Shloka 89
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
तेषांमभ्रंशिनो लोका अप्रमेयसुखाः स्मृताः / एतद्ब्रह्मपदं दिव्यं परमे व्योम्नि भास्वरम् / यत्र गत्वा न शोचन्ति ह्यमरा ब्रह्मणा सह
Transliteration
teṣāṃmabhraṃśino lokā aprameyasukhāḥ smṛtāḥ / etadbrahmapadaṃ divyaṃ parame vyomni bhāsvaram / yatra gatvā na śocanti hyamarā brahmaṇā saha
Translation
ତାଙ୍କର ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ସୁଖ ଅପ୍ରମେୟ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମପଦ ପରମ ବ୍ୟୋମରେ ଭାସ୍ୱର। ସେଠାକୁ ଯାଇ ଅମରମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ସହ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
Word by Word
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), सर्वनाम (Pronoun)
अभ्रंशिनःnon-falling, not declining
अभ्रंशिनः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootअभ्रंशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
लोकाःworlds/realms
लोकाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
अप्रमेय-सुखाःhaving immeasurable bliss
अप्रमेय-सुखाः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootअप्रमेय (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); षष्ठी-तत्पुरुष (Genitive determinative): ‘अप्रमेयम् सुखम् येषाम्/येषु’ (having immeasurable happiness)
स्मृताःare said/are described
स्मृताः:
विधेय (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय/PPP)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि-भाव (passive sense): ‘are said/are remembered’
एतत्this
एतत्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
ब्रह्म-पदम्the abode/state of Brahman
ब्रह्म-पदम्:
कर्ता (Karta/Subject; in apposition to भास्वरम्)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘ब्रह्मणः पदम्’ (the state/abode of Brahman)
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
परमेin the highest
परमे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (agreeing with व्योम्नि), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
व्योम्निin the sky/ether
व्योम्नि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
भास्वरम्radiant
भास्वरम्:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootभास्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; (predicate adjective for ब्रह्मपदम्)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण-सूचक (Locative marker)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formसम्बन्ध-अव्यय (relative adverb), स्थानवाचक (locative sense)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत्वा (कृदन्त, त्वा-प्रत्यय/Absolutive)
Formअव्ययकृदन्त (Gerund/त्वान्त), पूर्वकाल (prior action): ‘having gone’
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
शोचन्तिthey grieve
शोचन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootशुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
हिindeed
हि:
सम्बन्धक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान/हेतु-भाव (emphasis/indeed)
अमराःthe immortals (gods)
अमराः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
ब्रह्मणाwith Brahmā
ब्रह्मणा:
सहकारक (Associative; with saha)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)
सहtogether with
सह:
सह (Association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-अव्यय (preposition-like indeclinable), तृतीया-सहचारी (governs instrumental)