Shloka 68
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
प्राणानां यच्छतं प्रोक्तं ऋषिभिः पुरषेति वै / देवास्ते वै भविष्यन्ति धर्मपुत्रस्य वै मनोः
Transliteration
prāṇānāṃ yacchataṃ proktaṃ ṛṣibhiḥ puraṣeti vai / devāste vai bhaviṣyanti dharmaputrasya vai manoḥ
Translation
ଋଷିମାନେ ପ୍ରାଣମାନଙ୍କ ସେହି ସମୁଦାୟକୁ ‘ପୁରଷ’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରରୂପେ ଦେବତା ହେବେ।
Word by Word
प्राणानाम्of the vital breaths
प्राणानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th); बहुवचन (Plural)
यत्which/that
यत्:
विशेष्य/सम्बन्ध (relative pronoun)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.); एकवचन (Singular)
शतम्a hundred
शतम्:
विशेषण (संख्या/quantifier)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.); एकवचन (Singular)
प्रोक्तम्said/declared
प्रोक्तम्:
कर्मणि-भाव (predicate participle)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन
ऋषिभिःby the sages
ऋषिभिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); बहुवचन
पुरषाthe Puraṣas (a class of beings)
पुरषा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st); बहुवचन (Plural)
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
देवाःgods
देवाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन
तेthey/those
ते:
कर्ता (anaphoric subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
भविष्यन्तिwill become
भविष्यन्ति:
क्रिया (predicate verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Future); प्रथमपुरुष (3rd person); बहुवचन
धर्मपुत्रस्यof Dharmaputra (son of Dharma)
धर्मपुत्रस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootधर्म + पुत्र (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (Genitive tatpuruṣa: 'son of Dharma')
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
मनोःof Manu
मनोः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन