Shloka 29
Snāna-Śauca Krama: Varuṇa–Āpaḥ Mantras, Aghamarṣaṇa, Sūrya-Upasthāna, and Sarva-Tarpaṇa
आपो मा तस्मादेनसः पावमानश्च मुञ्चतु इविष्मतो विमा आपोहविष्मान् आविरासति / हविष्मान् देव असुरो हविष्मान् अस्तु सूर्यः / देवीरापो अपा पत्न्या यश्च ऊर्मिर्हविष्यः इन्द्रियवान्मादित्यन्तनः तं देवेभ्यो देवता दाभुशुक्रलेभ्यस्तेषां भागकर्षिवसिसमुद्रस्य दक्षिण्याग्रयासिमेनापोग्रर्भिरश्मतमोधोः / आपो देवी मधुमतीरगृह्णन्तु ह्यन्नती राजस्वतिलाः / याभिर्मित्रावरुणस्य सिञ्चयाभिरिन्द्रमनयत्यन्न वाती वद्रुपदां शन्नो देवी अपामसृग्द्वयसंसूर्ये सन्तं समाहितं अपांरसस्य यो रस्य यो गृह्णास्युत्तमम् / आपो देवीरुपसूर्य मधुमतीवयस्याय प्रजाभ्यः तासा मास्थानात्वर्जिहतामोषधयः सपिप्पलाः / पुनन्तु मा पितरः सौम्यासः पुनन्त्वनापि पिता सहसाः पवित्रेण गतायुषा / पुनन्तु मा पितामहाः पुनन्तु प्रपितामहाः / पवित्रेण गतायुषा विश्वमायुर्व्यश्रवैः / अग्न आयूंषि परसत्माचरोर्जमिषञ्च त्वचे वावस्वत्वच्छूनाम् / पुनन्तु मा देवजनाः पुनन्तु मनसा धियः / पुनन्तु विश्वा भूतानि जातवेदः ! पुनीहि मा / पवित्रेण पुनीहि मा शुक्रेण देव दीद्यत् / अग्ने क्रत्वा क्रतूंरनु / यत्ते पवित्रमर्चिष्यग्ने विततमन्तरा ब्रह्मा तेन पुनातु मा / पवमानः सुवर्जनः / पवित्रेण विचर्षणिः / यः पोता स पुनातु मा / उभाभ्यां देव सवितः / पवित्रेण सवेन च / इदं ब्रह्मपुनीमहे / वैश्वदेवीः पुनती देव्या गृभ्नास्यामिसावक्ष्यस्तान्नोवीत पूज्याः / तयामदन्तः सधमादेषु वयं स्याम पतयो रयीणाम् / चित्प तिर्मा पुनात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः / तस्य ते पवित्रपूतस्य यत्कामः / प्रणितच्छकेयं देवो वाक्पतिर्मा सविता त्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः / तस्य ते पवित्रपते ! पवित्रपूतस्य चत्कामः / पुनस्तच्छकेयं द्युपतिं अयं गौः पृश्रिरक्रमीसदशशतं मातरं पुनः पितरञ्च प्रयस्मः / देवो मा सविता पुनात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः / तस्य ते पवित्रपते पवित्रपूतस्य यत्कामः पुनातच्छकेयम्? / ॐ तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः / दिवीव चक्षुराततम्
āpo mā tasmādenasaḥ pāvamānaśca muñcatu iviṣmato vimā āpohaviṣmān āvirāsati / haviṣmān deva asuro haviṣmān astu sūryaḥ / devīrāpo apā patnyā yaśca ūrmirhaviṣyaḥ indriyavānmādityantanaḥ taṃ devebhyo devatā dābhuśukralebhyasteṣāṃ bhāgakarṣivasisamudrasya dakṣiṇyāgrayāsimenāpograrbhiraśmatamodhoḥ / āpo devī madhumatīragṛhṇantu hyannatī rājasvatilāḥ / yābhirmitrāvaruṇasya siñcayābhirindramanayatyanna vātī vadrupadāṃ śanno devī apāmasṛgdvayasaṃsūrye santaṃ samāhitaṃ apāṃrasasya yo rasya yo gṛhṇāsyuttamam / āpo devīrupasūrya madhumatīvayasyāya prajābhyaḥ tāsā māsthānātvarjihatāmoṣadhayaḥ sapippalāḥ / punantu mā pitaraḥ saumyāsaḥ punantvanāpi pitā sahasāḥ pavitreṇa gatāyuṣā / punantu mā pitāmahāḥ punantu prapitāmahāḥ / pavitreṇa gatāyuṣā viśvamāyurvyaśravaiḥ / agna āyūṃṣi parasatmācarorjamiṣañca tvace vāvasvatvacchūnām / punantu mā devajanāḥ punantu manasā dhiyaḥ / punantu viśvā bhūtāni jātavedaḥ ! punīhi mā / pavitreṇa punīhi mā śukreṇa deva dīdyat / agne kratvā kratūṃranu / yatte pavitramarciṣyagne vitatamantarā brahmā tena punātu mā / pavamānaḥ suvarjanaḥ / pavitreṇa vicarṣaṇiḥ / yaḥ potā sa punātu mā / ubhābhyāṃ deva savitaḥ / pavitreṇa savena ca / idaṃ brahmapunīmahe / vaiśvadevīḥ punatī devyā gṛbhnāsyāmisāvakṣyastānnovīta pūjyāḥ / tayāmadantaḥ sadhamādeṣu vayaṃ syāma patayo rayīṇām / citpa tirmā punātvacchidreṇa pavitreṇa sūryasya raśmibhiḥ / tasya te pavitrapūtasya yatkāmaḥ / praṇitacchakeyaṃ devo vākpatirmā savitā tvacchidreṇa pavitreṇa sūryasya raśmibhiḥ / tasya te pavitrapate ! pavitrapūtasya catkāmaḥ / punastacchakeyaṃ dyupatiṃ ayaṃ gauḥ pṛśrirakramīsadaśaśataṃ mātaraṃ punaḥ pitarañca prayasmaḥ / devo mā savitā punātvacchidreṇa pavitreṇa sūryasya raśmibhiḥ / tasya te pavitrapate pavitrapūtasya yatkāmaḥ punātacchakeyam? / oṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padaṃ sadā paśyanti sūrayaḥ / divīva cakṣurātatam
ଦିବ୍ୟ ଆପଃ (ଜଳଦେବୀ) ଓ ପାବମାନ ଶୁଦ୍ଧଧାରା ମୋତେ ପାପ ଓ କଳୁଷରୁ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ। ହବିଷ୍ୟବାହକ ଜଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉ; ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହୋମାର୍ପଣ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉନ୍ତୁ। ଋତଧର୍ମର ପତ୍ନୀ ଜଳଦେବୀମାନେ, ହବ୍ୟରୂପ ତରଙ୍ଗ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ବଳ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆଦିତ୍ୟ ସନ୍ତତିକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ; ତେଜସ୍ୱୀ ଅଜେୟ ଦେବଗଣ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମଧୁମୟ, ମଧୁବାହିନୀ, ଅନ୍ନଦାତ୍ରୀ ଓ ରାଜସମୃଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ ଜଳଦେବୀମାନେ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ; ଯେଉଁ ଜଳରେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଯେଉଁ ଜଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବଳ ପାଆନ୍ତି, ସେଇ ଜଳରେ ଆମର ଶୁଭ ହେଉ; ଜଳର ପରମ ରସ ଆମ ଭିତରେ ସମାହିତ ହେଉ। ସୂର୍ଯ୍ୟସନ୍ନିହିତ ମଧୁମୟ ଜଳଧାରା ପ୍ରଜାହିତ ପାଇଁ ଜୀବନଦାୟିନୀ ହେଉ; ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ପିପ୍ପଳ ସହ ଔଷଧି ଉଦ୍ଭବ ହେଉ। ସୌମ୍ୟ ପିତୃଗଣ—ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ—ଦୀର୍ଘାୟୁଦାୟକ ପବିତ୍ରରେ ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ। ହେ ଅଗ୍ନି, ଆୟୁ, ଶକ୍ତି ଓ ପୋଷଣ ବଢ଼ାଅ; ଦେବଗଣ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ; ସମସ୍ତ ଭୂତ ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ। ହେ ଜାତବେଦ, ଦୀପ୍ତ ପବିତ୍ରରେ ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କର। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୋର ଶିଖାରେ ବିସ୍ତୃତ ପବିତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ପବିତ୍ର କରୁନ୍ତୁ; ପାବମାନ, ସୁଜନୋଦ୍ଧାରକ, ସ୍ପଷ୍ଟଦର୍ଶୀ ପୋତୃ ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ। ହେ ସବିତା, ପବିତ୍ର ଓ ତାହାର ପ୍ରେରଣାରେ ଆମେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମବାଣୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁ; ବୈଶ୍ୱଦେବୀ ଶୁଦ୍ଧିମାନେ ପୂଜ୍ୟ—ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଆମେ ସମୃଦ୍ଧିର ଅଧିପତି ହେଉ। ବାକ୍ପତି ଓ ସବିତା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣର ନିର୍ଦୋଷ ପବିତ୍ରରେ ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ, ଯେପରି ପବିତ୍ର-ଶୁଦ୍ଧର ପବିତ୍ର କାମନା ସିଦ୍ଧ ହେଉ; ପୁନଃ ପୁନଃ ସବିତା ଶୁଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ। ଶେଷରେ ଆମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ସଦା ଦର୍ଶନ କରୁ, ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆକାଶରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ପରି ଦେଖନ୍ତି।
Lord Vishnu (teaching Garuda; ritual mantras cited as śruti for purification)
Concept: Purification (pavana/pavitra) of body, mind, and intention through Vedic agencies, enabling fulfillment of righteous desire and culminating in contemplation of Viṣṇu’s supreme state.
Vedantic Theme: Antaḥkaraṇa-śuddhi leading to higher darśana; the ‘eye spread in heaven’ suggests all-pervading consciousness and the goal of God-realization.
Application: Use purification mantras (Āpaḥ, Pavamāna, Agni, Savitṛ) with ācāmana/snana; include remembrance of Pitṛs; conclude with ‘tad viṣṇoḥ paramaṃ padam’ as a daily contemplative refrain.
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: adbhuta
Type: cosmic/ritual space
Related Themes: Garuda Purana 1.214.31 (Drupadā thrice; Aghamarṣaṇa); Garuda Purana 1.214.32 (standing before Āditya with flowers)
FAQs
This verse treats sacred waters as a direct purifier that loosens enas (sin/defilement) and restores vitality, making it foundational for cleansing before śrāddha, tarpaṇa, and other death-rite observances.
By invoking Pitṛs, Agni, Savitṛ, and Viṣṇu’s supreme abode, it frames purification as preparation for auspicious post-death transition—reducing impurity that obstructs the preta’s onward movement and aligning the rites with divine order.
Use the teaching as a principle: approach ancestral rites, funerary duties, and daily worship with inner and outer cleanliness—remembering that purification is not only bathing, but also clarifying intention, speech, and mind.