Shloka 149
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
भूतले यानि सत्त्वानि महोदधिगतानि च / ततस्तानि प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च
Transliteration
bhūtale yāni sattvāni mahodadhigatāni ca / tatastāni pralīyante bhūmitvamupayānti ca
Translation
ଭୂତଳରେ ଯେଉଁ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଅଛନ୍ତି ଓ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ପ୍ରଳୟ ପାଇ ଭୂମିରୂପକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Word by Word
भूतलेon the earth’s surface
भूतले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; locative singular (neuter)
यानिwhich
यानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; nominative plural (neuter)
सत्त्वानिbeings, creatures
सत्त्वानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; nominative plural (neuter)
महोदधि-गतानिgone into the great ocean; ocean-dwelling
महोदधि-गतानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक)+उदधि (प्रातिपदिक)+गत (कृदन्त, √गम्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; past passive participle ‘गत’ used adjectivally; compound: महोदधौ गतानि (locative-tatpurusha)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
ततःthereupon, then
ततः:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/कालवाचक-अर्थे ‘from there/then’
तानिthose (beings)
तानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; nominative plural (neuter)
प्रलीयन्तेdissolve, perish
प्रलीयन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootली (धातु)
Formलट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; present 3rd pl; उपसर्ग: प्र-
भूमित्वम्the state of being earth/soil
भूमित्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)+त्व (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular (neuter) abstract noun
उपयान्तिattain, become
उपयान्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; present 3rd pl; उपसर्ग: उप-
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction