Shloka 77
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
आत्मनिक्षेपकार्पण्ये षड्विधा शरणागतिः / अङ्गीकृत्यात्मनिक्षेपं पञ्चाङ्गानि समर्पयेत् / न ह्यस्य सदृशं किञ्चिद्भुक्तिमुक्त्योस्तु साधनम्
Transliteration
ātmanikṣepakārpaṇye ṣaḍvidhā śaraṇāgatiḥ / aṅgīkṛtyātmanikṣepaṃ pañcāṅgāni samarpayet / na hyasya sadṛśaṃ kiñcidbhuktimuktyostu sādhanam
Translation
ଆତ୍ମନିକ୍ଷେପ ଓ କାର୍ପଣ୍ୟ ସହିତ ଶରଣାଗତି ଛଅ ପ୍ରକାର। ଆତ୍ମନିକ୍ଷେପକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗକୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ସାଧନରେ ଏହା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ।
Word by Word
आत्म-निक्षेप-कार्पण्येin self-surrender and humility
आत्म-निक्षेप-कार्पण्ये:
Adhikarana (अधिकरण/Domain)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + निक्षेप (प्रातिपदिक) + कार्पण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्वन्द्वसमास (आत्मनिक्षेपश्च कार्पण्यं च) सप्तम्यर्थे ‘in self-surrender and humility’
षड्-विधाsixfold
षड्-विधा:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootषड् (संख्या-प्रातिपदिक) + विधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगुसमास (sixfold)
शरण-आगतिःsurrender (seeking refuge)
शरण-आगतिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशरण (प्रातिपदिक) + आगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अङ्गीकृत्यhaving accepted
अङ्गीकृत्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Converb)
TypeVerb
Rootअङ्गी√कृ (धातु; नामधातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having accepted’
आत्म-निक्षेपम्self-surrender
आत्म-निक्षेपम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + निक्षेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘आत्मनः निक्षेपः’ (placing oneself)
पञ्च-अङ्गानिthe five components
पञ्च-अङ्गानि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; द्विगुसमास ‘five limbs/parts’
समर्पयेत्should offer/surrender
समर्पयेत्:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootसम्+√अर्प् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
हिindeed
हि:
Prakaraṇa (प्रकरण/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक (indeed/for)
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन; ‘of this/its’
सदृशम्equal, comparable
सदृशम्:
Karma (कर्म/Object complement)
TypeAdjective
Rootसदृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘similar/equal’
किञ्चित्anything
किञ्चित्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकिञ्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चित (indefinite pronoun)
भुक्ति-मुक्त्योःof enjoyment and liberation
भुक्ति-मुक्त्योः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootभुक्ति (प्रातिपदिक) + मुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन; द्वन्द्वसमास (भुक्तिश्च मुक्तिश्च) ‘of enjoyment and liberation’
तुindeed
तु:
Prakaraṇa (प्रकरण/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेष (but/indeed)
साधनम्means, instrument
साधनम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसाधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन