Shloka 24
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
ऋभुः सनत्कुमाराद्या यत्रासन्नूर्द्ध्वरेतसः / तपसा भावितात्मानस्तत्र संतीति वा तपः
Transliteration
ṛbhuḥ sanatkumārādyā yatrāsannūrddhvaretasaḥ / tapasā bhāvitātmānastatra saṃtīti vā tapaḥ
Translation
ଯେଉଁଠି ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର ଆଦି ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତସ ତପସ୍ବୀମାନେ ଥିଲେ, ତପସା ଭାବିତ ଆତ୍ମାମାନେ ସେଠି ବସୁଥିଲେ—ସେଇ ତପୋଭୂମି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Word by Word
ऋभुःRibhu
ऋभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
सनत्कुमार-आद्याःSanatkumāra and others
सनत्कुमार-आद्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसनत्कुमार (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural); ‘आद्य’ = ‘beginning with’ (आदि-शब्देन)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध/देशवाचक अव्यय (locative adverb: ‘where’)
आसन्were
आसन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
ऊर्ध्व-रेतसःthose of upward semen (celibate/continent)
ऊर्ध्व-रेतसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + रेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural); विशेषणम् (qualifying the subjects)
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)
भावित-आत्मानःwhose selves were purified/imbued
भावित-आत्मानः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभावित (कृदन्त; भू धातु, क्त-प्रत्यय) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural); ‘भावित’ = क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb: ‘there’)
सन्तिare
सन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/निगमनार्थक (quotative particle)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle: ‘or’)
तपःausterity (tapas)
तपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)