Adhyaya 213

Verse 1

ऽध्यायः सूत उवाच / हरेः श्रुत्वाब्रवीद्ब्रह्मा यथा व्यासाय शौनक / ब्राह्मणादिसमाचारं सर्वदं ते तथा वदे

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଶୌନକ! ହରିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିଙ୍କ ଆଚାର-ବିଧି, ସର୍ବଫଳଦାୟକ, କହିବି।

Verse 2

श्रुतिस्मृती तु विज्ञाय श्रौतं कर्म समाचरेत् / श्रौतं कर्म न चेदुक्तं तदा स्मार्तं समाचरेत्

ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣି ଶ୍ରୌତ (ବେଦୋକ୍ତ) କର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୌତ ବିଧି କୁହାଯାଇନାହିଁ, ସେଠାରେ ସ୍ମାର୍ତ (ପରମ୍ପରାଗତ) କର୍ମ କର।

Verse 3

तत्राप्यशक्तः करणे सदाचारं चरेद्वुधः / श्रुतिस्मृती ह विप्राणां लोचने कर्मदर्शने

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ କରିବାକୁ ଅଶକ୍ତ ହେଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦାଚାର ଅନୁସରଣ କରୁ। ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି କର୍ମଦର୍ଶନର ଦୁଇ ନେତ୍ର।

Verse 4

श्रुत्युक्तः परमो धर्मः स्मृतिशास्त्रगतो ऽपरः / सिष्टाचारेण संप्राप्तस्त्रयो धर्माः सनातनाः

ଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଧର୍ମ ପରମ; ସ୍ମୃତି-ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଥିବା ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ; ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଆଚାରରେ ସ୍ଥାପିତ ଧର୍ମ ତୃତୀୟ—ଏହି ତିନି ଧର୍ମ ସନାତନ।

Verse 5

सत्यं दानं दयालोभो विद्येज्या पूजनं दमः / अष्टौ तानि पवित्राणि शिष्टाचारस्य लक्षणम्

ସତ୍ୟ, ଦାନ, ଦୟାଯୁକ୍ତ ଉଦାରତା, ବିଦ୍ୟାର ଆଦର ଓ ଯଜ୍ଞ-ପୂଜନ, ଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମାନ, ଏବଂ ଦମ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ)—ଏହି ଆଠଟି ପବିତ୍ର; ଏହାହିଁ ଶିଷ୍ଟାଚାରର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 6

तेजोमयानि पूर्वेषां शरीराणीन्द्रियाणि च / न लिप्यते पातकेन पद्मपत्रमिवाम्भसा

ପୂର୍ବତନ (ଶୁଦ୍ଧ) ଜନଙ୍କ ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ତେଜୋମୟ; ତେଣୁ ସେମାନେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ—ଯେପରି ପଦ୍ମପତ୍ର ଜଳରେ ଭିଜେ ନାହିଁ।

Verse 7

निवासमुख्या वर्णानां धर्माचाराः प्रकीर्तिताः / सत्यं यज्ञस्तपो दानमेतद्धर्मस्य लक्षणम्

ନିବାସ ଓ ଜୀବିକା ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଧର୍ମାଚାର ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ସତ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ—ଏହିମାନେ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 8

अदत्तस्यानुपादानं दानमध्ययनं जपः / विद्या वित्तं तपः शौचं कुले जन्म त्वरोगिता

ଅଦତ୍ତ ବସ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ ନ କରିବା; ଦାନ; ଶାସ୍ତ୍ରାଧ୍ୟୟନ; ଜପ; ବିଦ୍ୟା; ଧନ; ତପ; ଶୌଚ; ସତ୍କୁଳେ ଜନ୍ମ; ଏବଂ ଆରୋଗ୍ୟ—ଏହିମାନେ ପୁଣ୍ୟଗୁଣ ଓ ଶୁଭ ସମ୍ପଦ।

Verse 9

संसारोच्छित्तिहेतुश्च धर्मादेव प्रवर्तते / धर्मात्सुखं च ज्ञानं च ज्ञानान्मोक्षो ऽधिगम्यते

ସଂସାର ବନ୍ଧନ ଛେଦ କରିବାର କାରଣ କେବଳ ଧର୍ମରୁ ହିଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ଧର୍ମରୁ ସୁଖ ଓ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; ଜ୍ଞାନରୁ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 10

इज्याध्ययनदानानि यथाशास्त्रं सनातनः / ब्रह्मक्षत्त्रियवैश्यानां सामान्यो धर्म उच्यते

ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଇଜ୍ୟା (ଯଜ୍ଞାରାଧନା), ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସନାତନ ସାଧାରଣ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 11

याजनाध्ययने शुद्धे विशुद्धाच्च प्रतिग्रहः / वृत्तित्रयमिदं प्राहुर्मुनयः श्रेष्ठवर्णिनः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁନିମାନେ ତିନିଟି ଶୁଦ୍ଧ ବୃତ୍ତି କହିଛନ୍ତି—ଯାଜନ (ଯଜ୍ଞ କରାଇବା), ଶୁଦ୍ଧ ଅଧ୍ୟୟନ/ଅଧ୍ୟାପନ, ଏବଂ କେବଳ ବିଶୁଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଦାନ ଗ୍ରହଣ)।

Verse 12

शस्त्रेणाजीवनं राज्ञो भूतानाञ्चाभिरक्षणम् / पाशुपाल्यं कृषिः पण्यं वैश्यस्याजीवनं स्मृतम्

ରାଜାଙ୍କ ଜୀବିକା ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରୟୋଗ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା। ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଜୀବିକା ପଶୁପାଳନ, କୃଷି ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 13

शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा द्विजानामनुपूर्वशः / गुरौ वासो ऽग्निशुश्रूषा स्वाध्यायो ब्रह्मचारिणः

ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧି ହେଉଛି କ୍ରମାନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବା। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ଧର୍ମ: ଗୁରୁଗୃହେ ବାସ, ଅଗ୍ନିଶୁଶ୍ରୂଷା ଓ ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ।

Verse 14

त्रिः स्नाता स्नापिता भैक्ष्यं गुरौ प्राणान्तिकी स्थितिः / समेखलो जटी दण्डी मुण्डी वा गुरुसंश्रयः

ସେ ଦିନକୁ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରୁ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧସ୍ନାନରେ ସହାୟତା କରୁ, ଭିକ୍ଷାରେ ଜୀବନ ଚାଲାଉ, ଏବଂ ପ୍ରାଣାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁନିଷ୍ଠ ରୁହୁ। ଏକ ମେଖଳା ଧାରି, ଜଟାଧାରୀ/ଦଣ୍ଡଧାରୀ/ମୁଣ୍ଡିତ ହୋଇ ଗୁରୁଶରଣ ନେଉ।

Verse 15

अग्निहोत्रोपचरणं जीवनं च स्वकर्मभिः / धर्मदारेषु कल्पेत पर्ववर्जं रतिक्रियाः

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଳନ କରି, ନିଜ ଯଥାଧର୍ମ କର୍ମରେ ଜୀବନ ଚାଲାଉ। ରତିକ୍ରିୟା କେବଳ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହ; ପର୍ବଦିନରେ ତାହା ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 16

देवपित्रतितिभ्यश्च पूजादिष्वनुकल्पनम् / श्रुतिस्मृत्यर्थसंस्थानं धर्मो ऽयं गृहमेधिनः

ଦେବ, ପିତୃ ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ପୂଜାଦି କର୍ମରେ ଯଥୋଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା, ଏବଂ ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିର ଅର୍ଥାନୁସାରେ ଆଚରଣକୁ ଭିତ୍ତି କରିବା—ଏହି ଗୃହମେଧୀଙ୍କ ଧର୍ମ।

Verse 17

जटित्वमग्निहोत्रत्वं भूशय्याजिनधारणम् / वने वासः पयोमूलनीवारफलवृत्तिता

ଜଟାଧାରଣ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଳନ, ଭୂମିରେ ଶୟନ, ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ, ବନବାସ ଏବଂ ଦୁଧ, ମୂଳ, ନୀବାର, ଫଳରେ ଜୀବନ—ଏହିସବୁ ତପସ୍ବୀର ବାହ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ।

Verse 18

प्रतिषिद्धान्निवृत्तिश्च त्रिः स्नानं व्रतधारिता / देवतातिथिपूजा च धर्मो ऽयं वनवासिनः

ନିଷିଦ୍ଧ ଆହାରରୁ ନିବୃତ୍ତି, ଦିନକୁ ତିନିଥର ସ୍ନାନ, ବ୍ରତଧାରଣ, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ପୂଜା—ଏହି ହେଉଛି ବନବାସୀଙ୍କ ଧର୍ମ।

Verse 19

सर्वारम्भपरित्यागो भिक्षान्नं वृक्षमूलता / निष्परिग्रहताद्रोहः समता सर्वजन्तुषु

ସମସ୍ତ ନୂତନ ଆରମ୍ଭର ପରିତ୍ୟାଗ, ଭିକ୍ଷାନ୍ନରେ ଜୀବନ, ବୃକ୍ଷମୂଳେ ବାସ, ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହତା, ଅଦ୍ରୋହ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମତା—ଏହିସବୁ ବୈରାଗ୍ୟ-ନିୟମର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 20

प्रियाप्रियपरिष्वङ्गेसुखदुः खाधिकारिता / सबाह्याभ्यन्तरे शौचं वाग्यमो ध्यानचारिता

ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟର ଆଲିଙ୍ଗନ-ଆସକ୍ତିରୁ ହିଁ ସୁଖ-ଦୁଃଖର ଅଧିକାର ହୁଏ। ବାହ୍ୟ-ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଶୌଚ, ବାକ୍ସଂଯମ ଓ ଧ୍ୟାନମୟ ଆଚରଣ—ଏହିସବୁ ସ୍ଥିରତାର ସାଧନ।

Verse 21

सर्वैद्रियसमाहारो धारणाध्याननित्यता / भावसंशुद्धिरेत्येष परिव्राड्धर्म उच्यते

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସମାହାର (ନିଗ୍ରହ), ଧାରଣା-ଧ୍ୟାନର ନିତ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ, ଏବଂ ଭାବଶୁଦ୍ଧି—ଏହାକୁ ପରିବ୍ରାଜକଧର୍ମ କୁହାଯାଏ।

Verse 22

अहिंसा सूनृता वाणी सत्यशौचे क्षमा दया / वर्णिनां लिङ्गिनां चैव सामान्यो धर्म उच्यते

ଅହିଂସା, ସୁମଧୁର ଓ ସତ୍ୟବାଣୀ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ଶୌଚ, କ୍ଷମା ଓ ଦୟା—ଏହି ସବୁ ବର୍ଣ୍ଣଧାରୀ ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଲିଙ୍ଗଧାରୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ସମସ୍ତଙ୍କର ସାଧାରଣ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 23

यथोक्तकारिणः सर्वे प्रयान्ति परमां गतिम् / आ बोधात्स्वपनं यावत् गृहिधर्मं च वच्मि ते

ଯେମାନେ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ର ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଜାଗ୍ରତିରୁ ନିଦ୍ରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମ କହୁଛି।

Verse 24

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत् / कायक्लेशांश्च तन्मूलान्वेदतत्त्वार्थमेव च

ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜାଗି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଅନୁଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେହକ୍ଲେଶ ଓ ତାହାର ମୂଳକାରଣ, ଏବଂ ବେଦତତ୍ତ୍ୱର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ।

Verse 25

शर्वर्यन्ते समुत्थाय कृतशौचः समाहितः / स्नात्वा सन्ध्यामुपासीत सर्वकालमतन्द्रितः

ରାତିର ଶେଷରେ ଉଠି ଶୌଚ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମନକୁ ସମାହିତ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ କରି ସର୍ବକାଳ ଅଲସତା ଛାଡ଼ି ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

प्रातः सन्ध्यामुपा सीत दन्तधावनपूर्विकाम् / उभे मूत्रपुरीषे च दिवा कुर्यादुदङ्मुखः

ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରଥମେ ଦନ୍ତଧାବନ କରି ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଦିନେ ମୂତ୍ର ଓ ପୁରୀଷ—ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

रात्रौ च दक्षिणे कुर्यादुभे सन्ध्ये यथा दिवा / छायायामन्धकारे वा रात्रौ वाहनि वा द्विजः

ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ଦିନର ପରି ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହୋଇ ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ—ଛାୟାରେ, ଅନ୍ଧକାରରେ, ରାତ୍ରି ଯାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 28

यथा तु समुखः कुर्यात्प्राणबाधाभयेषु च / गोमयाङ्गारवल्मीकफालाकृष्टे शुभे

ପ୍ରାଣହାନି କିମ୍ବା ହାନିଭୟ ଥିଲେ ସମ୍ମୁଖମୁଖୀ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଗୋମୟ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର, ବଲ୍ମୀକ, ଓ ହଳର ଫାଳ ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଉଲଟାଯାଇଥିବା ମାଟି—ଏହା ଶୁଭ ମନାଯାଏ।

Verse 29

मार्गोपजीव्यच्छायासु न मूत्रं च पुरीषकम् / अन्तर्जलाद्देवगृहाद्वल्मीकान्मूषिकस्थलात्

ସାର୍ବଜନୀନ ପଥରେ, ଲୋକଙ୍କ ଉପଜୀବିକା ସ୍ଥାନରେ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଛାୟାସ୍ଥାନରେ ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ପୁରୀଷ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଜଳାଶୟ, ଦେବଗୃହ, ବଲ୍ମୀକ, ଓ ମୂଷିକବାସ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 30

परेषां शौचशिष्टाच्च श्मशानाच्च मृदं त्यजेत् / एकां लिङ्गे मृदं दद्याद्वाम हस्ते मृदं द्विधा

ଅନ୍ୟର ଶୌଚରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଟି ଓ ଶ୍ମଶାନର ମାଟି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗରେ ଏକ ଭାଗ ମାଟି ଓ ବାମ ହାତରେ ଦୁଇ ଭାଗ ମାଟି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 31

उभयोर्द्वे च दातव्ये मूत्रशौचं प्रचक्षते / एकां लिङ्गे गुदे तिस्त्रस्तथा वामकरे दश

ଉଭୟ ହାତକୁ ଦୁଇଥର କରି ଜଳ ଦେବା ନିୟମ—ଏହାକୁ ମୂତ୍ରଶୌଚ କୁହାଯାଏ; ଲିଙ୍ଗକୁ ଏକଥର, ଗୁଦକୁ ତିନିଥର, ଏବଂ ବାମ ହାତକୁ ଦଶଥର ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 32

पञ्च पादे दशैकस्मिन्करयोः सप्तमृत्तिकाः / अर्धप्रसृतिमात्रा तु प्रथमा मृत्तिका स्मृता

ପାଦରେ ପାଞ୍ଚ ଭାଗ, ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଦଶ ଭାଗ, ହାତରେ ମାଟିର ସାତ ଭାଗ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ମାଟି ଅର୍ଧ ପ୍ରସୃତି ପରିମାଣ ମାତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 33

द्वितीया च तृतीया च तदर्धा परिकीर्तिता / उपविष्टस्तु विण्मूत्रं कर्तुं यस्तु न विन्दति

ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ (ଅବଧି) କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ତାହାର ଅର୍ଧ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। କିନ୍ତୁ ଯେ ବସିଲେ ମଧ୍ୟ ମଳମୂତ୍ର କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 34

स कुर्यादर्धशौचं तु स्वस्य शौचस्य सर्वदा / दिवा शौचस्य रात्र्यर्धं यद्वा पादो विधीयते

ସେ ନିଜ ପାଇଁ ସଦା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶୌଚକାଳର ଅର୍ଧଶୌଚ ଆଚରଣ କରୁ। ଦିନେ ଅଶୌଚ ହେଲେ ରାତି ଅର୍ଧ ଗଣାଯାଏ; କିମ୍ବା କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳର କେବଳ ଏକ ପାଦ (ଚତୁର୍ଥାଂଶ) ମାତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 35

स्वस्थस्य तु यथोद्दिष्टमार्तः कुर्याद्यथाबलम् / वसा शुक्रमसृङ् मज्जा लाला विण्मूत्रकर्णविट्

ସ୍ୱସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଆର୍ତ୍ତ/ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସେହିପରି ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କରୁ। (ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଦେହମଲ:) ବସା, ଶୁକ୍ର, ରକ୍ତ, ମଜ୍ଜା, ଲାଲା, ମଳ, ମୂତ୍ର ଓ କାନର ମେଲ।

Verse 36

श्लेष्माश्रदूषिका स्वेदो द्वादशैते नृणां मलाः / मन्येत यावता शुद्धिं तावच्छौचं समाचरेत्

କଫ, ଅଶ୍ରୁ, ନାସିକାର ମେଲ ଓ ଘାମ—ଏଗୁଡ଼ିକ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ମଲ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଏ। ତେଣୁ ଯେତେଦିନ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ କରେ, ସେତେଦିନ ଶୌଚ ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 37

प्रमाणं शौचसंख्याया नादिष्टैरवशिष्यते / शौचं तु द्विविधं प्रोक्तं बाह्यमाभ्यन्तरं तथा

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧି ଅନୁସରଣ ନହେଲେ ଶୌଚକ୍ରିୟାର ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରମାଣ ରହେନାହିଁ। ଶୌଚ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର।

Verse 38

मृज्जलाभ्यां स्मृतं बाह्यं भावशुद्धिरथान्तरम् / त्रिराचामेदपः पूर्वं द्विः प्रमृज्यात्ततो मुखम्

ମାଟି (କିମ୍ବା ଭସ୍ମ) ଓ ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ବାହ୍ୟ ଶୌଚ; ଭାବଶୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ଆଭ୍ୟନ୍ତର। ପ୍ରଥମେ ଜଳରେ ତିନିଥର ଆଚମନ କରି, ପରେ ଦୁଇଥର ମୁହଁ ପୋଛିବା।

Verse 39

संमृज्याङ्गुष्ठमूलेन त्रिभिरास्यमुपस्पृशेत् / अङ्गुष्ठेन प्रदेशिन्या घ्राणं पश्चादनन्तरम्

ହାତ ପୋଛି ଅଙ୍ଗୁଠାର ମୂଳ ସହିତ ତିନି ଆଙ୍ଗୁଳିଦ୍ୱାରା ମୁଖକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା। ପରେ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଅଙ୍ଗୁଠା ଓ ତର୍ଜନୀଦ୍ୱାରା ନାସିକାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା।

Verse 40

अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां च चक्षुः श्रोत्रे पुनः पुनः / कनिष्ठाङ्गष्ठयोर्नाभिं हृदयं तु तलेन वै

ଅଙ୍ଗୁଠା ଓ ଅନାମିକାଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ଓ କର୍ଣ୍ଣକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା। କନିଷ୍ଠା ଓ ଅଙ୍ଗୁଠାଦ୍ୱାରା ନାଭି, ଏବଂ ତଳହସ୍ତଦ୍ୱାରା ହୃଦୟପ୍ରଦେଶ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା।

Verse 41

सर्वाभिस्तु शिरः पश्चाद्बाहू चाग्रेण संस्पृशेत् / ऋचो यजूंषि सामानि त्रिः पठन्प्रीणयेत्क्रमात्

ସେହି ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ପଛଦିଗରୁ ଶିରକୁ ଏବଂ ସାମ୍ନାଦିଗରୁ ବାହୁକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା। ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଋକ୍, ଯଜୁଃ, ସାମ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ତିନିଥର ପଢ଼ି ବିଧିମତେ ତୃପ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତା ସାଧନ କରିବା।

Verse 42

इतिहासपुराणानि वेदाङ्गानि वेदाङ्गानि यथाक्रमम्

ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ, ଏବଂ ବେଦାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ—ସବୁକୁ ଯଥାକ୍ରମେ, ବିଧିପୂର୍ବକ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

खं मुखे नासिके वायुं नेत्रे सूर्यं श्रुती (तीर्दि) दिशः / प्राणग्रन्थिमथो नाभिं ब्रह्माणं हृदये स्पृशेत्

ମୁଖରେ ଆକାଶ, ନାସିକାରେ ବାୟୁ, ନେତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କର୍ଣ୍ଣରେ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ପରେ ପ୍ରାଣଗ୍ରନ୍ଥି ଓ ନାଭିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କର।

Verse 44

रुद्रं मूर्ध्ना समालभ्य प्रीणात्यथ शिखामृषीन् / बाहू यमेन्द्रवरुणकुबेरवसुधानलान्

ମୁଣ୍ଡକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରୀଣ କର; ଶିଖାକୁ ପବିତ୍ର କରି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର; ଏବଂ ବାହୁ-ସଂସ୍କାରରେ ଯମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, କୁବେର, ବସୁଧା ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରୀଣ କର।

Verse 45

अभ्युक्ष्य चरणौ विष्णुमिन्द्रं विष्णु करद्वयम् / अग्निर्वायुश्च सूर्येन्दुगिरयो ऽङ्गुलिपर्वसु

ଜଳରେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ କରି ପାଦଦ୍ୱୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ଦୁଇ ହାତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ; ଏବଂ ଆଙ୍ଗୁଳି-ପର୍ବସୁ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗିରିମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କର।

Verse 46

गङ्गाद्याः सरितस्तासु या रेखाः करमध्यगाः / उषः काले तु संप्राप्ते शौचं कृत्वा यथार्थवत्

ଗଙ୍ଗା ଆଦି ସରିତମାନଙ୍କ ପରି, କରତଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିବା ସେହି ପବିତ୍ର ରେଖାମାନ; ଉଷାକାଳ ଆସିଲେ ଯଥାବିଧି ଶୌଚ କରି ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆଚରଣ କର।

Verse 47

ततः स्नानर्ं प्कुर्वीत दन्तधावनपूर्वकम् / मुखे पर्युषिते नित्यं भवत्यप्रयतो नरः

ତତଃ ଦନ୍ତଧାବନ ପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ନିତ୍ୟ ମୁଖ ଅପରିଶୁଦ୍ଧ/ବାସି ରହିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୌଚ ଓ ଆଚାରରେ ପ୍ରମାଦୀ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 48

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कुर्याद्वै दन्तघावनम् / कदम्बबिल्वखदिरकरवीरवटार्जुनाः

ଏହେତୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବା ଉଚିତ। କଦମ୍ବ, ବିଲ୍ୱ, ଖଦିର, କରବୀର, ବଟ ଓ ଅର୍ଜୁନର ଦାତୁନ ପ୍ରଶସ୍ତ।

Verse 49

यूथी च बृहती जाती करञ्जार्कातिमुक्तकाः / जम्बूमधूका पामार्गशिरीषोदुम्बरासनाः

ୟୂଥୀ, ବୃହତୀ ଓ ଜାତୀ; କରଞ୍ଜ, ଅର୍କ ଓ ଅତିମୁକ୍ତକ; ଏବଂ ଜମ୍ବୁ, ମଧୂକ, ପାମାର୍ଗ, ଶିରୀଷ, ଉଦୁମ୍ବର, ଆସନ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 50

क्षीरिकण्टकिवृक्षाद्याः प्रशस्ता दन्तधावने / कटुतिक्तकषायाश्च धनारोग्यसुखप्रदाः

କ୍ଷୀରିକଣ୍ଟକୀ ବୃକ୍ଷ ଆଦି ଦନ୍ତଧାବନରେ ପ୍ରଶସ୍ତ। ସେମାନେ କଟୁ, ତିକ୍ତ ଓ କଷାୟ ରସଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଧନ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସୁଖ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 51

प्रक्षाल्य भुक्त्वा च शुचौ देशे त्यक्त्वा तदाचामेत् / अमायां च तथा षष्ठ्यां नवम्यां प्रतिपद्यपि

ହାତ-ପା ଓ ମୁଖ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ ପରେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ। ଅମାବାସ୍ୟା, ଷଷ୍ଠୀ, ନବମୀ ଓ ପ୍ରତିପଦାରେ ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ପାଳନୀୟ।

Verse 52

वर्जयेद्दन्तकाष्ठन्तु तथैवार्कस्य वासरे / अभावे दन्त काष्ठस्य निषिद्धायां तथा तिथौ

ଦନ୍ତକାଷ୍ଠର ପ୍ରୟୋଗ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ରବିବାର ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ତ୍ୟାଜ୍ୟ। ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ନ ମିଳିଲେ, ନିଷିଦ୍ଧ ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 53

अषां द्वादशगण्डूषैः कुर्वीत मुखशोधनम् / प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टकरं हितम्

ଜଳଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ଗଣ୍ଡୂଷ କରି ମୁଖଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ପ୍ରଶଂସିତ—ଏହା ହିତକର ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟ-ଅଦୃଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 54

सर्वमर् हति शुद्धात्मा प्रातः स्नायी जपादिकम् / अत्यन्तमलिनः कायो नवच्छिद्रसमन्वितः

ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପୁରୁଷ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ, ଜପ ଆଦି ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମର ଯୋଗ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଲିନ, ନବ ଛିଦ୍ରସହିତ।

Verse 55

स्त्रवत्येष दिवा रात्रौ प्रातः स्नानं विशोधनम् / मनः प्रसादजननं रूपसौभाग्यवर्धनम्

ଏହି ଦେହ ଦିନରାତି ସ୍ରବିତ ହୁଏ; ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ଶୋଧକ। ଏହା ମନଃପ୍ରସାଦ ଜନାଏ ଏବଂ ରୂପ-ସୌଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।

Verse 56

शोकदुः खप्रशमनं गङ्गास्नानवदाचरेत् / अद्य हस्ते तु नक्षत्रे दशम्यां ज्येष्ठके सिते

ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖ ପ୍ରଶମନ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ସମାନ ଏହି ଆଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଆଜି ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦଶମୀ ତିଥି।

Verse 57

दशपाप हरायां च अदत्वा दानकल्मषम् / विरुद्धाचरणं हिंसा परदारोपसेवनम्

ଏହିମାନେ ଦଶ ପାପ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ—ପରଧନ ହରଣ, ଦାନ ନ ଦେଇ ଦାନ-କଲ୍ମଷ, ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ, ହିଂସା, ପରଦାରୋପସେବନ।

Verse 58

पारुष्यानृतपैशुन्यमसम्बद्धाभिभाषणम् / परद्रव्याभिधानं च मनसानिष्टचिन्तनम्

କଠୋର ବଚନ, ଅସତ୍ୟ, ପୈଶୁନ୍ୟ/ଚୁଗଲି, ଅସମ୍ବଦ୍ଧ କଥା; ପରଧନ ବିଷୟରେ ଦାବି/ଉଲ୍ଲେଖ; ଏବଂ ମନରେ ଅନିଷ୍ଟ ଚିନ୍ତନ—ଏହିମାନେ ପାପପ୍ରବୃତ୍ତି।

Verse 59

एतद्दशाघघातार्थं गङ्गास्नानं करोम्यहम् / प्रातः संक्षेपतः स्नानं वानप्रस्थगृहस्थयोः

ଏହି ଦଶ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରେ। ସଂକ୍ଷେପରେ—ଗୃହସ୍ଥ ଓ ବାନପ୍ରସ୍ଥ ପାଇଁ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ବିଧିତ।

Verse 60

यतेस्त्रिषवणं स्नानं सकृत्त ब्रह्मचारिणः / आचम्य तीर्थमावाह्य स्नायात्स्मृत्वाव्ययं हरिम्

ଯତି ପାଇଁ ତ୍ରିସବଣ ସ୍ନାନ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପାଇଁ ଏକବାର ସ୍ନାନ ବିଧି। ଆଚମନ କରି ତୀର୍ଥ ଆବାହନ କରି, ଅବ୍ୟୟ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 61

तिस्रः कोट्यस्तु विज्ञेया मन्देहा नाम राक्षसाः / उदयन्तं दुरात्मानः सूर्यमिच्छन्ति खादितुम्

ମନ୍ଦେହା ନାମର ରାକ୍ଷସ ତିନି କୋଟି—ଏହା ଜାଣ। ସେହି ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।

Verse 62

स हन्ति सूर्यं सन्ध्यायां नोपास्तिं कुरुते तु यः / दहन्ति मन्त्रपूतेन तोयेनानलरूपिणा

ଯେ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପାସନା କରେ ନାହିଁ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଅଗ୍ନିରୂପ ହୋଇ ତାକୁ ଦହେ।

Verse 63

अहोरात्रस्य यः सन्धिः सा सन्ध्या भवतीति ह / द्विनाडिका भवेत्सन्ध्या यावद्भवति दर्शनम्

ଦିନ ଓ ରାତିର ଯେ ସନ୍ଧିକାଳ, ସେହିଁ ‘ସନ୍ଧ୍ୟା’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ସୂର୍ଯ୍ୟର) ଦର୍ଶନ ରହେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଦୁଇ ନାଡିକା—ସନ୍ଧ୍ୟା ଥାଏ।

Verse 64

गन्ध्याकर्मावसाने तु स्वयं होमो विधीयते / स्वयं होमफलं यत्तु तदन्येन न जायते

ଗନ୍ଧ୍ୟକର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ ସ୍ୱୟଂ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱୟଂ କୃତ ହୋମରୁ ଯେ ଫଳ ଜନ୍ମେ, ତାହା ଅନ୍ୟେ କଲେ ସେପରି ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 65

ऋत्विक्पुत्रो गुरुर्भ्राता भागिनेयो ऽथ विट्पतिः / एभिरेव हुतं यत्तु तद्धुतं स्वयमेव हि

ଋତ୍ୱିକଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଗୁରୁ, ଭାଇ, ଭଉଣୀର ପୁତ୍ର ଏବଂ ନିଜ ସମୁଦାୟର ପ୍ରଧାନ—ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଆହୁତି ସ୍ୱୟଂ ଦିଆଯାଇଥିବା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

Verse 66

ब्रह्मा वै गार्हपत्याग्निर्दक्षणाग्निस्त्रिलोचनः / विष्णुराहवनीयाग्निः कुमारः सत्य उच्यते

ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି; ତ୍ରିଲୋଚନ (ଶିବ) ଦକ୍ଷିଣ ଅଗ୍ନି; ବିଷ୍ଣୁ ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି; ଏବଂ କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ) ‘ସତ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 67

कृत्वा होमं यथाकालं सौरान्मन्त्राञ्जपेत्ततः / समाहितात्मा सावित्रीं प्रणवं च यथोदितम्

ଯଥାକାଳେ ହୋମ କରି, ପରେ ସୌର ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ବିଧିମତେ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଓ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ମଧ୍ୟ ଜପ କର।

Verse 68

प्रणवे नित्ययुक्तस्य व्याहृतीषु च सप्तसु / त्रिपदायां च सावित्र्यां न भयं विद्यते क्वचित्

ଯେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’, ସପ୍ତ ବ୍ୟାହୃତି ଓ ତ୍ରିପଦା ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ)ରେ ସଦା ଯୁକ୍ତ, ତାହାର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ।

Verse 69

गायत्त्रीं यो जपेन्नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः / लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ନିତ୍ୟ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ—ଯେପରି ପଦ୍ମପତ୍ର ଜଳରେ ଭିଜେ ନାହିଁ।

Verse 70

श्वेतवर्णा समुद्दिष्टा कौशैयवसना तथा / अक्षसूत्रधरा देवी पद्मासनगता शुभा

ଦେବୀ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ସେ କୌଶେୟ (ରେଶମ) ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରନ୍ତି। ଶୁଭା ଦେବୀ ଅକ୍ଷସୂତ୍ର (ଜପମାଳା) ଧାରଣ କରି ପଦ୍ମାସନରେ ଆସୀନ।

Verse 71

आवाह्य यजुपानेन तेजो ऽसीति विधानतः / एतद्यजुः पुरा दैवैर्दृष्टिदर्शनकाङ्क्षिभिः

ବିଧିମତେ ଯଜୁଃପାଠରେ ‘ତେଜୋऽସି’ (ତୁମେ ତେଜ) ବୋଲି କହି ଆବାହନ କରି—ଏହି ଯଜୁଃମନ୍ତ୍ର ପୁରାକାଳରେ ଦର୍ଶନ ଓ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଆକାଂକ୍ଷୀ ଦେବମାନେ ଦେଖିଥିଲେ।

Verse 72

आदित्यमण्डलान्तः स्थां ब्रह्मलोकस्थितामपि / तत्रावाह्य जपित्वातो नमस्काराद्विसर्जयेत्

ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳାନ୍ତର୍ଗତ—ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ସେଇ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିକୁ ସେଠାରେ ଆହ୍ୱାନ କରି ମନ୍ତ୍ରଜପ କରିବ; ପରେ ପ୍ରଣାମ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ କରିବ।

Verse 73

पूर्वाह्न एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम् / न विष्णोः परमो देवस्तस्मात्तं पूजयेत्सदा

ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ହିଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ପରମ ଦେବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସଦା ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 74

ब्रह्मविष्णुशिवान्देवान्न पृथग्भावयेत्सुधीः / लोके ऽस्मिन्मङ्गलान्यष्टौ ब्राह्मणो गौर्हुताशनः

ସୁଧୀ ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଲୋକରେ ଆଠଟି ମଙ୍ଗଳ ଆଧାର ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ ଓ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ଅଛନ୍ତି।

Verse 75

हिरण्यं सर्पिरादित्य आपो राजा तथाष्टमः / एतानि सततं पश्येदर्चयेच्च प्रदक्षिणम्

ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଘୃତ, ଆଦିତ୍ୟ, ଜଳ ଓ ରାଜା—ଅଷ୍ଟମ ଭାବେ—ଏମାନଙ୍କୁ ସଦା ଦର୍ଶନ କରି ପୂଜା କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 76

वेदस्याध्ययनं पूर्वं विचारोभ्यसनं जपः / तद्दानं चैव शिष्यभ्यो वेदाभ्यासो हि पञ्चधा

ବେଦାଭ୍ୟାସ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର—ପ୍ରଥମେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ପରେ ବିଚାର-ମନନ, ପରେ ଅଭ୍ୟାସ, ପରେ ଜପ, ଏବଂ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ଦାନ (ଉପଦେଶ) କରିବା।

Verse 77

वेदार्थं यज्ञशास्त्राणि धर्मशास्त्राणि चैव हि / मूल्येन लेखयित्वा यो दद्याद्याति स वैदिकम्

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦାର୍ଥ, ଯଜ୍ଞଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଲେଖାଇ ସେହି ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଦାନ କରେ, ସେ ବୈଦିକ ପୁଣ୍ୟପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 78

ब्रह्मदानसमं पुण्यं प्राप्नोति द्विगुणीकृतम्

ସେ ବ୍ରହ୍ମଦାନ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ, ଏବଂ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୋଇଯାଏ।

Verse 79

मृतीये च तथा भागे पोष्यवर्गार्थसाधनम् / माता पिता गुरुर्भ्राता प्रजा दीनाः समाश्रिताः

ସେହିପରି ତୃତୀୟ ଭାଗ ପୋଷ୍ୟବର୍ଗର ପାଳନ ପାଇଁ ରଖିବା ଉଚିତ—ମାତା, ପିତା, ଗୁରୁ, ଭାଇ, ଆଶ୍ରିତ ପ୍ରଜା ଓ ଶରଣାଗତ ଦୀନମାନେ।

Verse 80

अभ्यागतो ऽतिथिश्चाग्निः पोष्यवर्गा उदाहृतः / भरणं पोष्यवर्गस्य प्रशस्तं स्वर्गसाधनम्

ଆସିଥିବା ଅତିଥିକୁ ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ସେ ପୋଷ୍ୟବର୍ଗରେ ଗଣ୍ୟ। ପୋଷ୍ୟବର୍ଗର ଭରଣ-ପୋଷଣ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗସାଧନ।

Verse 81

भरणं पोष्य वर्गस्य तस्माद्यत्नेन कारयेत् / स जीवति वरश्चैको बहुभिर्योपजीव्यति

ଏହିହେତୁ ପୋଷ୍ୟବର୍ଗର ଭରଣ-ପୋଷଣ ଯତ୍ନରେ କରିବା ଉଚିତ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅନେକେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଇ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ସତ୍ୟରେ ଜୀବିତ।

Verse 82

जीवन्तो मृतकास्त्वन्ये पुरुषाः स्वोदरम्भराः / स्वकीयोदरपूर्तिश्च कुक्कुरस्यापि विद्यते

ଯେମାନେ କେବଳ ନିଜ ଉଦର ପୂରଣ ପାଇଁ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତପ୍ରାୟ; କାରଣ ନିଜ ପେଟ କୁକୁର ମଧ୍ୟ ଭରିଦେଇପାରେ।

Verse 83

अर्थेभ्यो ऽपि विवृद्धेभ्यः सम्भूतेभ्यस्ततस्ततः / क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः

ବିଭିନ୍ନ ସ୍ରୋତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ବଢ଼ିଥିବା ଅର୍ଥ-ସାଧନରୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—ଯେପରି ପର୍ବତରୁ ନଦୀମାନେ ବହି ନାମେ।

Verse 84

सर्वरत्नाकरा भूमिर्धान्यानि पशवः स्त्रियः / अर्थस्य कार्ययोगित्वादर्थ इत्यभिधीयते

ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଆକର ଭୂମି, ଧାନ୍ୟ, ପଶୁ, ଷ୍ଟ୍ରୀ—କାର୍ଯ୍ୟସାଧନରେ ଯୋଗ୍ୟ ଥିବାରୁ ଏସବୁକୁ ‘ଅର୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 85

अद्रोहेणैव भूतानामल्पद्रोहेण वा पुनः / या वृत्तिस्तां समास्थाय विप्रो जीवेदनापदि

ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଦ୍ରୋହରେ—କିମ୍ବା ସମ୍ଭବ ହେଲେ ଅତ୍ୟଲ୍ପ ଦ୍ରୋହରେ—ଯେଉଁ ଜୀବିକା ଚାଲେ, ଅନାପଦରେ ବିପ୍ର ସେହି ବୃତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁ।

Verse 86

धनं तु त्रिविधं ज्ञेयं शुक्लं शबलमेव च / कृष्णं च तस्य विज्ञेयो विभागः सप्तधा पृथक्

ଧନ ତିନି ପ୍ରକାର—ଶୁକ୍ଳ (ଶୁଦ୍ଧ), ଶବଳ (ମିଶ୍ର) ଓ କୃଷ୍ଣ (ଅଶୁଦ୍ଧ); ଏବଂ ତାହାର ବିଭାଗ ପୃଥକ୍ ସାତ ପ୍ରକାରରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞେୟ।

Verse 87

क्रमायत्तं प्रीतिदत्तं प्राप्तं च सह भार्यया / अविशेषेण सर्वेषां वर्णानां त्रिविधं धनम्

ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନଭାବେ ଧନ ତିନି ପ୍ରକାର—(୧) କ୍ରମାନୁସାରେ (ଉତ୍ତରାଧିକାରରେ) ପ୍ରାପ୍ତ, (୨) ପ୍ରୀତିରେ ଦତ୍ତ, ଏବଂ (୩) ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ (ବିବାହସମ୍ବନ୍ଧୀୟ) ପ୍ରାପ୍ତ।

Verse 88

वैशेषिकं धनं दृष्टं ब्राह्मणस्य त्रिलक्षणम् / याजनाध्यापने नित्यं विशुद्धश्च (द्धाच्च) प्रतिग्रहः

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ବିଶେଷ (ଯଥୋଚିତ) ଧନ ତିନି ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ—ନିତ୍ୟ ଯାଜନ (ଯଜ୍ଞ କରାଇବା), ନିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟାପନ (ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାଦାନ), ଏବଂ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ ଦାନର ଗ୍ରହଣ।

Verse 89

त्रिविधं क्षत्रियस्यापि प्राहुर्वैशेषिकं धनम् / शुद्धार्थं लब्धकरजं दण्डाप्तं जयजं तथा

କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଧନ ତିନି ପ୍ରକାର—(୧) ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନ୍ୟାୟ୍ୟ ଧନ, (୨) କର ରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ ରାଜସ୍ୱ, (୩) ଦଣ୍ଡରୁ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ‑ଜୟରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଧନ।

Verse 90

वैशेषिकं धनं दृष्टं वैश्यस्यापि विलक्षणम् / कृषिगोरक्षवाणिज्यं शूद्रस्यैभ्यस्त्वनुग्रहात्

ବୈଶ୍ୟଙ୍କର ବିଶେଷ ଧନ—କୃଷି, ଗୋରକ୍ଷା ଓ ବାଣିଜ୍ୟ। ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ‑ଅନୁମତିରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିପାରେ।

Verse 91

कुसीदकृषिवाणिज्यं प्रकुर्वीत स्वयं परम् (कृतम्) / आपत्काले स्वयं कुर्वन्नैनसा युज्यते द्विजः

ଦ୍ୱିଜ ନିଜେ କୁସୀଦ (ସୁଦ), କୃଷି ଓ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ପ୍ରଧାନ କର୍ମ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଆପତ୍କାଳରେ ନିଜେ କଲେ ସେ ପାପସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 92

बहवो वर्तनोपाया ऋषिभिः परिकीर्तिताः / सर्वेषामपि चैवैषां कुसीदमधिकं विदुः

ଋଷିମାନେ ଜୀବିକାର ଅନେକ ଉପାୟ କହିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେସବୁ ମଧ୍ୟରେ କୁସୀଦ (ସୁଦ ନେବା) କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଓ ସର୍ବାଧିକ ନିନ୍ଦନୀୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 93

अनावृष्ट्या राजभयान्मूषिकाद्यैरुपद्रवैः / कृष्यादिके भवेद्बाधा सा कुसीदे न विद्यते

କୃଷି ଆଦି ଜୀବିକାରେ ଅନାବୃଷ୍ଟି, ରାଜଭୟ, ମୂଷିକ ଆଦି ଉପଦ୍ରବରୁ ବାଧା ହୁଏ; କିନ୍ତୁ କୁସୀଦରେ ସେପରି ବାଧା ନାହିଁ।

Verse 94

शुक्लपक्षे तथा कृष्णे रजन्यां दिवसेपि वा / उष्णे वर्षति शीते वा वर्धनं न निवर्तते

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ କି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ, ରାତି କି ଦିନ—ଗରମରେ, ବର୍ଷାରେ, ଶୀତରେ ମଧ୍ୟ—କୁସୀଦର ବୃଦ୍ଧି ରୁକେ ନାହିଁ।

Verse 95

देशं गतानां या वृद्धिर्नानापण्योपजीविनाम् / कुसीदं कुर्वतः सम्यक् संस्थितस्यैव जायते

ଦେଶାନ୍ତରକୁ ଯାଇ ନାନା ପଣ୍ୟବ୍ୟବସାୟରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଯେପରି ଲାଭବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ସେପରି ବୃଦ୍ଧି ସମ୍ୟକ୍ ସ୍ଥିର ହୋଇ କୁସୀଦ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ହିଁ ହୁଏ।

Verse 96

लब्धलाभः पितॄन्देवान्ब्राह्मणांश्चैव पूजयेत् / ते तृप्तास्तस्य तद्दोषं शमयन्ति न संशयः

ଲାଭ ପାଇଲେ ପିତୃମାନେ, ଦେବମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ ତାହାର ସେଇ ଦୋଷକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 97

वणिक्कुसीदं दद्याद्यो वस्त्रं गाङ्काञ्चनादिकम् / कृषीवलो ऽन्नपानादियानशय्यासनानि च

ବଣିକ ଉଚିତ ବ୍ୟାପାର ଓ କୁସୀଦ ପାଇଁ ଧନ, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର, ଗାଈ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଦି ଦାନ କରିବା। କୃଷକ ଅନ୍ନପାନ, ଏବଂ ଯାନ, ଶୟ୍ୟା, ଆସନ ଦାନ କରିବା।

Verse 98

राजभ्यो विंशतिं दत्त्वा पशुस्वर्णादिकं शतम् / पादेनास्य च यावक्यं कुर्यात्संचयमात्मवान्

ରାଜାଙ୍କୁ କୋଡ଼ିଏ (ଭାଗ/ଏକକ) ଦେଇ, ପଶୁ-ସୁବର୍ଣ୍ଣାଦି ମିଶି ଶତ (ଏକକ) ଅର୍ପଣ କରି, ଆତ୍ମସଂୟମୀ ଲୋକ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ ସଞ୍ଚୟ ଭାବେ ରଖିବ।

Verse 99

अर्धेन चात्मभरणं नित्यनैमित्तिकांन्वितम् / पादं चेत्यर्थयामस्य मूलभूतं विवर्धयेत्

ଆୟ/ପ୍ରୟାସର ଅର୍ଧଭାଗରେ, ନିତ୍ୟ-ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସହିତ, ନିଜ ଭରଣପୋଷଣ କରିବ। ଏବଂ ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ଯଥୋଚିତ ପୁରୁଷାର୍ଥ ସାଧିବ—ଏଭଳି ଜୀବନର ମୂଳଭିତ୍ତିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବ।

Verse 100

विद्या शिल्पं भूतिः सेवा गोरक्षा विपणिः कृषिः / वृत्तिर्भैक्ष्यं कुसीदं च दश जीवनहेतवः

ବିଦ୍ୟା, ଶିଳ୍ପ, ସମ୍ପତ୍ତି, ସେବା, ଗୋରକ୍ଷା, ବ୍ୟାପାର, କୃଷି, ସ୍ୱବୃତ୍ତି (ପେଶା), ଭିକ୍ଷା ଓ କୁସୀଦ—ଏହି ଦଶଟି ଜୀବନଧାରଣର ଉପାୟ।

Verse 101

प्रतिग्रहार्जिता विप्रे क्षत्रिये शस्त्रनिर्जिता / वैश्ये न्यायार्जिताः स्वार्थाः शूद्रे शुश्रूषयार्जिताः

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଦାନ ଗ୍ରହଣ) ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଶସ୍ତ୍ରବଳରେ ବିଜୟ ଦ୍ୱାରା, ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଲାଭ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସେବା-ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ଅର୍ଜିତ ଆୟ ଯଥୋଚିତ।

Verse 102

नदी बहूदका शाकमृत्पर्णानि समित्कुशाः / आग्नेयो ब्रह्मघोषश्च विप्राणां धनमुत्तमम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଧନ—ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ, ଶାକ-ସବ୍ଜି ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟ ହରିତ ଶାକ, ଯଜ୍ଞୋପଯୋଗୀ ମାଟି ଓ ପତ୍ର, କର୍ମାର୍ଥ ସମିଧା ଓ କୁଶ, ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ବେଦପାଠରୂପ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷ।

Verse 103

अयाचितोपपन्ने तु नास्ति दोषः प्रतिग्रहे / अमृतं तद्विदुर्देवास्तस्मात्तन्नैव वर्जयेत्

ନ ମାଗିଲେ ଯେ ଦାନ ସ୍ୱୟଂ ଆସେ, ତାହା ଗ୍ରହଣରେ ଦୋଷ ନାହିଁ। ଦେବମାନେ ଏହି ଅୟାଚିତ ଦାନକୁ ଅମୃତସମ ଜାଣନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 104

गुरुद्रव्यांश्चौज्जिहीर्षुरर्चिष्यन्दे वतातिथीन् / सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तुष्येत्तु स्वयं ततः

ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବାହ୍ୟତଃ ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁ ଦିଗରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ସ୍ୱୟଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 105

साधुतः प्रतिगृह्णीयादथ वासाधुतो द्विजः / गुणवानल्पदोषश्च निर्गुणो हि निमज्जति

ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ସାଧୁଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ—କିମ୍ବା ଦାତା ଗୁଣବାନ ଓ ଅଳ୍ପଦୋଷୀ ହେଲେ ଅସାଧୁଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ। କାରଣ ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ନିମଜ୍ଜିତ ହୁଏ।

Verse 106

एवं त्वक्षवृत्त्या वा कृत्वा भरणमात्मनः / कुर्याद्विशुद्धिं परतः प्रायश्चित्तं द्विजोत्तमः

ଏଭଳି କଣିକା ଚୟନ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଇ ନିଜକୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 107

चतुर्थे च तथा भागे स्नानार्थं मृद माहरेत् / तिलपुष्पकुशादीनि स्नानं चाकृत्रिमे जले

ଚତୁର୍ଥ ଭାଗରେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଶୁଦ୍ଧ ମୃଦା ଆଣିବା ଉଚିତ। ତିଳ, ପୁଷ୍ପ, କୁଶ ଆଦି ନେଇ ଅକୃତ୍ରିମ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 108

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं क्रियाङ्गं मलकर्षणम् / मार्जनाचमावगाहाश्चाष्टस्नानं प्रकीर्तितम्

ସ୍ନାନ-ଶୁଦ୍ଧି ଅଷ୍ଟବିଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ନିତ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ, କାମ୍ୟ, କ୍ରିୟାଙ୍ଗ, ମଲକର୍ଷଣ (ମଳ ହରଣ), ମାର୍ଜନ (ପୋଛି ଶୁଦ୍ଧି), ଆଚମନ, ଏବଂ ଅବଗାହନ (ଜଳେ ନିମଜ୍ଜନ)।

Verse 109

अस्नातस्तु पुमान्नार्हे जपाग्निहवनादिषु / प्रातः स्नानं तदर्थं तु नित्यस्नानं प्रकीर्तितम्

ଯେ ପୁରୁଷ ସ୍ନାନ କରିନାହିଁ, ସେ ଜପ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର/ହୋମ ଆଦି କର୍ମରେ ଅଯୋଗ୍ୟ। ତେଣୁ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଉଥିବା ପ୍ରାତଃସ୍ନାନକୁ ନିତ୍ୟସ୍ନାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 110

चाण्डालशवविष्ठाद्यान्स्पृष्ट्वा स्नानं रजस्वलाम् / स्नानार्हस्तु यदा स्नाति स्नानं नैमित्तिकं हि तत्

ଚାଣ୍ଡାଳ, ଶବ, ବିଷ୍ଠା ଆଦିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କିମ୍ବା ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ—ସ୍ନାନାର୍ହ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେହି ସ୍ନାନ ନୈମିତ୍ତିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 111

पुष्यस्नानादिकं स्नानं दैवज्ञविधिचोदितम् / तद्धि काम्यं समुद्दिष्टं नाकामस्तत्प्रयोजयेत्

ପୁଷ୍ୟସ୍ନାନ ଆଦି ସ୍ନାନ ଯଦି ଦୈବଜ୍ଞ (ଜ୍ୟୋତିଷୀ)ଙ୍କ ବିଧିଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାମ୍ୟ କର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତେଣୁ ନିଷ୍କାମ ବ୍ୟକ୍ତି ସେଗୁଡ଼ିକୁ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 112

जप्तुकामः पवित्राणि अर्चिष्यन्देवतातिथीन् / स्नानं समाचरेद्यस्तु क्रियाङ्गं तच्च कीर्तितम्

ଯେ ଜପ କରିବାକୁ, ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଅତିଥିଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରୁ; ଏହି ସ୍ନାନକୁ କ୍ରିୟାର ଅଙ୍ଗ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 113

मलापकर्षणार्थाय प्रवृत्तिस्तत्र नान्यथा / सरः सुदेवखातेषु तीर्थेषु च नदीषु च

ସେହି ସ୍ନାନାଚରଣ କେବଳ ମଳ-ଅପବିତ୍ରତା ଅପସାରଣ ପାଇଁ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ସରୋବର, ଦେବଖାତ କୁହାଯାଉଥିବା କୁଣ୍ଡ, ତୀର୍ଥ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 114

स्नानमेव क्रिया यस्मात्क्रियास्नानमतः परम् / अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति तीर्थस्नानात्फलं लभेत्

ସ୍ନାନ ନିଜେ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା; ତେଣୁ କ୍ରିୟା-ସ୍ନାନକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଇଛି। ଜଳଦ୍ୱାରା ଶରୀରାଙ୍ଗ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଏବଂ ତୀର୍ଥସ୍ନାନରୁ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 115

मार्जनान्मज्जनैर्मन्त्रैः पापमाशु प्रणश्यति / नित्यं नैमित्तिकं चापि क्रियाङ्गं मलकर्षणम्

ମାର୍ଜନ (ଜଳଛିଟା), ମଜ୍ଜନ (ସ୍ନାନ) ଓ ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ। ମଳାପକର୍ଷଣରୂପ ଏହି ଶୁଦ୍ଧି ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ—ଦୁହିଁ କ୍ରିୟାର ଅଙ୍ଗ।

Verse 116

तीर्थाभावे तु कर्तव्यमुष्णोदकपरोदकैः / भूमिष्ठादुद्धृतं पुण्यं ततः प्रस्त्रवणोदकम्

ତୀର୍ଥ ନଥିଲେ ଉଷ୍ଣଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳଦ୍ୱାରା ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଭୂମିରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ଜଳ ପୁଣ୍ୟକର; ତାପରେ ପ୍ରସ୍ତ୍ରବଣ (ଝରଣା/ଚୁଇଁଯାଉଥିବା) ଜଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 117

ततो ऽपि सारसं पुण्यं तस्मान्नादेयमुच्यते / तीर्थतोयं ततः पुण्यं गागं पुण्यं तु सर्वतः

ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ସରୋବରର ଜଳ; ତେଣୁ ତାହା ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥଜଳ; ଗଙ୍ଗା ତ ସର୍ବତ୍ର ସର୍ବଦା ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ।

Verse 118

गागं पयः पुनात्याशु पापमामरणान्तिकम् / गयायां च कुरुक्षेत्रे यत्तोयं समुपस्थितम्

ଗଙ୍ଗାଜଳ ମୃତ୍ୟୁସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗି ରହିଥିବା ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର କରେ। ଏହିପରି ଗୟା ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଜଳ ମଧ୍ୟ ପରମ ପାବନ।

Verse 119

तस्मात्तु गाङ्गमपरं जानीयात्तोयमुत्तमम् / पुत्रजन्मनि योगेषु तथा संक्रमणे रवेः

ଏହେତୁ ଗଙ୍ଗାଜଳକୁ ସମସ୍ତ ଜଳଠାରୁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍—ବିଶେଷକରି ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ସମୟରେ, ଶୁଭ ଯୋଗରେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂକ୍ରାନ୍ତିକାଳେ।

Verse 120

राहोश्च दर्शने स्नानं प्रशस्तं निशि नान्यथा / उषस्युषसि यत्स्नानं सन्ध्यायामुदिते रवौ

ରାହୁ ଦର୍ଶନ (ଗ୍ରହଣ) ସମୟରେ ରାତିରେ ସ୍ନାନ ପ୍ରଶସ୍ତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଉଷାକାଳ ପାଇଁ ଯେ ସ୍ନାନ ବିଧିତ, ସେହିଟି ଉଷାରେ ହିଁ; ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 121

प्राजापत्येन तत्तुल्यं महापातकनाशनम् / यत्फलं द्वादशाब्दानि प्राजापत्ये कृते भवेत्

ଏହା ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସମାନ ଏବଂ ମହାପାତକ ନାଶକ। ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏହାଦ୍ୱାରା ମିଳେ।

Verse 122

प्रातः स्नायी तदाप्नोति वर्षेण श्रद्धयान्वितः / य इच्छेद्विपुलान् भोगांश्चन्द्रसूर्यग्रहोपमान्

ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରାତଃକାଳେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଇଷ୍ଟଫଳ ପାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଗ୍ରହ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିପୁଳ ଭୋଗ ଇଚ୍ଛିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 123

प्रातः स्नायी भवेन्नित्यं मासौ द्वौ माघफाल्गुनौ / यस्तु माघं समासाद्य प्रातः स्नायी हविष्यभुक्

ମାଘ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନ—ଏହି ଦୁଇ ମାସରେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ମାଘ ଆସିଲେ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରି ହବିଷ୍ୟ (ଯଜ୍ଞର ସରଳ ଆହାର) ଭୋଜନ କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲଭେ।

Verse 124

मातरं पितरं वापि भ्रातरं सुहृदं गुरुम्

ମାତା କିମ୍ବା ପିତା, ଭାଇ, ହିତେଷୀ ସୁହୃଦ, କିମ୍ବା ଗୁରୁ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 125

यमुद्दिश्य निमज्जेत द्वादशांशं लभेत्तु सः / तुष्यत्यामलकैर्विष्णुरेकादश्या विशेषतः

ଯମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେ ନିମଜ୍ଜନ-ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟର ଦ୍ୱାଦଶାଂଶ ଲଭେ। କିନ୍ତୁ ଆମଳକୀ ଅର୍ପଣରେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ବିଶେଷତଃ ଏକାଦଶୀରେ।

Verse 126

श्रीकामः सर्वदा स्नानं कुर्वोतामलकैर्नरः / सन्तापः कीर्तिरल्पायुर्धनं निधनमेव च

ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ନର ସଦା ଆମଳକୀ (ଆଉଁଳା) ସହ ସ୍ନାନ କରୁ। ତାହାରୁ (ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ) ସନ୍ତାପ, କୀର୍ତ୍ତି, ଅଳ୍ପାୟୁ, ଧନ ଏବଂ ନିଧନ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 127

आरोग्यं सर्वकामाप्तिरभ्यङ्गाद्भास्करादिषु / उपोषितस्य व्रतिनः कृत्तकेशस्य नापितैः

ରବିବାର ଆଦି ଶୁଭ ଦିନରେ କରାଯାଇଥିବା ତେଲ-ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ କାମନାର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଉପବାସୀ, ବ୍ରତଧାରୀ ଓ ନାପିତ ଦ୍ୱାରା କେଶଛେଦିତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିଧି।

Verse 128

तावच्छ्रीस्तिष्ठति प्रीता यावत्तैलं न संस्पृशेत् / एवं स्नात्वा पितॄन्देवान्मनुष्यांस्तर्पयेन्नरः

ସ୍ନାନ ପରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତେଲକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ପ୍ରୀତିସହିତ ସଙ୍ଗରେ ରହନ୍ତି। ଏଭଳି ସ୍ନାନ କରି ନର ପିତୃ, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରୁ।

Verse 129

नाभिमात्रे जले स्थित्वा चिन्तयेदूर्जमानसः / आगच्छन्तु मे पितर इमं गृह्णन्त्वपोञ्जलिम्

ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଦାଁଡ଼ି, ସ୍ଥିର ଓ ଉର୍ଜାମୟ ମନରେ ଏହିପରି ଚିନ୍ତନ କରୁ— “ମୋ ପିତୃମାନେ ଆସନ୍ତୁ; ଏହି ଜଳାଞ୍ଜଳି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 130

त्रींस्त्रीनेवाञ्जलीन्दद्यादाकाशे दक्षिणे तथा / वसित्वा वसनं शुष्कं स्थलस्था स्तर्णबर्हिषि

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ, ଆକାଶରେ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ପରି, ତିନି-ତିନି ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ଶୁଖିଲା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପରିଷ୍କାର ଶୁଖିଲା ସ୍ଥାନରେ ପସାରା କୁଶା (ବର୍ହିଷ) ଉପରେ ବସି ରହିବ।

Verse 131

विधिज्ञास्तर्पणं कुर्युर्न पात्रे तु कदाचन / यदपां क्रूरमांसात्तु यदमेध्यं तु किञ्चन

ବିଧିଜ୍ଞମାନେ ତର୍ପଣ କରିବେ, କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ନୁହେଁ। କଚ୍ଚା ମାଂସ ସ୍ପର୍ଶରେ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଅପବିତ୍ରତାରେ ଦୂଷିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତର୍ପଣ ନ କରିବେ।

Verse 132

अशान्तं मलिनं यच्च तत्सर्वमपगच्छतु / गृहीत्वानेन मन्त्रेण तोयं सव्येन पाणिना

ଯାହା ଅଶାନ୍ତ ଓ ଯାହା ମଲିନ, ସେ ସବୁ ଦୂର ହେଉ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଜଳ ନେଇ ବାମ ହାତରେ ଧାରଣ କର।

Verse 133

प्रक्षिपोद्दिशि नैरृत्यां रक्षो ऽपहतये तु तत् / निषिद्धभक्षणाद्यत्तु पापाद्यच्च प्रतिग्रहात्

ରାକ୍ଷସ ନିବାରଣ ପାଇଁ ତାହାକୁ ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ‑ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ। ନିଷିଦ୍ଧ ଭକ୍ଷଣ ଓ ଅନୁଚିତ ପ୍ରତିଗ୍ରହରୁ ହୋଇଥିବା ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଉ।

Verse 134

दुष्कृतं यच्च मे किञ्चिद्बाङ्मनः कायकर्मभिः / पुनातु मे तदिन्द्रस्तु वरुणः सबृहस्पतिः

ବାଣୀ, ମନ ଓ ଶରୀରକର୍ମରେ ମୋର ଯେ କିଛି ଦୁଷ୍କୃତ ହୋଇଥାଏ—ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ ଓ ବୃହସ୍ପତି ସହିତ ମୋତେ ତାହାରୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ।

Verse 135

सविता च भगश्चैव मुनयः सनकादयः / आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यत्विति ब्रुवन्

ସବିତା ଓ ଭଗ, ଏବଂ ସନକାଦି ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି—“ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସର ତିଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ଜଗତ ତୃପ୍ତ ହେଉ।”

Verse 136

क्षिपेदबञ्जलींस्त्रीस्तु कुर्वन्संक्षेपतर्पणम् / सुराणामर्चनं कुर्याद्ब्रह्मा दीनाममत्सरी

ସ୍ତ୍ରୀ ସଂକ୍ଷେପରେ ତର୍ପଣ କରିବ; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଦେବ ନାହିଁ। ଦୀନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାଶୀଳ ଓ ମତ୍ସରହୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ।

Verse 137

ब्राह्मवैष्णवरौद्रैश्च सावित्रैर्मैत्रवारुणैः / तल्लिङ्गैरर्चयेन्मन्त्रैः सर्वदेवान्नमस्य च

ବ୍ରହ୍ମା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ବିଷ୍ଣୁ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଓ ରୁଦ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ଏବଂ ସାବିତ୍ର, ମୈତ୍ର, ବାରୁଣ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ନିଜ-ନିଜ ଲିଙ୍ଗ-ଚିହ୍ନ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 138

नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेत्तु पृथक्पृथक् / सर्वदेवमयं विष्णुं भास्करं चाप्यथार्चयेत्

ନମସ୍କାର ସହିତ ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଏକେକ କରି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ସର୍ବଦେବମୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏବଂ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 139

दद्यात्पुरुषसूक्तेन यः पुष्पाण्यप एव वा / अर्चितं स्याज्जगादिदं तेन सर्वं चराचरम्

ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ଯେ କେହି ପୁଷ୍ପ—କିମ୍ବା କେବଳ ଜଳ ମଧ୍ୟ—ଅର୍ପଣ କରେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ଚରାଚର ସହିତ ପୂଜିତ ହୁଏ; କାରଣ ସେହି ପରମ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଧାରିତ।

Verse 140

अन्यैश्च तान्त्रिकैर्मन्त्रैः पूजयेच्च जनार्दनम् / आदावर्घ्यं प्रदातव्यं ततः पश्चाद्विलेपनम्

ଅନ୍ୟ ତାନ୍ତ୍ରିକ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ (ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ବିଲେପନ/ଅନୁଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 141

ततः पुष्पाञ्जलिं धूपमु पहारफलानि च / स्नानमन्तर्जले चैव मार्जनाचमनं तथा

ତାପରେ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି, ଧୂପ ଏବଂ ଫଳସହିତ ଉପହାର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଜଳରେ ସ୍ନାନ, ମାର୍ଜନ (ଶୁଦ୍ଧି) ଓ ଆଚମନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 142

जलाभिमन्त्रणं यच्च तीर्थस्य परिकल्पयेत् / अघमर्षणसूक्तेन त्रिवारं त्वेव नित्यशः

ତୀର୍ଥଜଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାବେଳେ ଜଳାଭିମନ୍ତ୍ରଣ ଅଘମର୍ଷଣ ସୂକ୍ତକୁ ନିତ୍ୟ ତିନିଥର ପାଠ କରି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 143

स्नाने चरितमित्येतत्समुद्दिष्टं महात्मभिः / ब्रह्मक्षत्रविशां चैव मन्त्रवत्स्नानमिष्यते

ଏହିପରି ସ୍ନାନକାଳୀନ ଆଚାର ମହାତ୍ମମାନେ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନ ବିଧିୟ।

Verse 144

तूष्णीमेव तु शूद्रस्य सनमस्कारकं स्मृतम् / अध्यापनं ब्रह्मयज्ञः पितृयज्ञस्तु तर्पणम्

ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମୌନପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ହିଁ ସ୍ମୃତି କହେ। ଅଧ୍ୟାପନ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ, ତର୍ପଣ ପିତୃଯଜ୍ଞ।

Verse 145

होमो दैवी बलिर्भौतो न यज्ञो ऽतिथिपूजनम् / गवा गोष्ठे दशगुणं अग्न्यगारे शताधिकम्

ହୋମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ, ବଳି ଭୂତ-ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ। ଅତିଥିପୂଜାକୁ କେବଳ ଯଜ୍ଞ ମାତ୍ର ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗୋଷ୍ଠରେ ଗୋଦାନ ଦଶଗୁଣ, ଅଗ୍ନିଗାରେ ଦିଲେ ଶତାଧିକ ଫଳ।

Verse 146

सिद्धक्षेत्रेषु तीर्थेषु देवतायतनेषु च / सहस्रशतकोटीनामनन्तं विष्णुसन्निधौ

ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବାଳୟରେ—ବିଶେଷକରି ବିଷ୍ଣୁସନ୍ନିଧିରେ—ହଜାର, ଶତ, କୋଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 147

पञ्चमे च तथा भागे संविभागो यथार्थतः / पितृदे वमनुष्याणां कोटीनां चोपदिश्यते

ସେହିପରି ପଞ୍ଚମ ଭାଗରେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବିଭାଗ ଉପଦେଶ ହୁଏ—ପିତୃମାନେ, ଦେବମାନେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୋଟି ପରିମାଣରେ (ଅପାର) ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଂଶ କୁହାଯାଏ।

Verse 148

ब्राह्मणेभ्यः प्रदायाग्र यः सुहृद्भिः सहाश्नुते / स प्रेत्य लभते स्वर्गमन्नदानं समाचरन्

ଯେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦାନ କରି, ପରେ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କରେ—ଅନ୍ନଦାନ ଆଚରଣ କରି—ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।

Verse 149

पूर्वं मधुरमश्रीयाल्लवणाम्लौ च मध्यतः / कटुतिक्तकषायांश्च पयश्चैव तथान्ततः

ପ୍ରଥମେ ମଧୁର ରସ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ମଧ୍ୟରେ ଲବଣ ଓ ଅମ୍ଲ; ପରେ କଟୁ, ତିକ୍ତ ଓ କଷାୟ—ଏବଂ ଶେଷରେ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 150

शाकं च रात्रौ भूमिष्ठमत्यन्तं च विवर्जयेत् / नचैकरससेवायां प्रसज्जेत कदाचन

ରାତିରେ ଶାକ (ପତ୍ରଶାକ) ଓ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ରସ ସେବନରେ କେବେ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 151

समृतं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम् / वैश्यस्य चान्नमेवान्नं शूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम्

ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି—ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ‘ଅନ୍ନ’ ଅମୃତସମ; କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଅନ୍ନ ଦୁଧ; ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଅନ୍ନ ଧାନ୍ୟ ନିଜେ; ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ନ ରୁଧିର (ରକ୍ତ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 152

अमावासी वसेदत्र एकहायनमेव वा

ଯେ ଅମାବାସ୍ୟା-ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ଏଠାରେ ବସୁ—ଏକ ଦିନ-ରାତି ମାତ୍ର, କିମ୍ବା ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ।

Verse 153

तत्र श्रीश्चैव लक्ष्मीश्च वसते नात्र संशयः / उदरे गार्हपत्याग्निः पृष्ठदेशे तु दक्षिणः

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବସନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଉଦରେ ଗାର୍ହପତ୍ୟାଗ୍ନି, ପୃଷ୍ଠଦେଶରେ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି।

Verse 154

आस्ये चाहवनीयो ऽग्निः सत्यः पर्व च मूर्धनि / यः पञ्चाग्नीनिमान्वेद आहिताग्निः स उच्यते

ମୁଖରେ ଆହବନୀୟାଗ୍ନି; ମୂର୍ଧ୍ନିରେ ସତ୍ୟ ଓ ପର୍ବ (ସନ୍ଧି) ଅଛି। ଯେ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଣେ, ସେ ଆହିତାଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 155

शरिरमापः सोमं च विविधं चान्नमुच्यते / प्राणो ह्यग्निस्तथादित्यस्त्रिभोक्ता एक एव तु

ଶରୀରକୁ ଜଳ, ସୋମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ନ ରୂପେ କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣ ହିଁ ଅଗ୍ନି ଓ ଆଦିତ୍ୟ; ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ ହିଁ ତ୍ରିଭୋକ୍ତା ହୁଏ।

Verse 156

अन्नं बलाय मे भूमेरपामग्न्यनिलस्य च / भवत्येतत्परिणतौ ममाप्यव्याहतं सुखम्

ଅନ୍ନ ମୋ ପାଇଁ ବଳ ହୁଏ, ଏବଂ ଭୂମି, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଏହା ପରିଣତ ହେଲେ ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅବ୍ୟାହତ ସୁଖ ହୁଏ।

Verse 157

हस्तेन परिमार्ज्याथ कुर्यात्ताम्बूलभक्षणम् / श्रवणं चेतिहासस्य तत्कुर्यात्सुसमाहितः

ତାପରେ ହାତରେ ମୁଖ ପୋଛି ତାମ୍ବୂଳ (ପାନ) ଭକ୍ଷଣ କରିବ। ଏବଂ ଇତିହାସର ପବିତ୍ର କଥା ଶ୍ରବଣ କରିବ—ସୁସମାହିତ ଓ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ।

Verse 158

ततः सन्ध्यामुपासीत स्नात्वा वै पश्चिमां नरः

ତାପରେ ସ୍ନାନ କରି ନର ପଶ୍ଚିମମୁଖ ହୋଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରିବ।

Verse 159

एतद्वा दिवसे प्रोक्तमनुष्ठानं मया द्विज / आचारं यः पठेद्विद्वाञ्छृणुयात्स दिवंव्रजेत् / आचारादिर्धर्मकर्ता केशवो हि स्मृतो द्विज

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହି ଦୈନିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମୁଁ କହିଛି। ଯେ ବିଦ୍ୱାନ ଏହି ଆଚାର-ଉପଦେଶକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। କାରଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ) ହିଁ ଆଚାରର ଆଦି ଏବଂ ଧର୍ମର ସ୍ଥାପକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।