Shloka 189
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
उपभोगसमर्थैस्तु सद्यो जायन्ति कर्मभिः / दुःखप्रकर्षश्चोग्रस्तु तेषु सर्वेषु वै स्मृतः
Transliteration
upabhogasamarthaistu sadyo jāyanti karmabhiḥ / duḥkhaprakarṣaścograstu teṣu sarveṣu vai smṛtaḥ
Translation
ଉପଭୋଗକୁ ସମର୍ଥ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଦେହ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜନ୍ମେ; ସେସବୁରେ ଉଗ୍ର ଦୁଃଖର ପ୍ରକର୍ଷ ସ୍ମୃତ।
Word by Word
उपभोगसमर्थैःby those capable of enjoyment
उपभोगसमर्थैः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootउपभोग-समर्थ (प्रातिपदिक; उपभोग + समर्थ)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (करण/Instrumental, 3rd) बहुवचनम्; विशेषणम्
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थे
सद्यःimmediately
सद्यः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
जायन्तिare born/arise
जायन्ति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट् (Present) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd person) बहुवचनम्
कर्मभिःby actions (karmas)
कर्मभिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (Instrumental, 3rd) बहुवचनम्
दुःखप्रकर्षःintensification of suffering
दुःखप्रकर्षः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुःख-प्रकर्ष (प्रातिपदिक; दुःख + प्रकर्ष)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (Nominative, 1st) एकवचनम्
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
उग्रःsevere
उग्रः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (Nominative, 1st) एकवचनम्; विशेषणम् (दुःखप्रकर्षस्य)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
तेषुamong/in those
तेषु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी (Locative, 7th) बहुवचनम्
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी (Locative, 7th) बहुवचनम्; विशेषणम् (तेषु)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
स्मृतःis said/remembered
स्मृतः:
क्रिया (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle, क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगे ‘is said/remembered’