Adhyaya 232

Verse 1

ऽध्यायः सूत उवाच / कुलामृतं प्रवक्ष्यामि स्तोत्रं यत्तु हरो ऽब्रवीत् / पृष्टः श्रीनारदेनैव नारदाय तथा शृणु

ସୂତ କହିଲେ— ହର (ଶିବ) ଯେ ‘କୁଲାମୃତ’ ସ୍ତୋତ୍ର କହିଥିଲେ, ମୁଁ ସେହିଟି ପ୍ରକାଶ କରିବି। ଶ୍ରୀନାରଦ ପଚାରିବାରୁ ସେ ନାରଦଙ୍କୁ ଏହା କହିଥିଲେ; ତେଣୁ ଶୁଣ।

Verse 2

नारद उवाच / यः संकारे सदा द्वन्द्वैः कामक्रोधैः शुभाशुभैः / शब्दादिविषयैर्बद्धः पीड्यमानः स दुर्मतिः

ନାରଦ କହିଲେ— ଯେ ସଂସାରରେ ସଦା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ—କାମ-କ୍ରୋଧ, ଶୁଭ-ଅଶୁଭ—ରେ ଆବଦ୍ଧ ରହେ ଏବଂ ଶବ୍ଦାଦି ବିଷୟରେ ବନ୍ଧି ନିରନ୍ତର ପୀଡିତ ହୁଏ, ସେ ଦୁର୍ମତି।

Verse 3

क्षणं विमुच्यते जन्तुर्मृत्युसंसारसागरात् / भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि त्वत्तो हि त्रिपुरान्तक

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁ-ସଂସାର ସାଗରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ଭଗବନ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ଏହାକୁ ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 4

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदस्य त्रिलोचनः / उवाच तमृषिं शम्भुः प्रसन्नवदनो हरः

ନାରଦଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ତ୍ରିନୟନ ପ୍ରଭୁ—ଶମ୍ଭୁ, ହର—ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖରେ ସେ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 5

महेश्वर उवाच / ज्ञानामृतं परं गुह्यं रहस्यमृषिसत्तम / वक्ष्यामि शृणु दुः खघ्नं भवबन्धभयामहम्

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଓ ରହସ୍ୟମୟ ଜ୍ଞାନାମୃତ ମୁଁ କହିବି। ଶୁଣ; ଏହା ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ ଓ ଭବବନ୍ଧନଜନ୍ୟ ଭୟ ହରେ।

Verse 6

तृणादि चतुरास्यान्तं भूतग्रामं चतुर्विधम् / चराचरं जगत्सर्वं प्रसुप्तं यस्य मायया

ତୃଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚତୁର୍ବିଧ ସମସ୍ତ ଭୂତଗ୍ରାମ—ଚର ଓ ଅଚର ସମଗ୍ର ଜଗତ—ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ଯେନେ ନିଦ୍ରିତ ଅଛି।

Verse 7

तस्य विष्णो प्रिसादेन यदि कश्चित्प्रबुध्यते / स निस्तरति संसारं देवानामपि दुस्तरम्

ସେଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଯଦି କେହି (ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ) ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁସ୍ତର ସଂସାରକୁ ତରିଯାଏ।

Verse 8

भोगैश्वर्यमदोन्मत्तस्ततत्त्वज्ञानपराङ्मुखः / पुत्रदारकुटुम्बेषु मत्ताः सीदन्तिजन्तवः

ଭୋଗ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରୁ ବିମୁଖ, ଏବଂ ପୁତ୍ର-ଦାରା-କୁଟୁମ୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଜୀବମାନେ ମୋହିତ ହୋଇ ଶେଷେ ପତନ ଓ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି।

Verse 9

सर्व एकार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव / यस्त्वाननं निबध्नाति दुर्मतिः कोशकारवत्

ସମସ୍ତେ ଏକମାତ୍ର ମହାସାଗର (ସଂସାର)ରେ ମଗ୍ନ, ବନର ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହାତୀମାନଙ୍କ ପରି କ୍ଷୀଣ। ଯେ ଦୁର୍ମତି ନିଜ ମୁହଁକୁ ନିଜେ ବାନ୍ଧେ, ସେ ନିଜ ଚାରିପାଖେ କୋଷ ବୁନୁଥିବା ରେଶମକୀଟ ପରି।

Verse 10

तस्य मुक्तिं न पश्यामि जन्मकोटिशतैरपि / तस्मान्नारद सर्वेषां देवानां देवमव्ययम् / आराधयेत्सदा सम्यगध्यायेद्विष्णुं मुदान्वितः

ତାହା ପାଇଁ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମୁଁ ଦେଖୁନି। ତେଣୁ, ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଅବ୍ୟୟ ଦେବଙ୍କୁ ସଦା ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କରି, ଆନନ୍ଦସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 11

यस्तु विश्वमनाद्यन्तमजमात्मनि संस्थितम् / सर्वज्ञमचलं विष्णुं सदा ध्यायेत्समुच्यते

କିନ୍ତୁ ଯେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱ, ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ, ଅଜ, ଆତ୍ମାରେ ସଂସ୍ଥିତ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଅଚଳ—ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 12

देवं गर्भोचितं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते / अशिरीरं विधातारं सर्वज्ञानमनोरतिम् / अचलं सर्वगं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ ସେହି ଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଅଶରୀରୀ ବିଧାତା, ଯାହାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ସର୍ବଜ୍ଞତାରେ—ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଅଚଳ ଓ ସର୍ବଗତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 13

निर्विकल्पं निराभासं निष्प्रपञ्चं निरामयम् / वासुदेवं गुरुं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ନିରାଭାସ, ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚ ଓ ନିରାମୟ—ଏପରି ଗୁରୁସ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 14

सर्वात्मकञ्च वै यावदात्मचैतन्यरूपकम् / शुभमेकाक्षरं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

ଯିଏ ସର୍ବାତ୍ମକ ଓ ଆତ୍ମଚେତନ୍ୟସ୍ୱରୂପ—ସେହି ଶୁଭ ଏକାକ୍ଷର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯାଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେତେଇ ମୁକ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 15

वाक्यातीतं त्रिकालज्ञं विश्वेशं लोकसाक्षिणम् / सर्वस्मादुत्तमं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

ଯେ ଵାକ୍ୟାତୀତ, ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସାକ୍ଷୀ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 16

ब्रह्मादिदेवगन्धर्वैर्मुनिभिः सिद्धचारणैः / योगिभिः सेवितं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମୁନି, ସିଦ୍ଧ-ଚାରଣ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେହି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 17

संसारबन्धनामुक्तिमिच्छंल्लोको ह्यशेषतः / स्तुत्वैवं वरदं विष्णुं सदा ध्यायन्विमुच्यते

ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଯେ କେହି—ଏଭଳି ଭାବେ ବରଦାତା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି—ସଦା ଧ୍ୟାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 18

संसारबन्धनात्को ऽपि मुक्तिमिच्छन्समाहितः / अनन्तमव्ययं देवं विष्णं विश्वप्रतिष्ठितम् / विश्वेश्वरमजं विष्णुं संदा ध्यायन्विमुच्यते

ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଯେ କେହି, ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ, ଅନନ୍ତ, ଅବ୍ୟୟ, ବିଶ୍ୱପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଅଜ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 19

सूत उवाच / नारदेन पुरा पृष्ट एवं स वृषभध्वजः / येत्तेन तस्मै व्याख्यातं तन्मया कथितं तव

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ନାରଦ ପଚାରିଥିବାବେଳେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ଯାହା ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଇ ଉପଦେଶ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 20

तमेव सततन्ध्यायन्निर्व्ययं ब्रह्म निष्कलम् / अवाप्स्यसि ध्रुवं तात ! शाश्वतं पदमव्ययम्

ସେଇ ଅବ୍ୟୟ, ନିଷ୍କଳ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କର; ହେ ତାତ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅଚଳ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 21

अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च / क्षणमेकाग्रचित्तस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତର ଏକ କ୍ଷଣର ଷୋଡଶୀ କଳାକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 22

श्रुत्वा सुरऋषिर्विष्णोः प्राधान्यमिदमीश्वरात् / स विष्णुं सम्यगाराध्य सिद्धः पदमवाप्तवान्

ଇଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ପରମ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବର୍ଷି ବିଧିପୂର୍ବକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ; ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 23

यः पठेच्छृणुयाद्वा पि नित्यमेव स्तवोत्तमम् / कोटिजन्मकृतं पापमपि तस्य प्रणश्यति

ଯେ ଏହି ଉତ୍ତମ ସ୍ତବକୁ ନିତ୍ୟ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ତାହାର କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 24

विष्णोः स्तवमिदं दिव्यं महादेवेन कीर्तितम् / प्रयत्नाद्यः पठेन्नित्य ममृतत्वं स गच्छति

ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ତବ ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୀର୍ତିତ; ଯେ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ନିତ୍ୟ ପଢ଼େ, ସେ ଅମୃତତ୍ୱ (ମୋକ୍ଷ) ପାଏ।