Shloka 11
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
तपाश्चैव तपस्यश्च मन्युमन्तौ तु शैशिरौ / कालावस्थासु षट्स्वेते मासाख्या वै व्यवस्थिताः
Transliteration
tapāścaiva tapasyaśca manyumantau tu śaiśirau / kālāvasthāsu ṣaṭsvete māsākhyā vai vyavasthitāḥ
Translation
ତପ ଓ ତପସ୍ୟା, ଏବଂ ମନ୍ୟୁମନ୍ତ ଓ ଶୈଶିର—ଏହି ଛଅ ମାସନାମ କାଳାବସ୍ଥାରେ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ।
Word by Word
तपाःTapā (a month-name)
तपाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विसर्ग-रूप ‘तपाः’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (particle of emphasis)
तपस्यःTapasya (a month-name)
तपस्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतपस्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
मन्युमन्तौManyumantau (two month-names)
मन्युमन्तौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमन्युमन्त् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन
तुbut/and indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक अव्यय (but/indeed)
शैशिरौŚaiśirau (two month-names / pertaining to winter)
शैशिरौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशैशिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन
काल-अवस्थासुin the time-stages/periods
काल-अवस्थासु:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + अवस्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (अवस्था), सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कालस्य अवस्थाः)
षट्सुin the six
षट्सु:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootषट् (प्रातिपदिक)
Formसर्वलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; संख्याविशेषण
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
मास-आख्याःnamed as months / month-designations
मास-आख्याः:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootमास (प्रातिपदिक) + आख्या (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मासानाम् आख्याः = month-named)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/खल्वर्थक अव्यय (indeed)
व्यवस्थिताःare arranged/established
व्यवस्थिताः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन