Adhyaya 180
Dhūpa-Lepa-Mantra-Prayoga: Vaśīkaraṇa, Rakṣā, Jvara-nāśa, and Stambhana Applications
ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡର ପ୍ରୟୋଗମୂଳକ ଧାରାରେ ହରି ଧୂପ, ଲେପ ଓ ମନ୍ତ୍ର-ପ୍ରୟୋଗର ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗ ଓ ବିଧି ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ଆକର୍ଷଣ ଓ ଲୋକପ୍ରିୟତା ବଢ଼ାଇବା ଧୂପ-ଯୋଗ, ପରେ ସମ୍ଭୋଗକାଳୀନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରଭାବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲେପ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ରକ୍ତ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ବଶୀକରଣ ମନ୍ତ୍ର ଜପସଂଖ୍ୟା ସହ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ତିଳକ ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି। ଲବଣ ଓ ପଶୁଜନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ମିଶ୍ରଣ, ପୁରୁଷକୁ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନରୁ ରୋକିବା ଔଷଧ, ଏବଂ ମହିଷୀ ମଖନ-ଦୁଧ-ଘିଅର ଚିକିତ୍ସା-ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି। କନ୍ୟତ୍ୱ ପୁନଃସ୍ଥାପନ ଯୋନି-ଗୋଳିକା, ଚାତୁର୍ଥିକ/ଡାକିନୀଦୋଷଜନ୍ୟ ଜ୍ୱରରକ୍ଷା ଧୂପ, କୀଟନିବାରକ ଧୂମନ ଓ ଶେଷରେ ଯୋନି/ଭଗ ସ୍ତମ୍ଭନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Shlokas
Verse 1
ऽध्यायः हरिरुवाच / वचा मांसी च बिल्वञ्च तगरं पद्मकेसरम् / नागपुष्पं प्रियङ्गुञ्च समभागानि चूर्णयेत् / अनेन धूपितो मर्त्यः कामवद्विचरेन्महीम्
ହରି କହିଲେ—ବଚା, ମାଂସୀ, ବିଲ୍ୱ, ତଗର, ପଦ୍ମକେସର, ନାଗପୁଷ୍ପ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ—ଏସବୁକୁ ସମଭାଗରେ ନେଇ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କର। ଏହି ଧୂପରେ ଧୂପିତ ମର୍ତ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ କାମ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ହୋଇ ବିଚରେ।
Verse 2
कर्पूरं देवदारुञ्च मधुना सह योजयेत् / लिङ्गलेपाच्च तेनैव वशीकुर्यात्स्त्रियं किल
କର୍ପୂର ଓ ଦେବଦାରୁକୁ ମଧୁ ସହ ମିଶାଇବ। ସେହି ଲେପକୁ ଲିଙ୍ଗରେ ଲଗାଇଲେ—ଏମିତି କୁହାଯାଏ—ସ୍ତ୍ରୀ ବଶୀଭୂତ ହୁଏ।
Verse 3
मैथुनं पुरुषो गच्छेद्गृह्णीयात्स्वकमिन्द्रियम् / वामहस्तेन वामञ्च हस्तं लिंपेत्तु यत्स्त्रियाः / आलिप्ता स्त्री वशं याति नान्यं पुरुषमिच्छति
ମୈଥୁନକୁ ଯାଉଥିବା ପୁରୁଷ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିଗ୍ରହ କରୁ। ବାମହସ୍ତରେ ସ୍ତ୍ରୀର ବାମହସ୍ତକୁ ସେହି ଲେପ ଲଗାଉ; ଲେପିତ ହେଲେ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ବଶ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ।
Verse 4
ॐ रक्तचामुण्डे अमुकं मे वशमानय आनय ॐ ह्रीं ह्रैं ह्रः फट् / इमं जप्त्वायुतं मन्त्रं तिलकेन च शङ्कर ! / गोरोचनासंयुतेन स्वरक्तेन वशी भवेत्
“ଓଁ, ରକ୍ତଚାମୁଣ୍ଡେ! ଅମୁକକୁ ମୋ ବଶରେ ଆଣି ଏଠାକୁ ଆଣ। ଓଁ ହ୍ରୀଂ ହ୍ରୈଂ ହ୍ରଃ ଫଟ୍।” ହେ ଶଙ୍କର! ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦଶହଜାର ଥର ଜପ କରି, ଗୋରୋଚନା ଓ ନିଜ ରକ୍ତ ସହ ମିଶାଇ ତିଲକ ଭାବେ ଲଗାଇଲେ ବଶୀକରଣ-ଶକ୍ତି ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 5
सैन्धवं कृष्णलवणं सौवीरं मत्स्यपित्तकम् / मधु सर्पिः सितायुक्तं स्त्रीणां तद्भगलेपनात्
ସୈନ୍ଧବ ଲବଣ, କୃଷ୍ଣଲବଣ, ସୌବୀର (କ୍ଷାର/ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲବଣ) ଓ ମାଛର ପିତ୍ତ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ଚିନି ସହ ମିଶାଇ ସ୍ତ୍ରୀର ଭଗରେ ଲେପ କରିବା କଥା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
Verse 6
यः पुमान्मैथुनं गच्छेन्नान्यां नारीं गमिष्यति / शङ्कपुष्पी वचा मांसी सोम राजी च फल्गुकम्
ଯେ ପୁରୁଷ ମୈଥୁନ କରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ନାରୀ ପାଖକୁ ଯିବ ନାହିଁ (ସଂୟମୀ ଓ ଏକନିଷ୍ଠ ରହିବ)। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶଙ୍ଖପୁଷ୍ପୀ, ବଚା, ମାଂସୀ, ସୋମରାଜୀ ଓ ଫଲ୍ଗୁକ—ଏହି ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।
Verse 7
माहिषं नवनीतञ्च त्वकीकृत्य भिषग्वरः / समूलानि स पत्राणि क्षीरेणाज्येन पेषयेत्
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭିଷଗ୍ବର ମହିଷର ନବନୀତ (ମଖନ) ନେଇ ଲେପ ଭଳି କରି, ମୂଳ ଓ ପତ୍ର ସହିତ ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ କ୍ଷୀର ଓ ଘିଅ ସହ ପେଷଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 8
गुटिकां शोधितां कृत्वा नारीयोन्या प्रवेशयेत् / दशवारं प्रसूतापि पुनः कन्या भविष्यति
ଶୋଧିତ ଗୁଟିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସ୍ତ୍ରୀ-ୟୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇବା ଉଚିତ; ଦଶଥର ପ୍ରସୂତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ କନ୍ୟା ହେବ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 9
सर्षपाश्च वचा चैव मदनस्य फलानि च / मार्जारविष्ठा धत्तुर स्त्रीकेशेन समन्वितः
ସରିଷ, ବଚା ଓ ମଦନର ଫଳ; ଏବଂ ବିଲେଇର ବିଷ୍ଠା—ଧତ୍ତୁରା ଓ ନାରୀକେଶ ସହ ମିଶାଇ—ଏହି ମିଶ୍ରଣ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 10
चातुर्थिकहरो धूपो डाकिनीज्वरनाशकः / अर्जुनस्य च पुष्पाणि भल्लातकविडङ्गके
ଚାତୁର୍ଥିକ ଜ୍ୱର ହରଣକାରୀ ଓ ଡାକିନୀଜନିତ ଜ୍ୱରନାଶକ ଧୂପ—ଅର୍ଜୁନ ପୁଷ୍ପ ସହ ଭଲ୍ଲାତକ ଓ ବିଡଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 11
बला चैव सर्जरसं सौवीरसर्षपास्तथा / सर्पयूकामक्षिकाणां धूमो मशकनाशनः
ବଲା, ସର୍ଜରସ, ସୌବୀର ଓ ସରିଷ—ଏମାନଙ୍କ ଧୂମରେ ସାପ, ଉକୁଣି ଓ ମାଛି ଦୂର ହୁଏ; ଧୂଆଁ ମଶାକୁ ନାଶ କରେ।
Verse 12
भूतलायाश्च चूर्णेन स्तम्भः स्याद्योनिपूरणात् / तेन लेपनतो योनौ भगस्तम्भस्तु जायते
ଭୂମି/ମାଟିର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଯୋନି ପୂରଣ କଲେ ସ୍ତମ୍ଭ (ଅବରୋଧ) ହୁଏ; ଏହି ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ଯୋନିରେ ଲେପନ କଲେ ‘ଭଗ-ସ୍ତମ୍ଭ’ ଜନ୍ମେ।
Frequently Asked Questions
The chapter assigns multiple aims to dhūpa: social attraction (being ‘desired’), disease-context fumigation (including fevers named cāturthika and those attributed to ḍākinīs), and practical protection by driving away insects and pests.
A vaśīkaraṇa rite is described where a mantra is repeated a fixed number of times and then ‘sealed’ into a tilaka application prepared with specified substances, illustrating the Purāṇic pattern of combining japa (śabda) with prayoga (material act).
Stambhana is presented as producing obstruction or immobilization; here it is described in explicitly genital terms (yoni/bhaga-stambha), indicating a coercive or restrictive bodily effect as framed by the text’s applied-practice catalog.