Adhyaya 179

Verse 1

ऽध्यायः हरिरुवाच / हरितालं यवक्षांरं पत्राङ्गं रक्तचन्दनम् / जातिहिङ्गुलकं लाक्षां पक्त्वा दन्तान्प्रलेपयेत्

ହରି (ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ) କହିଲେ—ହରିତାଳ, ଯବକ୍ଷାର, ପତ୍ରାଙ୍ଗ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ, ଜାତି-ହିଙ୍ଗୁଲକ ଓ ଲାକ୍ଷା—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପକାଇ/ସଂସ୍କାର କରି ଦାନ୍ତରେ ଲେପ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 2

हरीतकीकषायेण मृष्ट्वा दन्तान्प्रलेपयेत् / दन्ताः स्युर्लोहिताः पुंसः श्वेता रुद्र न संशयः

ହରୀତକୀ କଷାୟରେ ଦାନ୍ତ ମଜି ସଫା କରି, ପରେ ଲେପ ଦେବା ଉଚିତ। ପୁରୁଷର ଦାନ୍ତ ରକ୍ତିମ ହୁଏ; ଶ୍ୱେତ ହୁଏ ନାହିଁ—ହେ ରୁଦ୍ର—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 3

मूलकं स्विद्य मन्दाग्नौ रसं तस्य प्रपूरयेत् / कर्णयोः पूरणात्तेन कर्णस्त्रावो विनश्यति

ମନ୍ଦ ଅଗ୍ନିରେ ମୂଳାକୁ ହଳୁକା ଗରମ କରି ତାହାର ରସ ବାହାର କରି କାନରେ ଭଲଭାବେ ପୁରାଇବା ଉଚିତ। ଏହାଦ୍ୱାରା କାନ ପୁରିଲେ କାନର ସ୍ରାବ ନଶିଯାଏ।

Verse 4

अर्कपत्रं गृहीत्वा तु मन्दाग्नौ तापयेच्छनैः / निष्पीड्य पूरयेत्कर्णौ कर्णशूलं विनश्यति

ଅର୍କ ଗଛର ପତ୍ର ନେଇ ମନ୍ଦ ଅଗ୍ନିରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାପିବା ଉଚିତ। ପରେ ନିଷ୍ପୀଡ଼ନ କରି କାନରେ ପୁରାଇଲେ କର୍ଣ୍ଣଶୂଳ (କାନବେଦନା) ନଶିଯାଏ।

Verse 5

प्रियङ्गुमधुका चैव धातक्युत्पलपाङ्क्तिभिः / मञ्जिष्ठा लोध्रलाक्षाभिः कपित्थस्वरसेन च / पचेत्तैलं तथा स्त्रीणां नश्येत्क्लेदः प्रपूरणात्

ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଓ ମଧୁକା, ଧାତକୀ ଏବଂ ଉତ୍ପଲ-ପୁଷ୍ପପଙ୍କ୍ତି ସହ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଲୋଧ୍ର, ଲାକ୍ଷା ଓ କପିତ୍ଥରସ ମିଶାଇ ତେଲ ପକାଇବା ଉଚିତ। ଏହି ତେଲ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଅତିବୃଦ୍ଧ କ୍ଲେଦ (ସ୍ରାବ) ନାଶ କରେ।

Verse 6

शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुमहौषधम् / सतपुष्पावचा कुष्ठं दारु शिग्र रसाञ्जनम्

ଶୁଷ୍କ ମୂଳକ ଓ ଶୁଷ୍କ ଶୁଣ୍ଠୀରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କ୍ଷାର, ହିଙ୍ଗୁ ଓ ମହୌଷଧ; ଏବଂ ଶତପୁଷ୍ପା, ବଚା, କୁଷ୍ଠ, ଦାରୁ, ଶିଗ୍ରୁ, ରସାଞ୍ଜନ—ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବିଧିମତେ ଉପଚାର-ଯୋଗରେ ଲାଗିବ।

Verse 7

सौवर्चलं यवक्षारं तथा सर्जकसैन्धवम् / तथा ग्रन्थिर्विडं मुस्तं मधुयुक्तं चतुर्गुणम्

ସୌବର୍ଚ୍ଚଲ ଲବଣ, ଯବକ୍ଷାର ଓ ସର୍ଜକ-ସୈନ୍ଧବ; ଏବଂ ଗ୍ରନ୍ଥି, ବିଡ, ମୁସ୍ତା—ଏସବୁକୁ ମଧୁ ସହ ମିଶାଇ ଚତୁର୍ଗୁଣ ପ୍ରମାଣରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

मातुलुं गरसस्तद्वत्कदल्याश्च रसो हि तैः / पक्वतैलं हरेदाशु स्त्रावादींश्च न संशयः

ମାତୁଲୁଙ୍ଗ (ବୀଜପୂର) ରସ ବିଷଦୋଷ ହରେ; ସେହିପରି କଦଳୀ (କଳା) ରସ ମଧ୍ୟ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପକ୍ୱ ତେଲ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ବାହାରିଯାଏ ଏବଂ ସ୍ରାବାଦି ରୋଗ ରୋକାଯାଏ—ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 9

कर्णयोः कृमिनाशः स्यात्कटुतैलस्य पूरणात् / हरिद्रा निम्बपत्राणि पिप्पल्यो मरिचानि च

କାନରେ କୃମି ହେଲେ କଟୁ ତେଲ ପୂରଣ କଲେ ସେ ନାଶ ହୁଏ। (ଔଷଧରେ) ହରିଦ୍ରା, ନିମ୍ବପତ୍ର, ପିପ୍ପଳୀ ଓ ମରିଚ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ।

Verse 10

विडङ्गभद्रं मुस्तञ्च सप्तमं विश्वभेषजम् / गोमूत्रेण च पिष्ट्वैव कृत्वा च वटिकां हर ! / अजीर्णहृद्भवेच्चैकं द्वयं विषूचिकापहम्

ହେ ଗରୁଡ! ବିଡଙ୍ଗ, ଭଦ୍ର, ମୁସ୍ତା ଏବଂ ‘ବିଶ୍ୱଭେଷଜ’ ନାମକ ସପ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଗୋମୂତ୍ରରେ ପିଷି ବଟିକା କର। ହୃଦୟ-ପ୍ରଦେଶ ଦୋଷଜନିତ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣରେ ଗୋଟିଏ ବଟିକା; ବିଷୂଚିକା (ତୀବ୍ର ଉଦରରୋଗ) ନାଶ ପାଇଁ ଦୁଇଟି।

Verse 11

पटोलं मधुना हन्ति गोमूत्रेण तथाबुदम् / एषा च शङ्करी वर्तिः सर्वनेत्रामया पहा

ପଟୋଳ (ପରବଳ)କୁ ମଧୁ ସହ ଦେଲେ ରୋଗ ନାଶ ହୁଏ; ଗୋମୂତ୍ରରେ ଅବୁଦ (ଶୋଫ/ଗାଠ) ମଧ୍ୟ ଶମିତ ହୁଏ। ଏହା ‘ଶଙ୍କରୀ’ ନାମକ ନେତ୍ର-ବର୍ତ୍ତି (ଅଞ୍ଜନ); ଏହା ସମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁରୋଗ ହରେ।