Shloka 144
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
चतुर्दशैव कोट्यस्तु नियुतानि च पञ्च षट् / स चौर्द्ध्व संप्रचारो ऽस्य गत्यन्तश्चपरः स्मृतः
Transliteration
caturdaśaiva koṭyastu niyutāni ca pañca ṣaṭ / sa caurddhva saṃpracāro 'sya gatyantaścaparaḥ smṛtaḥ
Translation
ଚୌଦହ କୋଟି ଏବଂ ପାଞ୍ଚ-ଛଅ ନିୟୁତ; ଏହିଏ ତାହାର ଊର୍ଧ୍ୱଗତି ଓ ଗତିର ପରମ ସୀମା ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Word by Word
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्दश (प्रातिपदिक)
Formसंख्या-विशेषण (numeral adjective), नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), बहुवचन (plural) — agreeing with ‘कोट्यः’ by sense
एवindeed/just
एव:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
कोट्यःcrores (tens of millions)
कोट्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन
तुbut/and indeed
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formसमुच्चय/विरोधार्थक निपात (concessive/contrast particle)
नियुतानिniyutas (a large number)
नियुतानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनियुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), बहुवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
पञ्चfive
पञ्च:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (प्रातिपदिक)
Formसंख्या-विशेषण (numeral), अव्ययवत्/सर्वलिङ्ग (indeclinable numeral), here qualifying an implied count
षट्six
षट्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट् (प्रातिपदिक)
Formसंख्या-विशेषण (numeral), अव्ययवत्/सर्वलिङ्ग (indeclinable numeral), here qualifying an implied count
सःthat/it
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
ऊर्ध्वupward
ऊर्ध्व:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावार्थे/विशेषणरूपे (adjectival), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन — qualifying ‘संप्रचारः’
संप्रचारःmovement/extent of travel
संप्रचारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंप्रचार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th case, genitive), एकवचन
गति-अन्तःthe limit/end of movement
गति-अन्तः:
Karta/Predicate nominal (कर्ता/विशेष्य)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘गतेः अन्तः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अपरःother/further
अपरः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन — predicate adjective to ‘गत्यन्तः’
स्मृतःis said/remembered as
स्मृतः:
Predicate (विधेय)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is said/considered’