Adhyaya 22

Verse 1

नामैकविंशो ऽध्यायः सूत उवाच / शिवार्चनं प्रवक्ष्यामि बुक्तिमुक्तिकरं परम् / शान्तं सर्वगतं शून्यं मात्राद्वादशके स्थितम्

ସୂତ କହିଲେ—ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ଦେଇଥିବା ପରମ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ ମୁଁ କହିବି; (ଶିବ) ଶାନ୍ତ, ସର୍ବଗତ, ଶୂନ୍ୟସଦୃଶ (ନିର୍ଗୁଣ), ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ମାତ୍ରାରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 2

पञ्च वक्क्राणि ह्रस्वानि दीर्घाण्यङ्गानि बिन्दुना / सविसर्गं वदेदस्त्रं शिव ऊर्घ्वं तथा पुनः

ପାଞ୍ଚ ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱରକୁ ‘ବକ୍ର’ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରକୁ ‘ଅଙ୍ଗ’ ବୋଲି ବିନ୍ଦୁ ସହ ଉଚ୍ଚାରଣ କର; ପରେ ବିସର୍ଗ ସହିତ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର କହି, ପୁନଃ ‘ଶିବ’କୁ ଊର୍ଧ୍ୱମୁଖ କରି ଜପ କର।

Verse 3

षष्ठेनाधो महामन्त्रो हौमित्येवाखिलार्थदः / हस्ताभ्यां संस्पृशेत्पादावूर्ध्वं पादान्मस्तकम्

ଷଷ୍ଠ ପଦରେ ଅଧୋଭାଗେ ସର୍ବାର୍ଥଦାୟକ ମହାମନ୍ତ୍ର “ହୌଁ”ର ବିନ୍ୟାସ କରିବ। ଉଭୟ ହସ୍ତେ ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପାଦରୁ ମସ୍ତକ-ଶିଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ।

Verse 4

महामुद्रा हि सर्वेषां कराङ्गन्यासमाचरेत् / तालहस्तेन पृष्ठं च अस्त्रमन्त्रेण शोधयेत्

ମହାମୁଦ୍ରା ସହିତ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ କରାଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ ଆଚରଣ କରିବ। ତାଳହସ୍ତେ ପୃଷ୍ଠକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରେଣ ତାହା ଶୋଧନ କରିବ।

Verse 5

कनिष्ठामादितः कृत्वा तर्जन्यङ्गानि विन्यसेत् / पूजनं संप्रवक्ष्यामि कर्णिकायां त्दृदम्बुजे

କନିଷ୍ଠିକାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତର୍ଜନୀର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବିଧି ବିନ୍ୟାସ କରିବ। ଏବେ ମୁଁ ଦୃଢ ପଦ୍ମର କର୍ଣିକାରେ ପୂଜନବିଧି କହୁଛି।

Verse 6

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यादि त्दृदार्चयेत् / आवाहनं स्थापनं च पाद्यमर्घ्यं हृदार्पयेत्

ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଦୃଢଭାବେ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ। ଆବାହନ, ସ୍ଥାପନ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ—ଏସବୁ ହୃଦୟରୁ ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 7

आचामं स्नपनं पूजामेकाधारणतुल्यकम्? / अग्निकार्यविधिं वक्ष्ये अस्त्रेणोल्लेखनं चरेत्

ଆଚମନ, ସ୍ନପନ ଓ ପୂଜା—ଏମାନଙ୍କୁ ଏକ ଏକାଗ୍ର ଆଚରଣ ସମାନ ବୋଲି ମନେ କରିବ। ଏବେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟବିଧି କହିବି; ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରେ ଉଲ୍ଲେଖନ (ରକ୍ଷାଚିହ୍ନ) କରିବ।

Verse 8

वर्ंमणाभ्युक्षणं कार्यं शक्तिन्यासं हृदा चरेत् / त्दृदि वा शक्तिगर्ते च प्रक्षिपेज्जातवेदसम्

କବଚମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ (ରକ୍ଷା-ଛିଟା) କରି, ହୃଦୟଭକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିନ୍ୟାସ ଆଚରଣ କରିବ। ପରେ ତୃଦ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଗର୍ତ୍ତରେ ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିକୁ ନିକ୍ଷେପ କରିବ।

Verse 9

गर्भाधानादिकं कृत्वा निष्कृतिं चारस्य पश्चिमाम् / हृदा कृत्वा सर्वकर्ंम शिवं सांगं तु होमयेत्

ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି ସଂସ୍କାର କରି, ଆଚାର ପାଇଁ ବିହିତ ପଶ୍ଚିମ ନିଷ୍କୃତି (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ) ମଧ୍ୟ କରିବ। ପରେ ହୃଦୟଭକ୍ତିରେ ଅଙ୍ଗସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବକର୍ମକୁ ହୋମ କରିବ।

Verse 10

पूजयेन्मण्डले शम्भुं पद्मगर्भे गराङ्कितम् / चतुः षष्ट्यन्तमष्टादि खाक्षि खाद्यादिमण्डलम्

ମଣ୍ଡଳରେ ପଦ୍ମଗର୍ଭ (କମଳାସନ) ମଧ୍ୟରେ ‘ଗ’ ଅଙ୍କିତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ମଣ୍ଡଳକୁ ଅଷ୍ଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚତୁଃଷଷ୍ଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ‘ଖ–ଅକ୍ଷି…’ ଓ ‘ଖାଦ୍ୟ…’ ବିଭାଗ ସହିତ ବିନ୍ୟସ୍ତ କରିବ।

Verse 11

खाक्षीन्द्रसूर्यगं सर्वखादिवेदेन्दु (देवेन्दु) वर्तनम् / आग्नेय्यां कारयेत्कुण्डमर्धचन्द्रनिभं शुभम्

‘ଖ…’ ଆରମ୍ଭ ‘ଅକ୍ଷି…’ ଆଦି ଚିହ୍ନ ସହ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ ଏବଂ ‘ବେଦେନ୍ଦୁ/ଦେବେନ୍ଦୁ’ କ୍ରମର ବୃତ୍ତ ଲେଖନ କରିବ। ପରେ ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଶୁଭ କୁଣ୍ଡ କରାଇବ।

Verse 12

अग्निशास्त्र परायुस्थो त्दृदयादिगणोच्यते / अस्त्रं दिशा सुपद्मस्य कर्णिकायां सदाशिवः

ଅଗ୍ନିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ହୃଦୟ’ ଆଦି ଗଣ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଅସ୍ତ୍ରର ସ୍ଥାନ ଦିଗ; ଏବଂ ଶୁଭ ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ସଦାଶିବ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 13

दीक्षां वक्ष्ये पञ्चतत्त्वे स्थितां भूम्यादिकां परे / निवृत्तिर्भूप्रतिष्ठाद्यैर्विद्याग्निः शान्तिवन्निजः

ଭୂମି ଆଦି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପରମ ଦୀକ୍ଷାକୁ ମୁଁ କହୁଛି। ଭୂମିପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଦି କ୍ରିୟାରେ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ୱକୀୟ ବିଦ୍ୟାଗ୍ନି ଶାନ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 14

शान्त्यतीतं भवेव्द्योम तत्परं शान्तमव्ययम् / एकैकस्य शतं होमा हत्येवं पञ्च होमयेत्

ଶାନ୍ତିକର୍ମରୁ ଅତୀତ ସେହି ପରମ ବ୍ୟୋମସଦୃଶ ବିସ୍ତାର—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟୟ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ଶତ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ହତ୍ୟା-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଏହିପରି ପାଞ୍ଚ (ସମୂହ) ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

पश्चात्पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रा(प्र)सोदन शिवं स्मरेत् / प्रायश्चित्तविशुद्ध्यर्थमेकैकाष्टाहुतिं क्रमात्

ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେଇ ପ୍ରସାଦଦାୟକ ଶୁଭ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ କ୍ରମେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କରି ଆଠ ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

होमयेदस्त्रबीजेन एवं दीक्षां समापयेत् / यजनव्यतिरेकेण गोप्यं संस्कारमुत्तमम्

ଅସ୍ତ୍ରବୀଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରି ଏହିପରି ଦୀକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଖ୍ୟ ଯଜନ ବ୍ୟତୀତ ଏହି ଉତ୍ତମ ସଂସ୍କାର ଗୋପନୀୟ ରଖିବା ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 17

एवं संस्कारशुद्धस्य शिवत्वं जायते ध्रुवम्

ଏହିପରି ସଂସ୍କାରରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କରେ ଶିବତ୍ୱ—ମଙ୍ଗଳମୟ ଶିବସ୍ୱରୂପ—ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମେ।