Adhyaya 123

Verse 1

द्वाविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / व्रतानि कार्तिके वक्ष्ये स्नात्वा विष्णुं प्रपूजयेत् / एकभक्तेन नक्तेन मासं वायाचितेन वा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପାଳନୀୟ ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କହୁଛି। ସ୍ନାନ କରି ଭକ୍ତିସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର—ମାସଭରି ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, କିମ୍ବା ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି, ଅଥବା ନ ମାଗି ପାଇଥିବା ଅନ୍ନରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇ।

Verse 2

दुग्धशाकफलाद्यैर्वा उपवासेन वा पुनः / सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्तकामो हरिं व्रजेत्

ଦୁଗ୍ଧ, ଶାକ, ଫଳ ଆଦିରେ ନିର୍ବାହ କରି କିମ୍ବା ଉପବାସ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇ ସେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।

Verse 3

सदा हरेर्व्रतं श्रेष्ठं ततः स्याद्दक्षिणायने / चातुर्मास्ये ततस्तस्मात्कार्तिके भीष्मपञ्चकम्

ହରିଙ୍କ ବ୍ରତ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣାୟନର ବ୍ରତ, ପରେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ; ଏ ସବୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ତ୍ତିକର ଭୀଷ୍ମ-ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ।

Verse 4

ततः श्रेष्ठव्रतं शुक्लस्यैकादश्यां समाचरेत् / स्नात्वा त्रिकालं पित्रादीन्यवाद्यैरर्चयेद्धरिम्

ତାପରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦିନକୁ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରି, ବାଦ୍ୟ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପିତୃମାନେ ଆଦିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ-ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

यजेन्मौनी घृताद्यैश्च पञ्चगव्येन वारिभिः / स्नापयित्वाथ कर्पूरमुखैश्चैवानुलेपयेत्

ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ଘୃତାଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ-ଜଳରେ ପୂଜା କରିବ। ସ୍ନାନ କରାଇ ପରେ କର୍ପୂରାଦି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅନୁଲେପନ କରିବ।

Verse 6

घृताक्तगुग्गुलैर्धूपं द्विजः पञ्चदिनं दहेत् / नैवद्यं परमान्नं तु जपेदष्टोत्तरं शतम्

ଦ୍ୱିଜ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଘୃତଲେପିତ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଧୂପ ଦହିବ। ପରମାନ୍ନକୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରି ୧୦୮ ଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବ।

Verse 7

ॐ नमो वासुदेवाय घृतव्रीहितिलादिकम् / अष्टाक्षरेण मन्त्रेण स्वाहान्तेन तु होमयेत्

‘ଓଁ ନମୋ ବାସୁଦେବାୟ’ ଏହି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆହୁତିର ଶେଷରେ ‘ସ୍ୱାହା’ କହି, ଘୃତ, ବ୍ରୀହି, ତିଳ ଆଦିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବ।

Verse 8

प्रथमे ऽह्नि हरेः पादौ यजेत्पद्मैर्द्वितयिक / बिल्वपत्रैर्जानुदेशं नाभि गन्धेन चापरे

ପ୍ରଥମ ଦିନ ହରିଙ୍କ ପାଦକୁ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପରେ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ଜାନୁଦେଶକୁ, ଅନ୍ୟ ଦିନ ନାଭିକୁ ସୁଗନ୍ଧ ଗନ୍ଧରେ ପୂଜା କରିବ।

Verse 9

स्कन्धा बिल्वजवाभिश्च पञ्चमे ऽह्नि शिरोर्ऽचयत् / मालत्या भूमिशायी स्याद्गोमयं प्राशयेत्क्रमात्

ପଞ୍ଚମ ଦିନ ସ୍କନ୍ଧା, ବିଲ୍ୱ ଓ ଯବ ଦ୍ୱାରା ଶିରକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ। ମାଳତୀ ପୁଷ୍ପର ଶୟ୍ୟାରେ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି, ପରେ କ୍ରମେ ଗୋମୟ ପ୍ରାଶନ କରିବ।

Verse 10

गोमूत्रं च दधि क्षीरं पञ्चमे पञ्चगव्यकम् / नक्तं कुर्यात्पञ्चदश्यां व्रती स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक्

ଗୋମୂତ୍ର, ଦଧି ଓ କ୍ଷୀର ସେବନ କରିବ; ପଞ୍ଚମ ଦିନେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ବ୍ରତୀ ପଞ୍ଚଦଶୀରେ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରୁ; ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ପାଏ।

Verse 11

एकादशीव्रतं नित्यं तत्कुर्यात्पक्षयोर्द्वयोः / अघौघनरकं हन्यात्सर्वदं विष्णुलोकदम्

ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ନିତ୍ୟ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପାପସମୂହଜନ୍ୟ ନରକକୁ ନାଶ କରେ, ସର୍ବ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 12

एकादशी द्वादशी च निशान्ते च त्रयोदशी / नित्यमेकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः

ଯେଉଁଠି ଏକାଦଶୀରେ, ଦ୍ୱାଦଶୀରେ, ରାତିର ଶେଷେ କିମ୍ବା ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ମଧ୍ୟ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ହୁଏ—ସେଠି ନିତ୍ୟ ଏକାଦଶୀ ବିଦ୍ୟମାନ; ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସତ୍ୟରେ ସନ୍ନିହିତ।

Verse 13

दशम्येकादशी यत्र तत्रस्थाश्चासुरादयः / द्वादश्यां पारण कुर्यात्सूतके मृतके चरेत्

ଯେଉଁଠି ଦଶମୀ ଓ ଏକାଦଶୀ (ଏକତ୍ର) ହୁଏ, ସେଠି ଅସୁରାଦି ଥାଆନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସୂତକ କିମ୍ବା ମୃତକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ।

Verse 14

चतुर्दशीं प्रतिपदं पूर्वमिश्रामुपावसेत् / पौर्णमास्या ममावास्यां प्रतिपन्मिश्रितां मुने

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପ୍ରତିପଦ—ପୂର୍ବ ତିଥି ସହ ମିଶ୍ରିତ ହେଲେ—ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ମୁନି! ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିପଦ ସହ ମିଶ୍ରିତ ହେଲେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

द्वितीयां तृतीयामिश्रां तृतीयाञ्चाप्युपावसेत् / चतुर्थ्या सङ्गतां नित्यं चतुर्थोञ्चनया युताम् / पञ्चमींषष्ठ्यसंयुक्तां षष्ठ्या युक्ताञ्च सप्तमीम्

ତୃତୀୟା ସହ ଯୁକ୍ତ ଦ୍ୱିତୀୟାରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତୃତୀୟାରେ ମଧ୍ୟ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ତୃତୀୟା ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଚତୁର୍ଥୀକୁ ନିତ୍ୟ ବ୍ରତରୂପେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥୀକୁ ଚତୁର୍ଥୀ-ବ୍ରତବିଧି ସହ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଷଷ୍ଠୀ ସହ ଯୁକ୍ତ ପଞ୍ଚମୀ ଓ ଷଷ୍ଠୀ ସହ ଯୁକ୍ତ ସପ୍ତମୀରେ ମଧ୍ୟ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।