Adhyaya 155

Verse 1

चतुः पञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / वक्ष्ये मदात्ययादेश्च निदानं मुनिभाषितम् / तीक्ष्णाम्लरूक्षसूक्ष्माम्लव्यवायासुकरं लघु

ଧନ୍ୱନ୍ତରି କହିଲେ—ମୁନିମାନେ କହିଥିବା ମଦାତ୍ୟୟ ଆଦି ବିକାରର ନିଦାନ ମୁଁ କହିବି। ମଦ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଆମ୍ଲ, ରୂକ୍ଷ, ସୂକ୍ଷ୍ମଗାମୀ; ବ୍ୟାବାୟକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, ସହିବାକୁ କଷ୍ଟ, ଏବଂ ଲଘୁ (ଶୀଘ୍ର କ୍ରିୟାଶୀଳ) ଅଟେ।

Verse 2

विकाशि विशदं मद्यं मेदसो ऽस्माद्विपर्ययः / तीक्ष्णोदयाश्च दिव्युक्ताश्चित्तोपप्लविनो गुणाः

ମଦ୍ୟକୁ ବିକାଶୀ ଓ ବିଶଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ତାହାରୁ ମେଦସ୍ (ଚର୍ବି) ଆଦିର ବିପର୍ୟୟ ଜନ୍ମେ। ତାହାର ଗୁଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭାବେ ଉଦୟ ହୁଏ, ‘ଦିବ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଗଲେ ମଧ୍ୟ, ଚିତ୍ତକୁ ଉପପ୍ଲବିତ (ଅଶାନ୍ତ) କରେ।

Verse 3

जीवितान्ताः प्रजायन्ते विषेणोत्कर्षवर्तिना / तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्मद्यं मान्द्यदीनोजसो गुणान्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ବେଗରେ କାର୍ଯ୍ୟକରୁଥିବା ବିଷ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଅନ୍ତ ପ୍ରତି ଠେଲିଦିଏ; ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଦି ଗୁଣଯୁକ୍ତ ମଦ୍ୟ ଓଜର ଗୁଣକୁ କ୍ଷୟ କରି ମାନ୍ଦ୍ୟ ଆଦି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।

Verse 4

दशभिर्गुणैः संक्षोम्यं चेतो नयति चाक्रियम् / आद्ये मदे द्वितीये ऽपि प्रम (मो) दायतने स्थितः

ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଦଶ ଗୁଣରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଚେତନା ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ବିବେକକାର୍ଯ୍ୟରେ ଅକ୍ରିୟ ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ ମଦରେ ରହେ; ଦ୍ୱିତୀୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମୋଦ ଓ ଆସକ୍ତିର ଆସନରେ ଅଟୁଟ ରହେ।

Verse 5

दुर्विकल्पहतो मूढः सुखमित्यभिमुच्यते / मध्यमोत्तमयोः सन्धिं प्राप्य राजासनो मदः

ଦୁର୍ବିକଳ୍ପରେ ଆହତ ମୂଢ଼ ଲୋକ ତାହାକୁ ହିଁ ‘ସୁଖ’ ବୋଲି ଧରି ରହେ। ଏବଂ ମଧ୍ୟମ-ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାର ସନ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ରାଜାସନଜନିତ ମଦ (ଅହଂକାର) ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 6

निरङ्कुश इव व्यालो न किञ्चिन्नाचरेत्ततः / इयं भूमिरवाच्यानां दौः शीलस्येदमास्पदम्

ଅଙ୍କୁଶହୀନ ବନ୍ୟ ପଶୁ ପରି ସେ ପରେ କିଛିମଧ୍ୟ ସଂଯମ କରେନାହିଁ; ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା ସେମିତି ଆଚରଣ କରେ। ତେବେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଅବାଚ୍ୟ କୁକର୍ମର ନିବାସ ଓ ଦୌଃଶୀଳ୍ୟର ଆସନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 7

एको ऽयं बहुमार्गायाः दुर्गर् (म) तेर्दर्शकः परम् / निश्चेष्टः सन्नवाक्शेते तृतीये ऽत्र मदे स्थितः

ଏହି ଏକମାତ୍ର ସତ୍ତା ଦୁର୍ଗମ ଯାତ୍ରାର ବହୁ ମାର୍ଗ ପାଇଁ ପରମ ଦର୍ଶକ; ତଥାପି ସେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁହଁ ନିମ୍ନକରି, ବାକ୍‌ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ପଡ଼ି ରହେ। ଏଠାରେ ସେ ତୃତୀୟ ମଦ—ମୋହାବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 8

मरणादपि पापात्मा गतः पापतरां दशाम् / धर्माधर्मं सुखं दुः खं मानानर्थं हिताहितम्

ମରଣ ପରେ ମଧ୍ୟ ପାପବୁଦ୍ଧି ଲୋକ ଅଧିକ ଘୋର ପାପଦଶାକୁ ପତିତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ସେ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ମାନ-ଅପମାନ ଓ ହିତ-ଅହିତର ଫଳ ଭୋଗେ।

Verse 9

न वेद शीकमोहार्तं शोष (क) मोहादिसंयुतः / सोन्मादभ्रममूर्छायां सापस्मारः पतत्यधः

ଅନ୍ଧ ମୋହରେ ପୀଡିତ ଓ କ୍ଷୟଜନିତ ଭ୍ରମରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ବିବେକ ଜାଣେନାହିଁ; ଉନ୍ମାଦ, ଭ୍ରମ, ମୂର୍ଛା ଓ ଅପସ୍ମାରସଦୃଶ ଆକ୍ଷେପରେ ପଡି ଅଧୋଗତିକୁ ଯାଏ।

Verse 10

नाति माद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः / वातात्पित्तात्कफात्सर्वैर्भवेद्रोगो मदात्ययः

ବଳବାନ, ଯଥାଯଥ ଆହାରକାରୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଜଠରାଗ୍ନି ଥିବା ଲୋକ ଅତିମାତ୍ରାରେ ମତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବାତ, ପିତ୍ତ, କଫ—ପୃଥକ୍ କିମ୍ବା ସମସ୍ତେ ମିଶି—ବିକୃତ ହେଲେ ‘ମଦାତ୍ୟୟ’ ନାମକ ରୋଗ ହୁଏ।

Verse 11

सामान्यलक्षणं तेषां प्रमोहो हृदयव्यथा / विभेदं प्रसभं तृष्णा सौम्यो ग्लानिर्ज्वरो ऽरुचिः

ସେମାନଙ୍କର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ—ପ୍ରମୋହ (ଚିତ୍ତବିଭ୍ରମ), ହୃଦୟପ୍ରଦେଶରେ ବେଦନା, ତୀବ୍ର ଅତିସାର, ଘୋର ତୃଷ୍ଣା, ମୃଦୁ ଅବସ୍ଥା, ଗ୍ଲାନି, ଜ୍ୱର ଓ ଅରୁଚି।

Verse 12

पुरोविबन्धस्तिमिरं कासः श्वासः प्रजागरः / स्वेदो ऽतिमात्रं विष्टम्भः श्वयथुश्चित्तविभ्रमः

ଦେହର ଆଗଭାଗରେ ଅବରୋଧ ଭାବ, ଦୃଷ୍ଟିରେ ତିମିର, କାଶ, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ନିଦ୍ରାହୀନ ଜାଗରଣ, ଅତ୍ୟଧିକ ଘାମ, ବିଷ୍ଟମ୍ଭ (କବ୍ଜ/ଉଦରାବରୋଧ), ଶ୍ୱୟଥୁ (ସ୍ଫୀତି) ଓ ଚିତ୍ତବିଭ୍ରମ—ଏହି ଲକ୍ଷଣ ହୁଏ।

Verse 13

स्वप्नेनेवाभिभवति न चोक्तश्च स भाषतेः / पित्ताद्दाहज्वरः स्वेदो मोहो नित्यं च विभ्रमः

ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅଭିଭୂତ ହେବା ପରି ହୋଇଯାଏ; କୁହାନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର କଥା କହେ। ପିତ୍ତ ପ୍ରକୋପରୁ ଦାହଜ୍ୱର, ଘାମ, ଏବଂ ସଦା ମୋହ ଓ ବିଭ୍ରମ ହୁଏ।

Verse 14

श्लेष्मणश्छर्दिर्हृल्लासो निद्रा चोदरगौरवम् / सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं ज्ञात्वा मद्यं पिबेत्तु यः

ଶ୍ଳେଷ୍ମ (କଫ) ପ୍ରକୋପରୁ ବାନ୍ତି, ମନ୍ଦମନ୍ଦ ଲାଗିବା, ନିଦ୍ରା ଓ ଉଦର ଭାରିପଣ ହୁଏ। ମଦ୍ୟ ସର୍ବପ୍ରକାର ରୋଗ ଓ ସର୍ବଲକ୍ଷଣ ଜନ୍ମାଏ—ଏହା ଜାଣି ମଧ୍ୟ ଯେ ପିଏ, ସେ ଜାଣିଶୁଣି ପିଏ।

Verse 15

सहसा रुचिरं चान्यतरध्वंसकशोषिणौ / भवेतां?मारुतात्कष्टाद्भवेत्त स्य विशेषतः

ଯଦି ହଠାତ୍ କିଛି ରୁଚିକର ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଧ୍ୱଂସ ଓ କ୍ଷୟ କରେ, ତେବେ ବିଶେଷତଃ ମାରୁତ (ବାତ) ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହେ।

Verse 16

ध्वंसकश्लेष्मनिष्ठिवाः कण्ठशोषो ऽतिनिद्रता / शब्दासहत्वं तच्चित्तविक्षेपो ऽङ्गे हि वातरुक्

ଧ୍ୱଂସ/କ୍ଷୟ, ଶ୍ଳେଷ୍ମ ଓ ଥୁକ ବଢ଼ିବା, କଣ୍ଠ ଶୁଷ୍କତା, ଅତିନିଦ୍ରା, ଶବ୍ଦ ଅସହ୍ୟତା ଓ ଚିତ୍ତ ବିକ୍ଷେପ—ଏବଂ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକରେ ବାତଜନିତ ବେଦନା ହୁଏ।

Verse 17

हृत्कण्ठरोगः संमोहः श्वासतृष्णावमिज्वराः / निवर्तेद्यस्तु मद्येभ्यो जितात्मा बुद्धिपूर्वकृत्

ହୃଦୟ ଓ କଣ୍ଠରୋଗ, ସମ୍ମୋହ, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣା, ବାନ୍ତି ଓ ଜ୍ୱର—ମଦ୍ୟାଦି ମତ୍ତପାନୀୟରୁ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ହୋଇ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ଯେ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ, ତାହାରେ ଏସବୁ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 18

विकारैः क्लिश्यते जातु न स शरीरमानसः / रजोमोहहिताहारपास्य स्युस्त्रयो गदाः

ଯେ କେବେ ବିକାରରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ଦେହ ଓ ମନରେ ସତ୍ୟ ସ୍ୱସ୍ଥ। କିନ୍ତୁ ରଜ ଓ ମୋହ (ତମସ) ପୋଷକ ଆହାର‑ପାନ କଲେ ତିନି ପ୍ରକାର ରୋଗ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 19

वसासृक्क्लेदनावाहिस्रोतोरोधः सुद्भवाः / मदमूर्छापसंन्यासा यथोत्तरबलोद्भवाः

ବସା, ରକ୍ତ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ କ୍ଲେଦ ବହନ କରୁଥିବା ସ୍ରୋତମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୋଧରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ପରେ କ୍ରମେ ଅଧିକ ବଳବାନ ହୋଇ ମଦସଦୃଶ ସ୍ତବ୍ଧତା, ମୂର୍ଛା ଓ ଅପସନ୍ନ୍ୟାସ (ଅଚେତ ପତନ) ହୁଏ।

Verse 20

मदो ऽत्र दोषैः सर्वैस्तु रक्तमद्यविषैरपि / शक्त्यानन्त्याद्गताभासश्चलश्छलितवेष्टितः

ଏଠାରେ ମଦ (ମତ୍ତତା) ସମସ୍ତ ଦୋଷ ସହ, ରକ୍ତ, ମଦ୍ୟ ଓ ବିଷ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଜଡିତ। ଏହାର ଶକ୍ତି ଅନନ୍ତ ଥିବାରୁ ବିବେକ ହରେ; ମନ ଚଞ୍ଚଳ, ଛଳିତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଟିଳ ହୋଇଯାଏ।

Verse 21

रूक्षश्यामारुणतनुर्मद्ये वातोद्भवे भवेत् / पित्तेन क्रोधनो रक्तपीताभः कलहप्रियः

ବାତଜନ୍ୟ ମଦ୍ୟବିକାରରେ ଦେହ ରୁକ୍ଷ ହୁଏ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୟାମ‑ଅରୁଣ ହୁଏ। ପିତ୍ତଜନ୍ୟ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ କ୍ରୋଧୀ, ରକ୍ତ‑ପୀତ ଆଭାଯୁକ୍ତ ଓ କଳହପ୍ରିୟ ହୁଏ।

Verse 22

स्वप्ने ऽसम्बद्धवाक्यादिः कफाद्ध्यानपरो हि सः / सर्वोत्थसन्निपातेन रक्तस्तम्भाङ्गदूषणम्

ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅସମ୍ବଦ୍ଧ କଥା ଇତ୍ୟାଦି ହୁଏ; କଫଦୋଷରୁ ସେ ଧ୍ୟାନ/ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ରହେ। ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ଥ ସନ୍ନିପାତ (ତ୍ରିଦୋଷଜ ଜଟିଳତା) ହେଲେ ରକ୍ତସ୍ତମ୍ଭ ଓ ଅଙ୍ଗଦୂଷଣ ହୁଏ।

Verse 23

पित्तलिङ्गत्वमाद्येन विकृतेहा स्वराज्ञता / विसत्कम्पोतिनिद्रा च सर्वेभ्यो ऽभ्यधिकं श्रमः

ପ୍ରଥମେ ପିତ୍ତର ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ପରେ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆଚରଣ ବିକୃତ ହୋଇ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାର ବଢ଼େ। କମ୍ପନ, ନିଦ୍ରାବିକାର ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ କ୍ଲାନ୍ତି ହୁଏ।

Verse 24

लक्षयेल्लक्षणोत्कर्षाद्वातादीञ्छोणितादिषु / अरुणं नीलकृष्णं वा सम्प्रविश्यन्विशेत्तमः

ଲକ୍ଷଣର ପ୍ରାଧାନ୍ୟରୁ ବାତାଦି ଦୋଷ ଓ ଶୋଣିତାଦିର ବିକାର ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ। ଅରୁଣ, ନୀଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ରୂପର ପ୍ରଭାବ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେହରେ ତମ (ମୂର୍ଛା) ପ୍ରସାର କରେ।

Verse 25

शीघ्रं च प्रतिबुध्येत हृत्पीडा वेपथुर्भ्रमः / कासः श्यावारुणा च्छाया मूर्छायां मारुतात्मकः

କେବେ କେବେ ସେ ଶୀଘ୍ର ହୋଶକୁ ଫେରେ; ହୃଦୟରେ ପୀଡା, କମ୍ପନ ଓ ଭ୍ରମ ହୁଏ। କାଶ ହୁଏ, ଛାୟା ଶ୍ୟାମ-ଅରୁଣ ହୁଏ—ଏହି ମୂର୍ଛା ମାରୁତ (ବାତ) ସ୍ୱଭାବର।

Verse 26

पित्तेन रक्तं पीतं वा नभः पश्यन्विशेत्तमः / विबुध्येत च सस्वेदो दाहतृष्णोपपीडितः

ପିତ୍ତ ପ୍ରକୋପେ ସେ ଆକାଶକୁ ଲାଲ କିମ୍ବା ପୀତ ଦେଖି ତମ (ମୂର୍ଛା) ଭିତରକୁ ପଡ଼େ। ହୋଶ ଫେରିଲେ ପସିନାରେ ଭିଜିଥାଏ ଏବଂ ଦାହ ଓ ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।

Verse 27

भिन्नवत्पीतनीलाभो रक्तनीलाकुलेक्षणः / कफेन मेघसंकाशं पश्यत्याकाशमाविशेत्

କଫ ବିକୃତ ହେଲେ ଦେହ ପୀତ-ନୀଳାଭ ଦିଶେ, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ-ନୀଳରେ ଆକୁଳ ହୁଏ। ସେହି କଫ ପ୍ରଭାବରେ ଆକାଶ ମେଘସଙ୍କାଶ ଦିଶି, ପରେ ମୂର୍ଛା ଆସେ।

Verse 28

तमश्चिराच्च बुध्ये हृदुरः सुप्रसेकवान् / गुरुभिस्तिमितै (रै) रङ्गे राजधर्मावबन्धान् (वत्)

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେଇ ତମସା ବୁଝାଯାଏ; ହୃଦୟ ଭାରୀ ଓ ସିକ୍ତ ଭଳି ହୁଏ। ସଭାରେ ଗମ୍ଭୀର, ନିଶ୍ଚଳ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜଧର୍ମର ବନ୍ଧନ ଯେନେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବାନ୍ଧିଦେବା ପରି ଧରାପଡ଼େ।

Verse 29

सर्वाकृतिस्त्रिभिर्देषैरपस्मार इवापरः / पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏବଂ ତ୍ରିବିଧ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ଅପସ୍ମାର ପରି, ମଣିଷକୁ ଶୀଘ୍ର ପତିତ କରେ—ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ କରେ, କିନ୍ତୁ ବିଭତ୍ସ ଖିଚୁଣି ଚେଷ୍ଟା ବିନା।

Verse 30

दोषैस्तु मदमूर्छायां कृतवेगेषु देहिनाम् / स्वयमेवोपशाम्यन्ति संन्यासेनौषधैर्निवा

ଦେହୀମାନଙ୍କରେ ଦୋଷର ବେଗ ବଢ଼ି ମଦ କିମ୍ବା ମୂର୍ଛା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୋଷ ସ୍ୱୟଂ ଶାନ୍ତ ହୁଏ—ସନ୍ନ୍ୟାସ/ନିୟମରେ କିମ୍ବା ଔଷଧରେ।

Verse 31

वाग्देहमनसां चेष्टामाक्षिप्यातिबलाबलाः / ससन्यासं निपतिताः प्राणाघातनसंश्रयाः

ସେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ବଳବାନ ହୋଇ ବାକ୍, ଦେହ ଓ ମନର ଚେଷ୍ଟାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ କରି, ପ୍ରାଣଘାତକ କର୍ମର ଆଶ୍ରୟରେ ଠେଲିଦିଅନ୍ତି।

Verse 32

भवन्ति तेन पुरुषाः काष्ठभूता मृतोपमाः / म्रियेत शीघ्रं शीघ्रं चेच्चिकित्सा न प्रयुज्यते

ସେହି କାରଣରୁ ଲୋକେ କାଠ ଭଳି—ମୃତ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଚିକିତ୍ସା ନ କରାଗଲେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇପାରେ।

Verse 33

अगाधे ग्राहबहुले सलिलौघ इवार्णवे / संन्यासे विनिमज्जन्तं नरमाशु निवर्तयेत्

ଯେପରି ଗଭୀର, ଘଡ଼ିଆଳ-ବହୁଳ ଓ ବେଗବାନ ସମୁଦ୍ର-ସ୍ରୋତରେ ଡୁବୁଥିବା ମଣିଷକୁ ଶୀଘ୍ର ଟାଣି ଫେରାଇ ଆଣାଯାଏ, ସେପରି ଅଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ନ୍ୟାସରେ ଡୁବୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ନିବାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 34

मदमानरोषतोष प्रवृत्तिभिरितस्ततः / युक्तायुक्तं च समं युक्तिं युङ्क्ते न मद्येन

ମଦ୍ୟବଶରେ ମଦ, ମାନ, କ୍ରୋଧ ଓ ତୋଷ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଇତସ୍ତତଃ ଚାଳିତ ମଣିଷ ଯୁକ୍ତ-ଅଯୁକ୍ତ ବିବେକ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ।

Verse 35

बलकासदेशपात्रं प्रकृतिसहतामथवा वयांसि? / प्रविभज्ज्यात्तनुरूपं पिबति ततः पिबत्यमृत

ଦେଶ, ପାତ୍ର ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ—ତଥା ସ୍ୱଭାବଜ ସହନଶକ୍ତି ଓ ଉପସ୍ଥିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରକାର ଅନୁସାରେ—ତାହା ବିଭାଜିତ ହୁଏ। ନିଜ ଅନୁରୂପ ରୂପରେ ତାହା ପାନ କରେ; ପରେ ଅମୃତସଦୃଶ ପାନ କରେ।