Adhyaya 157
Atīsāra (Diarrhoea) and Grahaṇī-doṣa: Causes, Prodromal Signs, Doṣa-wise Symptoms, and Major-Disease Status
ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡର ଆରୋଗ୍ୟମୁଖୀ ଉପଦେଶରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ଅତୀସାର ଓ ଗ୍ରହଣୀ-ଦୋଷର ସୁସଂଗଠିତ ନିଦାନ କହନ୍ତି। ସେ ଅତୀସାରର ଛଅ କାରଣ—ବାତଜ, ପିତ୍ତଜ, କଫଜ, ସନ୍ନିପାତଜ, ଭୟଜ ଓ ଶୋକଜ—ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଯେଉଁ ଆହାର‑ବିହାର ବାତକୁ ବଢ଼ାଇ ଅପାନକୁ ବିକ୍ଷୁଭିତ କରେ, ଅଗ୍ନିକୁ ମନ୍ଦ କରେ ଓ ମିଶ୍ର ପାଚନବିକାର ଜନ୍ମାଏ, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ପରେ ପୂର୍ବରୂପ ଓ ଦୋଷାନୁସାର ଲକ୍ଷଣ—ଅବରୋଧ ସହିତ ବେଦନାମୟ ମଳପ୍ରବୃତ୍ତି, ପିତ୍ତଦୂଷିତ ଦାହଯୁକ୍ତ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ମଳ, ଏବଂ କଫପ୍ରଧାନ ଭାରିଭାବ ସହ ପିଚ୍ଛିଳ/ଚିପ୍ଚିପା ମଳ—ବିଭାଜିତ ଭାବେ କହାଯାଏ। ଅତୀସାରକୁ ସାମ‑ନିରାମ ଭେଦରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି; ରକ୍ତ ଯୋଗ ହେଲେ ଗୁରୁତ୍ୱ ବଢ଼େ। ଅତୀସାର ସମୟରେ ସଂଯମ ନ ରଖିଲେ ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଗ୍ରହଣୀବିକାରକୁ ନେଇଯାଏ—କୃଶତା, ତୃଷ୍ଣା, ଅରୁଚି, ଭ୍ରମ, ଉଦରାଧ୍ମାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଦ୍ରବ। ଶେଷରେ ଗ୍ରହଣୀକୁ ଅଷ୍ଟ ମହାରୋଗ ମଧ୍ୟରେ ଗଣି ଆଗାମୀ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ନିୟମପାଳନର ସୂଚନା ଦିଆଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / अतीसारग्रहण्योश्च निदानं वच्मि सुश्रुत / दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षड्विधः
ଧନ୍ୱନ୍ତରି କହିଲେ—ହେ ସୁଶ୍ରୁତ! ମୁଁ ଅତିସାର ଓ ଗ୍ରହଣୀ-ରୋଗର ନିଦାନ କହୁଛି। ଏହା ଛଅ ପ୍ରକାର—ଦୋଷ ଅଲଗା ଅଲଗା, ଦୋଷ ସମେତ, ଏବଂ ଭୟ ଓ ଶୋକରୁ।
Verse 2
अतीसारः स सुतरां जायते ऽत्यम्बुपानतः / विशुष्कान्नवसास्नेहतिलपिष्टविरूढकैः
ଅତିସାର ବିଶେଷକରି ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳପାନରୁ ହୁଏ। ଅତି ଶୁଷ୍କ ଅନ୍ନ, ବସା/ଚର୍ବିଯୁକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ସ୍ନେହ/ତେଲ, ତିଳ, ପିଷ୍ଟ-ଭୋଜନ ଓ ଅଙ୍କୁରିତ ଧାନ୍ୟ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 3
मद्यरूक्षातिमात्रादिरसातिस्नेहविभ्रमात् / कृमिघोषविरोधाच्च तद्विधेः कुपितानिलः
ମଦ୍ୟର ଅତିସେବନ, ଅତିରୁକ୍ଷ ଆହାର-ବିହାର, ରସ (ସ୍ୱାଦ) ଓ ସ୍ନେହର ଅତି/ବିକାରରୁ ହେଉଥିବା ବିଭ୍ରମ, ଏବଂ କୃମି ଓ ଅସାମାନ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଘୋଷରୁ ହେଉଥିବା ବିରୋଧ/ଅବରୋଧ—ଏହି କାରଣରୁ ଅନିଲ (ବାତ) ତଦ୍ବିଧିରେ କୁପିତ ହୁଏ।
Verse 4
विस्त्रंसयत्यधोवातं हत्वा तेनैव चानलम् / व्यापार्यान्नशकृत्कोष्ठपुरीषद्रवतादयः
ଏହା ଅଧୋଗାମୀ ବାୟୁକୁ ବିକୃତ କରେ ଏବଂ ସେହି ବିକ୍ଷୋଭରେ ଜଠରାଗ୍ନି ନିବିଯାଏ। ତେଣୁ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ, କବ୍ଜ, କୋଷ୍ଠାବରୋଧ, ପୁରୀଷଦ୍ରବତା ଆଦି ରୋଗ ହୁଏ।
Verse 5
प्रकल्पते ऽतीसारस्य लक्षणं तस्य भाविनः / भेदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रस्वेदो मलग्रहः
ଆସନ୍ନ ଅତିସାରର ଲକ୍ଷଣ—ହୃଦୟ, ଗୁଦ ଓ ଉଦରରେ ଭେଦନବେଦନା, ଗାତ୍ରରେ ଘାମ, ଏବଂ ମଳଗ୍ରହ (ମଳ ଅଟକିବା)।
Verse 6
आध्मानमविपाकश्च तत्र वातेन विज्वरम् / अल्पाल्पं शब्दशून्याढ्यं विरु (ब)द्धमुपवेश्यते
ତେବେ ପେଟ ଫୁଲିବା ଓ ଅବିପାକ (ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ) ହୁଏ; ବିକୃତ ବାୟୁ ହେତୁ ଜ୍ୱର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟ ରହେ। ମଳ ଅଳ୍ପାଳ୍ପ, ଶବ୍ଦଶୂନ୍ୟ, ଅବରୋଧ ସହ ବାହାରେ; ବସି ଜୋର ଲଗାଇବାକୁ ପଡ଼େ।
Verse 7
रूक्षं सफेनमच्छं च गृहीतं व मुहुर्मुहुः / तथादग्धगदाभासं पिच्छिलं परिकर्तयन्
ବାରମ୍ବାର ଉପଦ୍ରବ ହୁଏ—ଦେହ ରୁକ୍ଷ, ଫେନଯୁକ୍ତ ଓ ଫିକା ହୋଇଯାଏ; ଦଗ୍ଧ ହେବା ପରି, ରୋଗଗ୍ରନ୍ଥି ପରି ଦିଶେ; ପିଚ୍ଛିଳ ହୋଇ କାଟିବା ପରି ବେଦନା ଦିଏ।
Verse 8
सशुष्कभ्रष्टपायुश्च हृष्टरोमा विनिश्वसन् / पित्तेन पीतमशितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम्
ଗୁଦ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ସରିଯାଏ, ରୋମାଞ୍ଚ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ହାଫି ହାଫି ଶ୍ୱାସ ନିଏ। ପିତ୍ତ ହେତୁ ତାହାର ଖାଇଥିବା-ପିଇଥିବା ପୀତ ହୋଇଯାଏ—ହଳଦୀ ପରି, ସବୁଜାଭ ଆଭା ସହ।
Verse 9
सरक्तमतिदुर्गन्धं तृण्मूर्छास्वेददाहवान् / सशूलपायुसन्तापपाकवाञ्छ्लेष्मणा घनम्
ତାହା ରକ୍ତମିଶ୍ରିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗନ୍ଧମୟ ହୁଏ; ତୃଷ୍ଣା, ମୂର୍ଛା, ଘାମ ଓ ଦାହ ସହିତ ଥାଏ। ଶୂଳ, ପାୟୁରେ ସନ୍ତାପ ଓ ପାକ (ପୁଯ୍ୟ) ସହ, କଫ ଦ୍ୱାରା ତାହା ଘନ ଓ ଭାରୀ ହୁଏ।
Verse 10
पिच्छिलं तत्रानुसारमल्पाल्पं सप्रवाहिकम् / सरोमहर्पः सेक्लेशो गुरुबस्तिगुदोदरः
ସେଠାରେ ପିଚ୍ଛିଳ ଆନ୍ତ୍ରସ୍ରାବ ହୁଏ; ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ମଳ ବାହାରେ ଓ ପ୍ରବାହିକା (ଅତିସାର)ର ପ୍ରବାହ ଥାଏ। ରୋମାଞ୍ଚ ହୁଏ, କ୍ଲେଶ ହୁଏ, ଏବଂ ମୁତ୍ରାଶୟ, ଗୁଦ ଓ ଉଦରରେ ଭାରୀ ବେଦନା ଥାଏ।
Verse 11
कृते ऽप्यकृतसङ्गश्च सर्वात्मा सर्वलक्षणः / भयेन क्षुभिते चित्ते शायिते द्रावयेत्स (च्छ) कृत्
କର୍ମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ-ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଭୟରେ ଚିତ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ, ଶୟନ/ବିଶ୍ରାମ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଶୁଦ୍ଧାଚାରୀ ପୁରୁଷ ପରି ମୃଦୁ କରିବା ଉଚିତ୍।
Verse 12
वायुस्ततो निवार्येत क्षिप्रमुष्णं द्रवं प्लवम् / वातपित्ते समं लिङ्गमाहुस्तद्वच्च शोकतः
ଏହେତୁ ବାୟୁ (ବାତ)କୁ ନିବାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଶୀଘ୍ର ଉଷ୍ଣ, ପତଳା ଓ ପ୍ରବାହମାନ ଦ୍ରବ ସ୍ରାବ ଦେଖାଯାଏ। ଆଚାର୍ୟମାନେ କହନ୍ତି—ଏହା ବାତ-ପିତ୍ତ ସମ/ସହାବସ୍ଥାର ଲକ୍ଷଣ; ଶୋକରୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ପ୍ରକାଶ ହୁଏ।
Verse 13
अतीसारः समासेन द्वेधा सामो निरामकः / सासृग्जातं रसद्रोगो गौरवादप्सु मुञ्चति? / शकृद्दुर्गन्धमाटोपविष्टम्भार्तिप्रसेकिनः
ଅତିସାର ସଂକ୍ଷେପରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—(୧) ସାମ (ଆମଯୁକ୍ତ) ଓ (୨) ନିରାମକ (ଆମରହିତ)। ରକ୍ତ ସହିତ ହେଲେ ତାହା ରସଦ୍ରୋଗରୂପ ଘୋର ବ୍ୟାଧି ହୁଏ; ଉଦର-ଗୌରବରୁ ପାଣିମିଶ୍ରିତ ମଳ ବାରମ୍ବାର ଛାଡ଼େ। ମଳର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଆଟୋପ, ବିଷ୍ଟମ୍ଭ-ସଦୃଶ ଅବରୋଧ, ବେଦନା ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଥୁକ/ବାନ୍ତିଭାବ ଏହାର ଲକ୍ଷଣ।
Verse 14
विपरीतो निरामस्तु कफात्को ऽपि न मज्जति / अतीसारेषु यो नाति यत्नवान् ग्रहणीगदः
ଆହାର‑ବିହାର ବିପରୀତ କିମ୍ବା ଅନିୟମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିରାମ ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ କଫ ଦ୍ୱାରା ରୋଗରେ ଡୁବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଅତିସାର ସମୟରେ ଯେ ସଂଯମ ରଖେ ନାହିଁ, ସେ ଯତ୍ନବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣୀ‑ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
Verse 15
तस्य स्यादग्निनिर्वाणकार्यैरत्यर्थसञ्चितैः / सामं शकृन्निरामं वा जीर्णं येनातिसार्यते
ତାହାର ପାଚନାଗ୍ନିକୁ ନିର୍ବାଣ କରୁଥିବା କାରଣ ଓ ଦୋଷର ଅତ୍ୟଧିକ ସଞ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ଅତିସାର ହୁଏ। ଯାହା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯାହା ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ, ତାହାନୁସାରେ ମଳ କେବେ ‘ଆମ‑ଯୁକ୍ତ’ କେବେ ‘ନିରାମ’ ହୋଇ ବାହାରେ।
Verse 16
सो ऽतिसारो ऽतिसरणा दाशुकारीः स्वभावतः / सामंशीर्णमजीर्णेन जीर्णे पक्वं तु नैव च
ଅତ୍ୟଧିକ ବିସର୍ଜନ କରାଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ‘ଅତିସାର’ କୁହାଯାଏ; ସ୍ୱଭାବତଃ ଏହା ଶୀଘ୍ର ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରେ। ଏହା ଆମ‑ଯୁକ୍ତ ଓ ଅଂଶତଃ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ସହ ବାହାର କରେ; କିନ୍ତୁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ପକ୍ୱ (ସୁସ୍ଥିର) ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରେ ନାହିଁ।
Verse 17
चिरकृद् ग्रहणीदोषः सञ्चयांश्चोपवेशयेत् / अकस्माद्वारसुर्वेधमकस्मात्सन्धिनीमुहुः? / स चतुर्धा पृथग्दोषैः सन्निपाताच्च जायते
ଗ୍ରହଣୀ‑ଦୋଷ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହେ ଏବଂ ଭିତରେ ସଞ୍ଚୟ ମଧ୍ୟ କରାଏ। ଏହା କେବେ ହଠାତ୍ ମାର୍ଗ‑ଅବରୋଧ, କେବେ ପୁନଃପୁନଃ ଧରିବା/ମରୋଡ଼ ଭଳି ଶୂଳ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହା ଚାରି ପ୍ରକାର—ବାତ, ପିତ୍ତ, କଫ ପୃଥକ୍ ଦୋଷରୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସଂଯୁକ୍ତ ବିକାର (ସନ୍ନିପାତ) ରୁ।
Verse 18
प्राग्रूपाङ्गस्य सदनं चिरात्पवन अल्पकः / प्रसेको वक्त्रवैरस्यमरुचिस्तृट्श्रमोभ्रमः
ଯାହାର ଦେହ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷୀଣ ଓ ବିକୃତ ହୋଇଯାଇଛି, ତାହାର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦୀର୍ଘକାଳ ରହେ; ପ୍ରାଣବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ହୁଏ। ଲାଲା ପଡ଼ିବା, ମୁଖରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ/ତିକ୍ତତା, ଅରୁଚି, ତୃଷ୍ଣା, ଶ୍ରମ ଓ ଭ୍ରମ (ଚକ୍କର) ହୁଏ।
Verse 19
आब (न) द्धोदरता छर्दिः कर्णके ऽप्यनुकूजकम् / सामान्यलक्षणं कार्श्यं वमक स्तमको ज्वरः
ଉଦର ଫୁଲିବା କିମ୍ବା ବିସ୍ତାର, ବାନ୍ତି, ଏବଂ କାନରେ ମଧ୍ୟ ଗୁଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି—ଏହିମାନେ କୁହାଯାଇଛି; ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି କ୍ଷୀଣତା, ବାନ୍ତିଭାବ, ସ୍ତମ୍ଭ/ମୂର୍ଛାଭାବ ଓ ଜ୍ୱର।
Verse 20
मूर्छा शिरोरुविष्टम्भः श्वयथुः करपादयोः / तन्द्रानिलात्तालुशोषस्तिमिरं कर्णयोः स्वनः
ମୂର୍ଛା, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଛାତିରେ ଜଡତା/ଅବରୋଧ, ହାତପାଦରେ ସ୍ଫୀତି; ବିକୃତ ବାତରୁ ତନ୍ଦ୍ରା, ତାଳୁ ଶୁଷ୍କତା, ଚକ୍ଷୁମୁହାଁରେ ଅନ୍ଧକାର, କାନରେ ଗୁଞ୍ଜନ—ଏହି ଲକ୍ଷଣ।
Verse 21
पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजा तीक्ष्णविषूचिका / रुग्णेषु वृद्धिः सर्वषु क्षुत्तृष्णापरिहर्त्रिका
ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉରୁ, ବଙ୍କ୍ଷଣ ଓ ଗ୍ରୀବାରେ ବେଦନା ହୁଏ, ଏବଂ ତୀବ୍ର ବିଷୂଚିକା (କଲେରା) ସଦୃଶ ପୀଡା ହୁଏ; ପୂର୍ବରୁ ରୋଗୀମାନଙ୍କର ରୋଗ ବଢ଼େ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଅନିବାର୍ୟ ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣା ରହେ।
Verse 22
जीर्णेजीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते / वाताद्धृद्रोगगुल्मार्शःप्लीहपाण्डुरशङ्किताः
ପୂର୍ବ ଭୋଜନ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଉଦର ଫୁଲା ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଯଥାସମୟରେ ଭୋଜନ କଲେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମିଳେ; ନଚେତ୍ ବିକୃତ ବାତରୁ ହୃଦ୍ରୋଗ, ଗୁଲ୍ମ, ଅର୍ଶ, ପ୍ଲୀହା-ବିକାର ଓ ପାଣ୍ଡୁର ଆଶଙ୍କା ହୁଏ।
Verse 23
चिराद्दुः खं द्रवं शुष्कं तुन्दारं शब्दफेनवत् / पुनः पुनः सृजेद्वर्चं पायुरुच्छ्वासकासवान्
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ କଷ୍ଟରେ କେବେ ଦ୍ରବ କେବେ ଶୁଷ୍କ ମଳ ବିସର୍ଜନ ହୁଏ—ଉଦର ଫୁଲିଥାଏ ଓ ଫେନ ସଦୃଶ ଗର୍ଗର ଶବ୍ଦ ହୁଏ; ପୁନଃପୁନଃ ମଳତ୍ୟାଗ ହୁଏ, ଗୁଦବେଦନା, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଓ କାଶ ହୁଏ।
Verse 24
पीतेन पीतनीलाभं पीताभं सृजति द्रवम् / पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः
ପିତ୍ତ ପ୍ରବଳ ହେଲେ ଦେହରୁ ପୀତ-ନୀଳାଭ ଛାୟାଯୁକ୍ତ ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ରବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ତେବେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଖଟା ଡକାର, ହୃଦୟ ଓ କଣ୍ଠରେ ଦାହ, ଅରୁଚି ଓ ତୀବ୍ର ପିପାସା ହୁଏ।
Verse 25
श्लेष्मणा पच्यते दुःखे मनश्छर्दिररोचकः / आस्योपदाहनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः
କଫ (ଶ୍ଲେଷ୍ମ) ବଢ଼ିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ; ମନ କ୍ଲେଶିତ ହୁଏ, ବାନ୍ତି ଓ ଅରୁଚି ହୁଏ। ମୁଖରେ ଦାହ, ଅଧିକ ଲାଲା, କାଶ, ମନ ମନ ହେବା ଓ ନାକ ଜମା (ପୀନସ) ହୁଏ।
Verse 26
हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु / उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं सप्रहर्षणम्
ହୃଦୟ ଜଡ ହୋଇଗଲା ପରି ଲାଗେ, ଉଦର ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଓ ଭାରୀ ଲାଗେ। ଡକାର ବିକୃତ ମିଠା ଲାଗେ, ଏବଂ ନିବାସସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଜବ ଭାବେ ହର୍ଷଦାୟକ ଲାଗେ—ଏହି ଲକ୍ଷଣ।
Verse 27
सम्भिन्नश्लेष्मसंश्लिष्टगुरुचाम्लैः (वर्चः) प्रवर्तचम् / अकृशस्यापि दौर्बल्यं सर्वजे सर्वदर्शनम्
ଯେତେବେଳେ ମଳ ଭାଙ୍ଗିଥିବା କଫ ସହ ମିଶି ଚିପଚିପା, ଭାରୀ ଓ ଖଟା ହୋଇ ବାହାରେ, ଏବଂ କୃଶ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳତା ଥାଏ—ଏହି ଲକ୍ଷଣ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
Verse 28
विभागे ऽङ्गस्य ये प्रोक्ता पिपासाद्यास्त्रयो मलाः / ते ऽप्यस्य ग्रहणीदोषाः समन्तेष्वस्ति कारणम्
ଦେହର ବିକୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ପିପାସା ଆଦି ଯେ ତିନି ମଳ (ଦୋଷ-ଲକ୍ଷଣ) କୁହାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗ୍ରହଣୀଦୋଷରେ ଗଣ୍ୟ; ଏବଂ ସମସ୍ତଦିଗରେ କାରଣରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
Verse 29
वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दरम् / अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः
ବାତଜନିତ ବ୍ୟାଧି, ଅଶ୍ମରୀ, କୁଷ୍ଠ, ପ୍ରମେହ, ଉଦରରୋଗ, ଭଗନ୍ଦର, ଅର୍ଶ ଓ ଗ୍ରହଣୀ—ଏହି ଆଠ ମହାରୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ।
Frequently Asked Questions
Piercing pain in the heart-region, anus, and abdomen; sweating of the limbs; and obstruction/retention of stool are given as forewarnings preceding diarrhoeal manifestation.
Vāta features include obstruction/straining, roughness, froth, pallor, dryness and displacement at the anus, and gurgling; pitta features include yellow/greenish discoloration, burning, thirst, fainting, foul odor and possible blood staining; kapha features include heaviness, slimy/sticky thick stools with phlegm, nausea/vomiting tendencies, excessive salivation, cough/catarrh, and sweetish unpleasant belching.
Because repeated disturbance and disregard for restraint further diminishes agni and promotes accumulation of morbid matter; this chronic impairment of the grahaṇī mechanism yields persistent irregular evacuation patterns, systemic depletion (emaciation, thirst, exhaustion), and recurring digestive instability.