Shloka 83
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
दण्डिनी मन्त्रिणी चैव शक्तयो ऽन्याश्च कोटिशः / संत्येव समरे कर्तुं वत्से त्वं किं प्रमाद्यसि
Transliteration
daṇḍinī mantriṇī caiva śaktayo 'nyāśca koṭiśaḥ / saṃtyeva samare kartuṃ vatse tvaṃ kiṃ pramādyasi
Translation
ଦଣ୍ଡିନୀ, ମନ୍ତ୍ରିଣୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୋଟିକୋଟି ଶକ୍ତିମାନେ ସମରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅଛନ୍ତି; ବତ୍ସେ, ତୁମେ କାହିଁକି ପ୍ରମାଦ କରୁଛ?
Word by Word
दण्डिनीthe staff-bearer (female guard/attendant)
दण्डिनी:
Karta (कर्ता/Subject; member of list)
TypeNoun
Rootदण्डिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
मन्त्रिणीfemale minister/counsellor
मन्त्रिणी:
Karta (कर्ता/Subject; member of list)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
शक्तयःpowers, weapons (śaktis)
शक्तयः:
Karta (कर्ता/Subject; member of list)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
अन्याःother
अन्याः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of ‘शक्तयः’)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कोटिशःin crores, countless
कोटिशः:
Visheshana (विशेषण/quantifier)
TypeIndeclinable
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formप्रकार/परिमाण-अव्यय (indeclinable in sense ‘by crores, in millions’)
सन्तिthere are
सन्ति:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
समरेin battle
समरे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
कर्तुम्to do, to act
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + तुमुन् (कृत्-प्रत्यय)
Formकृदन्त (Infinitive/तुमुन्)
वत्सेO dear child
वत्से:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
किम्why?
किम्:
Hetu (हेतु/Reason - interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); प्रश्नार्थक (interrogative, adverbial sense ‘why’)
प्रमाद्यसिare you careless/deluded
प्रमाद्यसि:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootप्र + मद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद