Shloka 57
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
ऐश्वरश्च ग्रहो राहुर्वाकुर्वंशस्तथैव च / पारा द्वादश विज्ञेया उत्तरांस्तु निबोधत
Transliteration
aiśvaraśca graho rāhurvākurvaṃśastathaiva ca / pārā dvādaśa vijñeyā uttarāṃstu nibodhata
Translation
ଐଶ୍ୱର, ଗ୍ରହ, ରାହୁ, ବାକୁର୍ବଂଶ ଇତ୍ୟାଦି ‘ପାରା’ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ (ଗଣ) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ (ଉତ୍ତର) ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।
Word by Word
ऐश्वरःAiśvara (name)
ऐश्वरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootऐश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (संज्ञा) नाम
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
ग्रहःGraha (name)
ग्रहः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (संज्ञा) नाम
राहुःRāhu (name)
राहुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (संज्ञा) नाम
वाकुर्वंशःVākurvaṃśa (name)
वाकुर्वंशः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवाकु + वंश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वाकु-वंशः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (संज्ञा) नाम
तथाthus/so
तथा:
सम्बन्ध (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus/so)
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle: just/indeed)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
पाराःPārās (a group/name)
पाराः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपार (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (संज्ञा) नाम/समूह
द्वादशtwelve
द्वादश:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वादश (प्रातिपदिक)
Form(अव्ययवत् संख्याशब्दः) प्रथमा, बहुवचनार्थे; पाराः इत्यस्य संख्या-निर्देश
विज्ञेयाःare to be known/should be understood
विज्ञेयाः:
विधेय (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवि + ज्ञा (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: ‘to be known’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; पाराः इत्यस्य विधेय-विशेषण
उत्तरान्the later/further (ones)
उत्तरान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन; (अत्र) ‘उत्तरान् (नामानि)’ इति अध्याहृत-विशेष्ये विशेषण
तुnow/indeed
तु:
सम्बन्ध (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोध-अव्यय
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootनि + बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद