Shloka 113
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
सहस्राक्षौहिणीरक्षःसेनया परिवारितः / कनिष्ठं कुंभकर्णं च मेघनादं च नन्दनम् / गृहीत्वा शक्तिसैन्यं तदतिदूरममर्दयत्
Transliteration
sahasrākṣauhiṇīrakṣaḥsenayā parivāritaḥ / kaniṣṭhaṃ kuṃbhakarṇaṃ ca meghanādaṃ ca nandanam / gṛhītvā śaktisainyaṃ tadatidūramamardayat
Translation
ସହସ୍ର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ରାକ୍ଷସସେନାରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, କନିଷ୍ଠ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ମେଘନାଦ ଓ ନନ୍ଦନଙ୍କୁ ନେଇ, ଶକ୍ତିସେନାକୁ ଧରି ଅତିଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଳିଦେଲା।
Word by Word
सहस्राक्षौहिणीरक्षःसेनयाby a rākṣasa army of a thousand akṣauhiṇīs
सहस्राक्षौहिणीरक्षःसेनया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसहस्र + अक्षौहिणी + रक्षःसेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः—(सहस्र-अक्षौहिणी) इति द्विगु-भावः + रक्षःसेना; समस्तपदं तृतीया
परिवारितःsurrounded
परिवारितः:
Karta-anvayi Visheshana (कर्तृअन्वयी विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृ (धातु) + परिवारित (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्गः परि; ‘surrounded’
कनिष्ठम्the younger (one)
कनिष्ठम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकनिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषण—(व्यक्ति-नाम्नः)
कुम्भकर्णम्Kumbhakarṇa
कुम्भकर्णम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; कर्मधारयः (कुम्भ इव कर्णौ यस्य)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
मेघनादम्Meghanāda
मेघनादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेघनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (मेघवत् नादः)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
नन्दनम्Nandana
नन्दनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
गृहीत्वाhaving seized
गृहीत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having seized/taken’
शक्तिसैन्यम्the Śakti-army
शक्तिसैन्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशक्ति + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शक्तेः सैन्यम्)
तत्that (army)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम—शक्तिसैन्यम् इत्यस्य पुनरुक्तिः
अतिदूरम्very far
अतिदूरम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअतिदूर (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; अव्ययीभावः (अति + दूरम्) क्रियाविशेषण—‘very far’
अमर्दयत्he crushed/pressed down
अमर्दयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमृद्/मर्द् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative) ‘caused to be crushed/pressed’