Shloka 178
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
उपरिष्टात्स्थितो घोर उष्णात्मा रौरवो महान् / सुदारुणस्तु शीतात्मा तस्याधस्तात्तपः स्मृतः
Transliteration
upariṣṭātsthito ghora uṣṇātmā rauravo mahān / sudāruṇastu śītātmā tasyādhastāttapaḥ smṛtaḥ
Translation
ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭୟଙ୍କର, ଉଷ୍ଣସ୍ୱଭାବୀ ମହା ‘ରୌରବ’ ଅଛି; ତାହାର ତଳେ ଅତି ଦାରୁଣ, ଶୀତସ୍ୱଭାବୀ ‘ତପ’ ନରକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Word by Word
उपरिष्टात्above
उपरिष्टात्:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootउपरिष्टात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) ‘above/overhead’
स्थितःsituated
स्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past participle ‘standing/located’, nominative singular
घोरःterrible
घोरः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular (qualifying rauravaḥ)
उष्ण-आत्माhot-natured
उष्ण-आत्मा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउष्ण (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; bahuvrīhi ‘whose nature is hot’, nominative singular
रौरवःRaurava (hell)
रौरवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरौरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular (name of a hell)
महान्great
महान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
सु-दारुणःvery cruel/dreadful
सु-दारुणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + दारुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular; ‘very dreadful’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोध (particle)
शीत-आत्माcold-natured
शीत-आत्मा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; bahuvrīhi ‘whose nature is cold’, nominative singular
तस्यof it/of that (Raurava)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; genitive singular
अधस्तात्below
अधस्तात्:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधस्तात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) ‘below/underneath’
तपःTapaḥ (hell)
तपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular (name of a hell)
स्मृतःis called/known
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past passive participle used predicatively ‘is said/considered’, nominative singular