Shloka 173
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
तस्मिन्नेकार्मवे घोरे नष्टे स्थावारजङ्गमे / पूर्मे युगसहस्रे वै निःशेषः कल्प उच्यते
Transliteration
tasminnekārmave ghore naṣṭe sthāvārajaṅgame / pūrme yugasahasre vai niḥśeṣaḥ kalpa ucyate
Translation
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଏକାର୍ଣ୍ଣବରେ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ପୂର୍ବ ସହସ୍ର ଯୁଗର ଶେଷରେ ତାହାକୁ ‘ନିଃଶେଷ କଳ୍ପ’ କୁହାଯାଏ।
Word by Word
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative singular ‘in that’
एकार्मवेin the Ekārṇava (single ocean)
एकार्मवे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootएकार्मव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; locative singular
घोरेterrible
घोरे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; adjective agreeing with ‘एकार्मवे’
नष्टेwhen (it is) destroyed
नष्टे:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootनश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), सप्तमी (7th), एकवचन; locative absolute sense ‘when destroyed’
स्थावर-जङ्गमे(of) the immobile and mobile beings
स्थावर-जङ्गमे:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक) + जङ्गम (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in/among the immobile and mobile (beings)’; used with locative absolute with ‘नष्टे’
पूर्वेin the former (time)
पूर्वे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; locative ‘in the former’ (i.e., at the earlier time)
युग-सहस्रेin a thousand yugas
युग-सहस्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative) ‘yugasya sahasram’; नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; locative ‘in a thousand yugas’
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
निःशेषःcomplete; without remainder
निःशेषः:
विशेषण (Predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootनिःशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; predicate adjective
कल्पःa kalpa
कल्पः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; subject
उच्यतेis called
उच्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘is said/called’