Adhyaya 218

Verse 1

नाम सप्तदशोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / व्यास ! श्राद्धमहं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् / पूर्वं निमन्त्रयेद्विप्रान्विशेषाद्ब्रह्मचारिणः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସ, ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟ କହୁଛି; ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରଥମେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ, ନିମନ୍ତ୍ରଣ କର।

Verse 2

प्रदक्षिणोपवीतेन देवान्वामोपवीतिना / पितॄन्निमन्त्रयेत्पादौ क्षालयेद्वाक्यमन्त्रतः

ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ଡାହାଣ ଭାବେ (ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ) ରଖି ଦେବମାନଙ୍କୁ, ଓ ବାମ ଭାବେ (ବାମ) ରଖି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କର। ପରେ ବାକ୍ୟମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି (ତାଙ୍କ) ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କର।

Verse 3

ॐ स्वागतं भवद्भिरिति प्रश्रः / ॐ सुस्वागतामिति तैरुक्ते ॐ विश्वेभ्यो देवेभ्य एतत्पादोदकमर्घ्यं स्वाहेति देवब्राह्मणपादयोर्देवतीर्थेनाभुग्नकुशसहितजलदानम्

‘ॐ ସ୍ୱାଗତଂ ଭବଦ୍ଭିଃ’—ଏଭଳି ବିନୟରେ ପଚାର। ସେମାନେ ‘ॐ ସୁସ୍ୱାଗତାମ୍’ କହିଲେ, ‘ॐ ବିଶ୍ୱେଭ୍ୟୋ ଦେବେଭ୍ୟଃ ଏତତ୍ ପାଦୋଦକମ୍ ଅର୍ଘ୍ୟଂ ସ୍ୱାହା’ ବୋଲି କହି, ଦେବତୀର୍ଥ ପଦ୍ଧତିରେ ବଙ୍କା କୁଶା ସହିତ ଜଳ ଦେଇ ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦରେ ପାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 4

ततो दक्षिणा भिमुखेन वामोपवीतेनामुकगोत्रेभ्यो अस्मत्पितृपितामहप्रपितामहेभ्यो यथानामशर्मभ्य एतत्पादोदकमर्घ्यं स्वधेति पित्रादिब्राह्मणपादयोः पितृतीर्थेन आभुग्नकुशकुसुमसहितजलदानम्

ତତଃ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ହୋଇ ବାମୋପବୀତ ଧାରଣ କରି, ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର ଆମ ପିତା‑ପିତାମହ‑ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ଯଥାନାମ ‘ଶର୍ମା’ ଆଦି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ‘ସ୍ୱଧା’ କହି, ପିତୃତୀର୍ଥରେ କୁଶ‑ପୁଷ୍ପସହିତ ଏହି ପାଦୋଦକ‑ଅର୍ଘ୍ୟ ପିତୃରୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 5

एवं मातामहादिभ्यः / एतदाचमनीयं स्वाहा स्वधेति ब्राह्मणहस्ते एषवोर्ऽघ्य इति ब्राह्मणहस्ते पुष्पदानम्

ଏହିପରି ମାତାମହ ଆଦି ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ୱାହା’ ‘ସ୍ୱଧା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏହି ଆଚମନୀୟ ଜଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଦେବ। ପରେ ‘ଏଷ ବୋ’ର୍ଘ୍ୟଃ’ କହି ଅର୍ଘ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେ ଦେଇ, ସେହିପରି ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 6

ॐ सिद्धमिदमासनम् इह सिद्धमित्यभिधाय ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यमिति सप्तव्याहृतिभिः पूर्वमुखन्देवब्राह्मणोपवेशनम् / उत्तरदिङ्मुखंपितृब्राह्मयोणोपवेशनम् / ॐ देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च / नमः स्वधायै स्वाहायै नित्यमेव भवन्तुते इति त्रिर्जपेत्

‘ଓଁ ସିଦ୍ଧମିଦମାସନମ୍, ଇହ ସିଦ୍ଧମ୍’ କହି, ଓଁ ଭୂଃ ଓଁ ଭୁବଃ ଓଁ ସ୍ୱଃ ଓଁ ମହଃ ଓଁ ଜନଃ ଓଁ ତପଃ ଓଁ ସତ୍ୟମ୍—ଏହି ସପ୍ତ ବ୍ୟାହୃତିରେ ଆସନ ସଂସ୍କାର କରିବ। ପରେ ଦେବ‑ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବମୁଖ ଏବଂ ପିତୃ‑ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତରମୁଖ ବସାଇବ। ତାପରେ ତିନିଥର ଜପ କରିବ—‘ଓଁ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ମହାଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ନମଃ; ସ୍ୱଧା ଓ ସ୍ୱାହାକୁ ନମଃ; ସେମାନେ ସଦା ତୁମ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ରହୁନ୍ତୁ।’

Verse 7

ॐ अद्यास्मिन्देशे अमुकमासे अमुकराशिङ्गते सवितर्यमुकतिथावमुकगोत्राणामस्मत्पितृपितामहप्रपितामहानां यथानामशर्मणां विश्वेदेवपूर्वकन्दृश्राद्धं करिष्ये / ॐ विश्वेभ्यो देवभ्यः स्वाहा ॐ विश्वेदेवानावाहयिष्ये / आवाहयेत्युक्ते ॐ विश्वेदेवाः स आगत शृणुताम् इमं हवम् / एदं बर्हिर्निषीदत ॐ विश्वेदेवाः शृणुतेमं इवं मे ये अन्तरिक्षे य उपद्यविष्ट / ये अग्निजिह्वा उत वा यजत्रा आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयध्वम् / ॐ ओषधयः संवदन्ते सोमेन सह राज्ञा / यस्मै कृणोति ब्राह्मणस्तं राजन्पारयामसि / ॐ आगच्छन्तु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः / ये अत्र विहिताः श्राद्धे सावधाना भवन्तु ते / ॐ अपहतासुरा रक्षांसि वेदिषद इति त्रित्रिर्यवविकिरणम्

ॐ ଆଜି ଏହି ଦେଶରେ, ଅମୁକ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅମୁକ ରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଅମୁକ ତିଥିରେ, ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର ଆମ ପିତା‑ପିତାମହ‑ପ୍ରପିତାମହ (ଯଥାନାମ ‘ଶର୍ମା’ ଆଦି) ନିମିତ୍ତେ ବିଶ୍ୱେଦେବ‑ପୂର୍ବକ ନୃଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବି। ॐ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ॐ ମୁଁ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବି। ‘ଆବାହୟ’ କୁହାଗଲେ—‘ॐ ହେ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ, ଆସ; ଏହି ହବ ଶୁଣ; ଏହି ବର୍ହି (କୁଶାସନ) ଉପରେ ବସ… ଏହି ବର୍ହିରେ ବସି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ।’ ॐ ‘ଔଷଧିମାନେ ରାଜା ସୋମ ସହ କଥା କହନ୍ତି…’ ॐ ‘ମହାଭାଗ, ମହାବଳ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ, ଆସ; ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ ତୁମେ ସାବଧାନ ରୁହ।’ ॐ ‘ବେଦିରୁ ଅସୁର‑ରାକ୍ଷସ ଅପହତ ହେଉନ୍ତୁ’ କହି ଯବ ତିନିଥର ଛିଟାଇବ।

Verse 8

ॐ पात्रमहं करिष्ये / ॐ करुष्वेत्यनुज्ञातः कृत्वा पात्रे पवित्रनिषेवणम्

‘ଓଁ ମୁଁ ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବି।’ ‘ଓଁ କରୁଷ୍ୱ’ ଭାବେ ଅନୁମତି ପାଇ, ପାତ୍ରକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ତାହାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପବିତ୍ର (ପବିତ୍ରକ) ସ୍ଥାପନ/ପ୍ରୟୋଗ କରିବ।

Verse 9

ॐ शन्नो देवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये / शंयोरभिस्त्रवन्तु न इति पात्रे जलदानम् / ॐ यवो ऽसि यवयास्मद्वेषो यवयारातीरिति यवदानम् / गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् / ईश्वरीं सर्वभूतानां ता (त्वा) मिहोपह्वये श्रियमिति गन्धदानम् / ॐ या दिव्या आपः पयसा संबभूवुर्या अन्तरिक्षौत पार्थवीर्याः / हिरण्यवर्णा यज्ञियास्तान आपः शिवाः शं स्योना सुहवा भवन्तु / एषोर्ऽघो नम इति ब्राह्मणहस्ते जलं दत्त्वानेनैव पात्रेण पवित्रग्रहणं कृत्वा संस्त्रवं पवित्रं च ब्राह्मणपार्श्वे दद्यात् / ततः प्रथमपात्रे संस्त्रवजलं संस्थाप्य कुशोपरि ऊर्ध्वमुखं स्थापनं कुर्यत् / तदुपरि कुशदानम्

“ॐ ଶନ୍ନୋ ଦେବୀରଭିଷ୍ଟୟ ଆପୋ ଭବନ୍ତୁ ପୀତୟେ, ଶଂୟୋରଭିସ୍ତ୍ରବନ୍ତୁ ନଃ” ଜପ କରି ପାତ୍ରେ ଜଳ ଦାନ କରିବ। “ॐ ଯବୋऽସି… ଯବୟାରାତିଃ” କହି ଯବ ଦାନ କରିବ। “ଗନ୍ଧଦ୍ୱାରାଂ… ଶ୍ରିୟମିତି” କହି ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ସୁଗନ୍ଧ ଦାନ କରିବ। ପରେ “ॐ ଯା ଦିବ୍ୟା ଆପଃ… ତା ଆପଃ ଶିବାଃ…” ପଢ଼ି “ଏଷୋऽର୍ଘ୍ୟୋ ନମଃ” କହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଜଳ ଦେବ। ସେହି ପାତ୍ରରେ ପବିତ୍ର (କୁଶବଳୟ) ଗ୍ରହଣ କରି ସଂସ୍ତ୍ରବଜଳ ଓ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଖେ ରଖିବ। ପ୍ରଥମ ପାତ୍ରେ ସଂସ୍ତ୍ରବଜଳ ସ୍ଥାପନ କରି କୁଶ ଉପରେ ମୁଖ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ରଖି, ତା’ଉପରେ କୁଶ ଦାନ କରିବ।

Verse 10

विश्वेभ्यो देवेभ्यः एतानि गन्धपुष्पधूपदीपवासो युगयज्ञो पवीतानि नमः / गन्धादिदानमच्छिद्रमस्तु / अस्त्विति ब्राह्मणप्रतिवचनम्

ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ନମଃ—ଏହି ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର, ଯୁଗଯଜ୍ଞ ଓ ପବିତ୍ର (ଯଜ୍ଞୋପବୀତ) ଅର୍ପିତ। ଗନ୍ଧାଦି ଦାନ ଅଛିଦ୍ର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ। “ଅସ୍ତୁ”—ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତିବଚନ।

Verse 11

ततः पितृपितामहप्रपितामहानां मातामहप्रमातामहवृद्धप्रमातामहानां सपत्नीकानां श्राद्धमहं करिष्ये इति अनुज्ञावचनम् / कुरुष्वेति ब्राह्मणैरुक्ते / ॐ देवताभ्यः पितृभ्यश्च- इतित्रिर्जपेत्

ତାପରେ ଅନୁମତି ଚାହିଁ କହିବ: “ମୁଁ ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ; ଏବଂ ମାତାମହ, ପ୍ରମାତାମହ, ବୃଦ୍ଧ-ପ୍ରମାତାମହ—ପତ୍ନୀ ସହିତ—ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବି।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ “କୁରୁଷ୍ୱ” କହିଲେ “ॐ ଦେବତାଭ୍ୟଃ ପିତୃଭ୍ୟଶ୍ଚ” ମନ୍ତ୍ର ତିନିଥର ଜପ କରିବ।

Verse 12

ॐ अमुकगोत्रेब्यो ऽस्मत्पितृपितामहेभ्यो यथानामशर्मभ्यः सपत्नीकेभ्यः इदमासनं स्वधा इति ब्राह्मणवामे आसनदानम् / ॐ पितॄनावाहयिष्ये / ॐ / आवाहयेत्युक्ते ॐ उशन्तस्त्वा निधीमह्युशन्तः समिधीमहि / उशन्नु शत आवह पितॄन्हविषे उत्तवे / ॐ आयन्तु नः पितरः सौम्यासो ऽग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः / अस्मिन्यज्ञे स्वधया मदन्तो ऽधिब्रुवन्तु तेवन्त्वस्मान् इत्यावाहनम् / ॐ अपहता सुरा रक्षांसि वेदिषदः इति तिलविकिरणम् / पूर्ववक्त्रमेण स्थापितपात्रेषूदकदानम् / ॐ तिलो ऽसि सोमदेवत्यो गोसवो देवनिर्मितः / प्रत्नमद्भिः पृक्तः स्वधया पितॄंल्लोकान्प्रीणीहि नः स्वाहा इति तिलदानम्

“ॐ ଅମୁକଗୋତ୍ରେଭ୍ୟଃ ଆମ ପିତୃ-ପିତାମହମାନଙ୍କୁ, ଯଥାନାମ-ଶର୍ମମାନଙ୍କୁ, ପତ୍ନୀ ସହିତ—ଏହି ଆସନ; ସ୍ୱଧା” କହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆସନ ଦାନ କରିବ। ପରେ “ॐ ମୁଁ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବି” କହିବ। “ଆବାହୟ” କୁହାଗଲେ “ॐ ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱା ନିଧୀମହି… ପିତೄନ୍ ହବିଷେ ଉତ୍ତବେ” ଏବଂ “ॐ ଆୟନ୍ତୁ ନଃ ପିତରଃ ସୌମ୍ୟାସୋऽଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତାଃ… ତେବନ୍ତ୍ୱସ୍ମାନ୍” ପଢ଼ି ଆବାହନ କରିବ। “ॐ ଅପହତା ସୁରା ରକ୍ଷାଂସି ବେଦିଷଦଃ” କହି ତିଳ ଛିଟାଇବ। ପୂର୍ବମୁଖେ ସ୍ଥାପିତ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଦେବ। ପରେ “ॐ ତିଲୋऽସି ସୋମଦେବତ୍ୟୋ… ସ୍ୱଧୟା ପିତೄଂଲ୍ଲୋକାନ୍ ପ୍ରୀଣୀହି ନଃ ସ୍ୱାହା” କହି ତିଳଦାନ କରିବ।

Verse 13

गन्धपुष्पे हस्ताभ्यां दत्त्वा पितृपात्रमुत्थाप्य या दिव्येति पठित्वा अमुकगोत्रास्मत्पितः ! अमुकदेवशर्मन् ! सपत्नीक ! एष ते ऽर्घ्यः स्वधा / अपवित्रं पात्रं गृहीत्वा वामपार्श्वे दक्षिणे कुशोपरि ॐ पितृभ्यः स्थानमसीत्यधोमुखपात्रस्थापनम्

ଦୁଇହାତରେ ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦାନ କରି ପିତୃପାତ୍ର ଉଠାଇ “ଯା ଦିବ୍ୟା…” ପଢ଼ିବ। ପରେ କହିବ: “ଅମୁକଗୋତ୍ରର ଆମ ପିତା! ଅମୁକ ଦେବଶର୍ମନ୍! ପତ୍ନୀ ସହିତ—ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଅର୍ଘ୍ୟ; ସ୍ୱଧା।” ତା’ପରେ ଅପବିତ୍ର ପାତ୍ର ନେଇ ବାମପାର୍ଶ୍ୱ ନିକଟରେ ଦକ୍ଷିଣଦିଗକୁ କୁଶ ଉପରେ “ॐ ପିତୃଭ୍ୟଃ ସ୍ଥାନମସି” କହି ପାତ୍ରକୁ ଅଧୋମୁଖ (ମୁଖ ତଳକୁ) ରଖିବ।

Verse 14

ॐ शुन्धन्तां लोकाः पितृसदनाः पितृसदनमसि / अधोमुखपात्त्रस्पर्शनम् / अमुकगोत्रेभ्यो ऽस्मत्पितृपितामह प्रपितामहेभ्यः सपत्नीकेभ्य एतानि गन्धपुष्पधूपदीपवासोगुणसोत्तरीययज्ञोपवीतानि वः स्वधा पितृतीर्थेन गन्धादिदानम् / गन्धादिदानमक्षय्यमस्तु / संकल्पसिद्धिरस्तु / ब्राह्मणवचनम् / एवं मातामहादीनामनुज्ञापनादिकर्म / ॐ यादिव्येतिभूमिसंमार्जनम् / ततो घृताक्तमन्नं गृहीत्वा दक्षिणोपवीती पितृब्राह्मणम् ॐ अग्नौ करणमहं करिष्ये / ॐ कुरुष्वेति तेनोक्ते ॐ अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहा इति आहुतिद्वयं देवब्राह्मणहस्ते दत्त्वा अवशिष्टान्नं पिण्डार्थं स्थापयित्वा अपरमर्धं पित्रादिपात्रे मातामहादिपात्रे च निः क्षिपेत्

ଓଁ । ପିତୃଲୋକ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତୁ; ତୁମ୍ଭେ ପିତୃମାନଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥଳ । ଅଧୋମୁଖ ପାତ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି: 'ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର ଆମ୍ଭ ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ସପତ୍ନୀକ ଏହି ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଅର୍ପଣ କରୁଅଛି; ସ୍ୱଧା ।' ପିତୃତୀର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ ।

Verse 15

पात्रमुद्रादि निधाय कुशं दत्त्वा अधोमुखाभ्यां पाणिभ्यां पात्रं गृहीत्वा ॐ पृथिवीते पात्रं द्यौरपिधानं ब्राह्मणस्य मुखे अमृते अमृतं जुहोमि स्वाहा पात्राभिमन्त्रणम् / इदं विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधे पदम् / समूढमस्य पांसुरे / विष्णो हव्यंरक्षस्व इत्यन्नमध्ये अधोमुखद्विजाङ्गुष्ठनिवेशनम्

ପାତ୍ରମୁଦ୍ରା ଆଦି ସ୍ଥାପନ କରି ଓ କୁଶ ଦେଇ, ଅଧୋମୁଖ ଦୁଇ ହାତରେ ପାତ୍ରକୁ ଧରିବ । ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବ: 'ଓଁ, ପୃଥିବୀ ତୁମ୍ଭର ପାତ୍ର, ଆକାଶ ଏହାର ଆଚ୍ଛାଦନ । ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରେ, ଅମୃତରେ, ମୁଁ ଅମୃତର ଆହୁତି ଦେଉଅଛି; ସ୍ୱାହା ।' ତତ୍ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ତ୍ର ସହ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ସ୍ଥାପନ କରିବ ।

Verse 16

अपहतेति त्रिर्यवविकिरणम् / ॐ निहन्मि सर्वं यदमेध्यवद्भवेद्धताश्च सर्वे ऽसुरदानवा मया / रक्षांसि यक्षाः सपिशाचसङ्घा हता मया यातुधानाश्च सर्वे इति सिद्धार्थविकिरणम्

‘ଅପହତା’ ବୋଲି ତିନିଥର ଯବ ବିଞ୍ଚିବ । ତତ୍ପରେ ଶ୍ୱେତ ସୋରିଷ ବିଞ୍ଚି ପାଠ କରିବ: 'ଓଁ, ଯାହା କିଛି ଅପବିତ୍ର, ମୁଁ ତାହା ବିନାଶ କରୁଅଛି; ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅସୁର ଓ ଦାନବ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି । ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ ସମୂହ ଓ ସମସ୍ତ ଯାତୁଧାନ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ।'

Verse 17

ततो धूरिलोचनसंज्ञकेभ्योदवेभ्य एतदन्नं सघृतं सपानीयं सव्यञ्जनं स्वाहेति वारिकुशाद्यैरनुसङ्कल्पनम् / ॐ अन्नमिदमक्षय्यमस्तु ॐ संङ्कल्पसिद्धिरस्तु

ତତ୍ପରେ ଧୂରିଲୋଚନ ନାମକ ବିଶ୍ୱେଦେବଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଅନ୍ନ—ଘୃତ, ଜଳ ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସହ—'ସ୍ୱାହା' ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ପଣ କରିବ । ଜଳ ଓ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ସଂକଳ୍ପ କରିବ: 'ଓଁ, ଏହି ଅନ୍ନ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ । ଓଁ, ସଂକଳ୍ପ ସିଦ୍ଧ ହେଉ ।'

Verse 18

ततो विपरीतोपवीतेन सव्यञ्जनं सघृतमन्नं पित्रादि ब्राह्मणपात्रे निधाय तदुपरि भूमिसंलग्नकुशं दत्त्वा ॐ पृथिवी ते पात्रं इति मन्त्रेण उत्तानाभ्यां पात्रं गृहीत्वा ॐ इदं विष्णोरित्यन्नोपरि उत्तानं द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् / ॐ अपहतेति तिलविकिरणम् / भूमिपातितवामजानुः अमुकगोत्रेभ्यः अस्मत्पितृपितामहेभ्यः सपत्नीकेभ्यः एतदन्नं सघृतं सपानीयं सव्यञ्जनं प्रतिषिद्धवर्जितं स्वधा / अन्नं सङ्कल्प्य ॐ ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृत पयः कीलालं परिस्त्रुतं स्वधास्तु तर्पयत मे पितरम् / दक्षिणामुखवरिधारत्यागः

ତତ୍ପରେ ପଇତାକୁ ଅପସବ୍ୟ (ଡାହାଣ କାନ୍ଧରେ) କରି ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘୃତମିଶ୍ରିତ ଅନ୍ନ ପାତ୍ରରେ ରଖିବ । ତହିଁ ଉପରେ ଭୂମିସ୍ପର୍ଶୀ କୁଶ ଦେବ । 'ପୃଥିବୀ ତେ ପାତ୍ରଂ' ମନ୍ତ୍ରରେ ପାତ୍ର ଉଠାଇ, ଅନ୍ନ ଉପରେ ବୃଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ରଖିବ । ତିଳ ବିଞ୍ଚି ବାମ ଆଣ୍ଠୁ ଭୂମିରେ ଲଗାଇ ସଂକଳ୍ପ କରିବ: 'ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅନ୍ନ ସ୍ୱଧା ।' ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଜଳଧାରା ଦେବ ।

Verse 19

ॐ श्राद्धमिदमच्छिद्रमस्तु ॐ सङ्कल्पसिद्धरस्तु / ॐ भूर्भुवः स्वस्तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात् मधुत्पार्थिवं रजः / मधुद्यौरस्तु नः पिता मधुमान्नो वनस्पतिः मधुमानस्तु सूर्यो माध्वीर्गावो भवन्तु नः / मधु मधु मधु इति जपः

ଓଁ—ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅଖଣ୍ଡ ଓ ନିର୍ଦୋଷ ହେଉ। ଓଁ—ଆମ ସଙ୍କଳ୍ପ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ଓଁ—ଭୂର୍ଭୁବଃ ସ୍ୱଃ; ବରେଣ୍ୟ ସବିତୃଦେବଙ୍କ ତେଜକୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନ କରୁ; ସେ ଆମ ଧିକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ। ପୃଥିବୀର ରଜ ମଧୁର ହେଉ; ଦ୍ୟୌଲୋକ ପିତା ପରି ମଧୁର ହେଉ; ବନସ୍ପତି ମଧୁର ହେଉ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧୁର ହେଉ; ଗାଈମାନେ ଆମକୁ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଭଳି ‘ମଧୁ, ମଧୁ, ମଧୁ’ ଜପ କରାଯାଏ।

Verse 20

यथासुखं वाग्यता जुषध्वम् इति ब्रूयात् / बुक्तवत्सु सप्तव्याधादिकं पितृस्तोत्रं जपेत् / तच्च-सप्तव्याधा दशार्णेषु मृगाः कालञ्जरे गिरौ / चक्रवाकाः शराद्वीपे हंसाः सरसि मानसे

କହିବ—“ଯଥାସୁଖ, ଏବେ ବାକ୍-ସ୍ୱାଧୀନତା ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ।” ଅତିଥିମାନେ ଭୋଜନ କରିସାରିଲେ ‘ସପ୍ତବ୍ୟାଧ’ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ପିତୃସ୍ତୋତ୍ର ଜପ କରିବ। ସେଥିରେ—“ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ ସପ୍ତବ୍ୟାଧ; କାଳଞ୍ଜର ପର୍ବତରେ ମୃଗ; ଶରଦ୍ୱୀପରେ ଚକ୍ରବାକ; ଏବଂ ମାନସ ସରୋବରରେ ହଂସ” ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 21

ते ऽभिजाताः कुरुक्षेत्रे ब्राह्मणा वेदपारगाः / प्रस्थिता दूरमध्वानं यूयं किमवसीदथ

ତୁମେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ସୁଜାତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦପାରଗ ପଣ୍ଡିତ। ଦୀର୍ଘ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଏବେ କାହିଁକି ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗି ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଛ?

Verse 22

ततस्तृप्यस्व दक्षिणाभिमुखो वामोपवीती तदुत्सृष्टाग्रतः / ॐ अग्निदग्धाश्च ये जीवा ये ऽप्यदग्धाः कुले मम / भूमौ दत्तेन तृप्यन्तु तृप्ता यान्तु पराङ्गतिम् / इति भूमौ कुशोपरि सघृतमन्नं जलप्लुतं विकिरेत्

ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ବାମୋପବୀତ (ଉଲ୍ଟା) ଭାବେ ପିନ୍ଧି, ସାମ୍ନାରେ ଅର୍ପଣ କରିବ। (ମନ୍ତ୍ର:) “ଓଁ—ମୋ କୁଳର ଯେ ଜୀବମାନେ ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ଅଦଗ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନରେ ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ; ତୃପ୍ତ ହୋଇ ପରାଙ୍ଗତି (ଉତ୍ତମ ପରଗତି) ପାଉନ୍ତୁ।” ଏହିପରି କହି, ଭୂମିରେ କୁଶା ଉପରେ ଘିଅ ମିଶା ଓ ଜଳସିକ୍ତ ଅନ୍ନ ଛିଟାଇବ।

Verse 23

ततो ब्राह्मणक्रमेण जलगण्डूषं दत्त्वा पूर्ववत्सव्याहृतिकां गायत्त्रीं मधुवातेतित्र्यृचं जप्त्वा ॐ रुचितं भवद्भिरिति देवब्राह्मणप्रश्रः / सुरुचितमिति तेनोक्ते ॐ शेषमन्नमिति प्रश्रः / इष्टैः सह भोजनम् / पित्रादिब्राह्मणं वामोपवीतेन ॐ तृप्ताः स्थ इति प्रश्रः / ॐ तृप्ताः स्म इति तेनोक्ते भूम्यभ्युक्षणं मण्डलचतुष्कोणं ति लविकिरणम्

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସତ୍କାର-କ୍ରମରେ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ପୂର୍ବବତ୍ ବ୍ୟାହୃତି ସହ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ‘ମଧୁ ବାତା…’ ଆଦି ତିନି ଋକ୍ ଜପ କରି, ଦେବ-ପ୍ରତିନିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପଚାରିବ—“ଓଁ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ରୁଚିଲା କି?” ସେମାନେ “ସୁରୁଚିତ” କହିଲେ—“ଓଁ, ଶେଷ ଅନ୍ନ?” ବୋଲି ପଚାରିବ। ପରେ ଇଷ୍ଟଜନ ସହ ଭୋଜନ କରିବ। ପିତୃ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବାମୋପବୀତ ହୋଇ—“ଓଁ, ଆପଣମାନେ ତୃପ୍ତ କି?” ବୋଲି ପଚାରିବ; ସେମାନେ “ଓଁ, ଆମେ ତୃପ୍ତ” କହିଲେ ଭୂମିରେ ଜଳ ଛିଟାଇ, ଚତୁଷ୍କୋଣ ମଣ୍ଡଳ ଚିହ୍ନଟ କରି, ତିଳ ଛିଟାଇବ।

Verse 24

ॐ अमुकगोत्र ! अस्मत्पितः ! अमुकदेवदर्शन् ! सपत्नीक ! एतत्ते पिण्डासनं स्वधा / इत्थं रेखामध्ये पितामहाय खव्याहृतिकां गायत्त्रीं मधुवातेति त्रर्जपन्नन्नं साज्यं पिण्डं कृत्वा कुशोपरि अमुकगोत्र अस्मत्पितः ! अमुकदेवश्रमन् ! सपत्नीक एष पिण्डस्ते स्वधा / इत्थं रेखामध्ये पितामहाय / ततः सव्याहृतिकां गायत्त्रीं मधुवातेति त्रिर्जंपन्पिण्डविकिरणं पिण्डान्तिके / ॐ लेपभुजः प्रीयन्तमिति स्तरण्कुशेषु हस्तमार्जनं प्रक्षालितपिण्डोदकेन ॐ अमुकगोत्र ! अस्मत्पितः ! अमुकशर्मन् सपत्नीक एतत्ते जलमवनेक्ष्व ये चात्रत्वामनुजाश्च त्वामनु तस्मै तेस्वधेति पितृपिण्डसेचनम् / पिण्डपात्रमधोमुखं कृत्वा बद्धाञ्जलिः ॐ पितरो मादयध्वं यथाभागमावृषायध्वमिति जपेत् / अपः स्पृष्ट्वा वामेन परावृत्त्य उदङ्मुखः प्राणांस्त्रिः संयम्य षड्भ्य ऋतुभ्यो नमः इति जपः

ଓଁ ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର ଆମ୍ଭ ପିତା! ଅମୁକ ଦେବଦର୍ଶନ! ସପତ୍ନୀକ! ଏହି ପିଣ୍ଡ ଆସନ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ; ସ୍ୱଧା। ଏହିପରି ରେଖା ମଧ୍ୟରେ ପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ମଧୁବାତ ମନ୍ତ୍ର ତିନିବାର ଜପ କରି ଘୃତ ମିଶ୍ରିତ ଅନ୍ନ ପିଣ୍ଡ କୁଶ ଉପରେ ଅର୍ପଣ କରିବେ।

Verse 25

वामेनैव परावृत्य पुष्पदानम् / अक्षतञ्चारिष्टञ्चास्तु मे पुण्यं शान्तिपुष्टिदृ / दक्षिणामुखः अमी मदन्तः पितरो यथाभागमावृषायिषत इति जपः / वासः शिथिलीकृत्वाञ्जलिं कृत्वा ॐ नमो वः पितरो नमो वः इति जपः / गृहान्नः पितरो दत्त इति गृहवीक्षणम् / ततः सदा वः पितरो द्वेष्म इति वीक्ष्य एतद्वः पितरो वास इत्युच्चार्य अमुकगोत्र एतत्ते वासः स्वधा इति सूत्रदानम् / वामेन पाणिना उदकपात्रं गृहीत्वा ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतं पयः इत्यादि पिण्डोपरि धारात्यागः

ବାମକୁ ବୁଲି ପୁଷ୍ପ ଦାନ କରିବେ। 'ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେଉ, ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଓ ପୁଷ୍ଟି ପ୍ରଦାନ କରୁ।' ଦକ୍ଷିଣକୁ ମୁଖ କରି ଜପ କରିବେ: 'ଏହି ମୋର ପିତୃଗଣ ନିଜ ଭାଗ ଅନୁସାରେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ।' ତା’ପରେ ଗୃହ ଆଡକୁ ଚାହିଁ ପିତୃଗଣଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଭିକ୍ଷା କରିବେ।

Verse 26

पूर्वस्थापितपात्रशेषोदकैः प्रत्येकं पिण्डसेचनं-पिण्डमावाह्य गन्धादिदानं-पिण्डोपरि कुशपत्रञ्च दत्त्वा ॐ अक्षन्नमीमदन्तह्य व प्रिया अधूषत अस्तोषतस्वभानवो विप्रा नविष्ठयामती / यो जान्विन्द्र ते हरीति त्रिर्जपः

ପୂର୍ବରୁ ସ୍ଥାପିତ ପାତ୍ରର ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଣ୍ଡ ସେଚନ କରିବେ। ପିଣ୍ଡକୁ ଆବାହନ କରି ଗନ୍ଧ ଇତ୍ୟାଦି ଦାନ କରିବେ; ଏବଂ ପିଣ୍ଡ ଉପରେ କୁଶପତ୍ର ରଖି 'ଓଁ ଅକ୍ଷନ୍ନମୀମଦନ୍ତ...' ମନ୍ତ୍ର ତିନିବାର ଜପ କରିବେ।

Verse 27

ॐ इत्थं मातामहादिब्राह्मणानामाचमनम् / ॐ सुसुप्रोक्षितमस्त्विति भूम्यभ्युक्षणं कृत्वा / ॐ अपां मध्ये स्थिता देवाः सर्वमप्सु प्रतिष्ठितम् / ब्राह्मणस्य करे न्यस्ताः शिवा आपो भवन्तु नः / शिवा आपः सन्त्विति ब्राह्मणहस्ते जलदानम् / लक्ष्मीर्वसतिपुष्पेषु लक्ष्मीर्वसति पुष्करे / लक्ष्मीर्वसति गोष्ठेषु सौमनस्यं सदास्तु ते / सौमनस्यमस्त्विति पुष्पदानम् / अक्षतं चास्तु मे पुण्यं शान्तिः पुष्टिर्धृतिश्च मे / यद्यच्छ्रेयस्करं लोके तत्तदस्तु सदा मम / ॐ अक्षतञ्चारिष्टञ्चास्तु इति यवतण्डुलदानम्

ଏହିପରି ମାତାମହ ଆଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଆଚମନ କରାଇବେ। 'ଏହା ସୁପ୍ରୋକ୍ଷିତ ହେଉ' ବୋଲି କହି ଭୂମିରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରିବେ। 'ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ସବୁକିଛି ଜଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ' ବୋଲି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଜଳ ଦେବେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତ ଅର୍ପଣ କରିବେ।

Verse 28

अमुकगोत्राणामस्मत्पितृपितामहप्रपितामहानां सपत्नीकानामिदमन्नपानादिकमक्षय्यमस्त्विति पित्रादिब्राह्मणहस्ते तिलजलदानम् / अस्त्विति ब्राह्मणो वदेत् / एतन्मातामहादीनामक्षय्यमाशिषः / ॐ अघोराः पितरः सन्तु गोत्रं नो वर्धतां--दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च / श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुदेयञ्च नो ऽस्त्विति / अन्नञ्च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमहि / याचितारश्च नः सन्तु मा च याचिष्म कञ्चन / एताः सत्याशिषः सन्तु

'ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର ଆମ୍ଭ ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ, ସପତ୍ନୀକ - ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅନ୍ନ-ପାନ ଆଦି ଅକ୍ଷୟ ହେଉ', ଏହା କହି ପିତୃଗଣଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ତିଳ ଓ ଜଳ ଦାନ କରିବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ 'ଅସ୍ତୁ' (ସେହିପରି ହେଉ) ବୋଲି କହିବେ।

Verse 29

सौमनस्यमस्तु / अस्त्वित्युक्ते प्रदत्तपिण्डस्थाने अर्घ्यार्थपवित्रमोचनम् / कुशपवित्रं गृहीत्वातेन कुशेन पित्रादिब्राह्मणं स्पृष्ट्वा स्वधां वाचयिष्ये-ॐ वाच्यतां-ॐ पितृपितामहेभ्यो यथानामशर्मभ्यः सपत्नीकेभ्यः स्वधोच्यताम् / अस्तुस्वधा इत्युक्ते ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतमिति पिण्डोपरि वारिधारां दद्यात्

“ସୌମନସ୍ୟମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିବ। ସେମାନେ “ଅସ୍ତୁ” କହିଲେ, ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପିତ ସ୍ଥାନରେ ଅର୍ଘ୍ୟାର୍ଥେ ଧାରିତ କୁଶପବିତ୍ର (କୁଶ-ବଳୟ) ଖୋଲିଦେବ। କୁଶପବିତ୍ର ଧରି ସେହି କୁଶରେ ପିତୃ-ପ୍ରତିନିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରାଇ ସ୍ୱଧା-ବାଚନ କରାଇବ—“ଓଁ ବାଚ୍ୟତାମ୍। ଓଁ ପିତୃ-ପିତାମହମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଅମୁକ-ଅମୁକ ନାମଧାରୀ (ଶର୍ମଣ-ଅନ୍ତ) ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀସହ, ସ୍ୱଧା ଉଚ୍ୟତାମ୍।” “ଅସ୍ତୁ ସ୍ୱଧା” କହିଲେ “ଊର୍ଜଂ ବହନ୍ତୀ, ଅମୃତଂ, ଘୃତମ୍” ବୋଲି ପିଣ୍ଡ ଉପରେ ଜଳଧାରା ଦେବ।

Verse 30

ततः ॐ विश्वेदेवा अस्मिन्यज्ञे प्रीयन्ता--देवब्राह्मणहस्ते यवोदकदानम् / ॐ प्रीयन्तामिति तेनोक्ते ॐ देवताभ्य इति त्रिर्जपेत्

ତାପରେ “ଓଁ—ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ଦେବତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହାତରେ ଯବୋଦକ (ଯବମିଶ୍ରିତ ଜଳ) ଦେବ। ସେମାନେ “ଓଁ ପ୍ରୀୟନ୍ତାମ୍” କହିଲେ “ଓଁ ଦେବତାଭ୍ୟଃ” ମନ୍ତ୍ରଟି ତିନିଥର ଜପିବ।

Verse 31

अधोमुखः पिण्डपात्राणि चालयित्वा आचम्य दक्षिणोपवीती पूर्वाभिमुखः ॐ अमुकगोत्राय अमुकदेवशर्मणे ब्राह्मणाय सपत्नीकाय श्राद्धप्रतिष्ठार्थदक्षिणामेतद्रजतं तुभ्यमहं सम्प्रददे इति दक्षिणां दद्यात् / इति देवूब्राह्मणाय दक्षिणादानम्

ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ପିଣ୍ଡପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମୃଦୁଭାବେ ଚଳାଇ, ପରେ ଆଚମନ କରିବ। ତା’ପରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ଦକ୍ଷିଣୋପବୀତ କରି ପୂର୍ବମୁଖ ହେବ। ପଛେ—“ଓଁ, ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର ଅମୁକ ଦେବଶର୍ମଣ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ପତ୍ନୀସହ, ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ଥ ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ଏହି ରଜତ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରୁଛି” ବୋଲି କହି ଦକ୍ଷିଣା ଦେବ। ଏହା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣାଦାନ ବିଧି।

Verse 32

ततः पितृब्राह्मणे पिण्डाः सम्पन्ना इति प्रश्रः / सुसम्पन्ना इति पिण्डे क्षीरधारां दत्त्वा पिण्डचालनं अतिथिब्राह्मणे पिण्डपात्रमुत्तानं कृत्वा ॐ वाजे वाजे वत वाजिनो नो धनेषु विप्रा अमृता ऋतज्ञाः / अस्यमध्वः पिबत मादयध्वं तृप्ता यात पथिभिर्देवयानैरिति पिण्डा दिविसर्जनं-आमावाजस्य प्रसवो जगम्यादेमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे आमागन्तां पितरा चामा सोमो ऽमृतत्वेन गम्यात् / ॐ अभिगम्यतामिति पितृब्राह्मणविसर्जनम् / ब्राह्मणैरनुद्गतस्य निवर्तनम् / गवादिषु पिण्डप्रतिपादनमिति शेषः

ତା’ପରେ ପିତୃ-ପ୍ରତିନିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିବ—“ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା କି?” ସେ “ସୁସମ୍ପନ୍ନ” କହିଲେ, “ସୁସମ୍ପନ୍ନ” ବୋଲି ପିଣ୍ଡ ଉପରେ କ୍ଷୀରଧାରା ଦେଇ ପିଣ୍ଡଚାଳନ (ମୃଦୁଭାବେ ହଲାଇବା) କରିବ। ଅତିଥି-ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡପାତ୍ରକୁ ଉତ୍ତାନ (ସିଧା) କରି—“ଓଁ ବାଜେ ବାଜେ… ଅସ୍ୟ ମଧ୍ୱଃ ପିବତ… ତୃପ୍ତା ଯାତ ପଥିଭିର୍ଦେବୟାନୈଃ” ମନ୍ତ୍ର ଜପିବ। ଏଭଳି ପିଣ୍ଡମାନଙ୍କର ଦିବିସର୍ଜନ (ସ୍ୱର୍ଗମୁଖେ ବିସର୍ଜନ) ହୁଏ। ପୁନଃ—“ଆମାବାଜସ୍ୟ ପ୍ରସବୋ… ପିତରା ଚାମା, ସୋମୋ’ମୃତତ୍ୱେନ ଗମ୍ୟାତ୍” ଇତ୍ୟାଦି ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ। “ଓଁ ଅଭିଗମ୍ୟତାମ୍” କହି ପିତୃ-ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିସର୍ଜନ କରିବ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହା ଠିକ୍ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିନଥିବେ ତାହାର ନିବର୍ତ୍ତନ/ଶୋଧନ କରିବ; ଶେଷରେ ଗୋଆଦିରେ ପିଣ୍ଡପ୍ରତିପାଦନ ହୁଏ।

Verse 33

अयं श्राद्धविधिः प्रोक्तः पठितः पापनाशनः / अनेन विधिना श्राद्धं कृतं वै यत्र कुत्रचित्

ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଧି କଥିତ ହୋଇଛି; ଏହାର ପାଠ ପାପନାଶକ। ଏହି ବିଧିଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସତ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି କେଉଁଠି—ଯତ୍ର କୁତ୍ରଚିତ୍—କରାଯାଇପାରେ।

Verse 34

अक्षया स्यात्पितॄणाञ्च स्वर्गप्राप्तिर्ध्रुवा तथा / इत्युक्तं पार्वणं श्राद्धं पितॄणां ब्रह्मलोकदम्

ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ କୁହାଯାଇଛି—ପାର୍ୱଣ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ।