Adhyaya 29

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वोयुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऽष्टाविंशतितमो ऽध्यायः // २८// वसिष्ठ उवाच जमदग्निस्ततो भूयस्तमुवाच रुषान्वितः / ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यं पुरुषेण विजानता

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟଭାଗ, ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— ତାପରେ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ଜମଦଗ୍ନି ପୁନର୍ବାର ତାକୁ କହିଲେ: ଜାଣିଥିବା ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱ ଅପହରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 2

प्रसह्य गां मे हरतो पापमाप्स्यसि दुर्मते / आयुर्जाने परिक्षीणं न चेदेतत्करिष्यति

ଦୁର୍ମତି! ମୋ ଗାଈକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଉଥିଲେ ତୁମେ ପାପ ପାଇବ; ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମ ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି— ଯଦି ଏହା ନ କର।

Verse 3

बलादिच्छसि यन्नेतुं तन्न शक्यं कथञ्चन / स्वयं वा यदि सायुच्येद्विनशिष्यति पार्थिवः

ତୁମେ ବଳରେ ଯାହା ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ଯଦି ତାହାରେ ଯୋଗ ଦେଉଛି, ସେ ପାର୍ଥିବ ନଶିବ।

Verse 4

दानं विनापहरणं ब्राह्मणानां तपस्विनाम् / शतायुषोर्ऽजुनादन्यः को न्विच्छति जिजीविषुः

ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଦାନ ନ ଦେଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଅପହରଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶତାୟୁ ଅର୍ଜୁନ ଛଡ଼ା ଜୀବିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ କିଏ ଏମିତି କରିବ?

Verse 5

इत्युक्तस्तेन संक्रुद्धः स मन्त्रीकालचोदितः / बद्ध्वा तां गां दृढैः पाशैर्विचकर्ष बलान्वितः

ଏହା ଶୁଣି ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ, କାଳପ୍ରେରିତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା। ସେ ଗାଈଟିକୁ ଦୃଢ଼ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ବଳପୂର୍ବକ ଟାଣିନେଲା।

Verse 6

जमदग्निरथ क्रोधाद्भाविकर्मप्रचोदितः / रुरोध तं यथाशक्ति विकर्षन्तं पायस्विनीम्

ତେବେ ଜମଦଗ୍ନି ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ, ଭାବୀ କର୍ମର ପ୍ରେରଣାରେ, ଦୁଧାଳି ଗାଈକୁ ଟାଣୁଥିବା ତାକୁ ଯଥାଶକ୍ତି ରୋକିଲେ।

Verse 7

जीवन्न प्रतिमोक्ष्यामि गामेनामित्यमर्षितः / जग्राह सुदृढं कण्ठे वाहुभ्यां तां महामुनिः

ମହାମୁନି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଗାଈକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।” ଏବଂ ସେ ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ତାହାର କଣ୍ଠକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରିଲେ।

Verse 8

ततः क्रोधपरीतात्मा चन्द्रगुप्तो ऽतिनिर्घृणः / उत्सारयध्वमित्येनमादिदेश स्वसैनिकान्

ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ନିଜ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲା—“ଏହାକୁ ହଟାଇ ଦିଅ।”

Verse 9

अप्रधृष्यतमं लोके तमृषिं राजकिङ्कराः / भर्त्राज्ञया प्रसह्यैनं परिवव्रुः समन्ततः

ଲୋକେ ଅପରାଜେୟ ସେଇ ଋଷିଙ୍କୁ ରାଜକିଙ୍କରମାନେ। ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବଳପୂର୍ବକ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଘେରିଲେ॥

Verse 10

दण्डैः कशाभिर्लकुडैर्विनिघ्नन्तश्च मुष्टिभिः / ते समुत्सारयन् धेनोः सुदूरतरमन्तिकात्

ଦଣ୍ଡ, କଶା, ଲକୁଡ଼ ଓ ମୁଷ୍ଟିରେ ପିଟିପିଟି। ଧେନୁର ସମୀପରୁ ତାଙ୍କୁ ଅତିଦୂରକୁ ହଂକାଇଲେ॥

Verse 11

स तथा हन्यमोनो ऽपि व्यथितःक्षमयान्वितः / न चुक्रोधाक्रोधनत्वं सतो हि परमं धनम्

ଏପରି ମାର ଖାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ସେ କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ ରହିଲେ। ସେ କ୍ରୋଧ କଲେ ନାହିଁ; ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ପରମ ଧନ ଅକ୍ରୋଧ ଅଟେ॥

Verse 12

स च शक्तः स्वतपसा संहर्त्तुमपि रक्षितुम् / जगत्सर्वं क्षयं तस्य चिन्तयन्न प्रचुक्रुधे

ସ୍ୱତପସା ସେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ—ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ, ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ। ତଥାପି ତାଙ୍କର କ୍ଷୟ ଚିନ୍ତିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କ୍ରୋଧ କଲେ ନାହିଁ॥

Verse 13

सपूर्वं क्रोधनो ऽत्यर्थं मातुरर्थे प्रसादितः / रामेणाभूत्ततो नित्यं शान्त एव महातपाः

ସେ ମହାତପା ପୂର୍ବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧୀ ଥିଲେ; ମାତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ତାହା ପରେ ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ॥

Verse 14

स हन्यमानः सुभृशं चूर्णिताङ्गास्थिवन्धनः / निपपात महातेजा धरण्यां गतचेतनः

ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରହାର ହେତୁ ଯାହାର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଗଣ୍ଠି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେହି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଋଷି ଅଚେତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 15

तस्मिन्मुनौ निपतिते स दुरात्मा विशङ्कितः / किङ्करानादिशच्छीघ्रं धेनोरानयने बलात्

ସେହି ମୁନି ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ସେହି ଦୁରାତ୍ମା (ରାଜା) ଆଶଙ୍କିତ ହୋଇ ସେବକମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଗାଈକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 16

ततः सवत्सां ता धेनुं बद्ध्वा पाशैर्दृढैर्नृपः / कशाभिरभिहन्यन्त चकृषुश्च निनीषया

ତତ୍ପରେ ବାଛୁରୀ ସହିତ ସେହି ଗାଈକୁ ଶକ୍ତ ଦଉଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧି, ଚାବୁକ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କରି, ନେଇଯିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେମାନେ ଟାଣିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 17

आकृष्यमाणा बहुभिः कशाभिर्लगुडैरपि / हन्यमाना भृशं तैश्च चुक्रुधे च पयस्विनी

ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଟଣା ହେଉଥିବା ଏବଂ ଚାବୁକ୍ ଓ ଠେଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରହାର ପାଉଥିବା ସେହି ଦୁଧିଆଳୀ ଗାଈ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 18

व्यथितातिकशापातैः क्रोधेन महातान्विता / आकृष्य पाशान् सुदृढान् कृत्वात्मानममोचयत्

ଚାବୁକ୍ ମାଡ଼ରେ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ସେହି ଶକ୍ତ ଦଉଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ଟାଣି ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କଲା।

Verse 19

विमुक्तपाशवन्धासा सर्वतो ऽभिवृता बलैः / हुंहारवं प्रकुर्वाणा सर्वतो ऽह्यपतद्रुषा

ସେ ପାଶବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବଳମାନେ ଘେରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହୁଂକାର କରି କ୍ରୋଧରେ ସବୁଦିଗକୁ ଝପଟି ପଡ଼ିଲା।

Verse 20

विषाणखुरपुच्छाग्रैरभिहत्य समन्ततः / राजमन्त्रिबलं सर्वं व्यद्रावयदमर्षिता

ସେ ଶିଙ୍ଗ, ଖୁର ଓ ପୁଛର ଅଗ୍ରଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଘାତ କରି, କ୍ରୋଧରେ ରାଜା-ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ଛିଟାଇ ଦେଲା।

Verse 21

विद्राव्य किङ्करान्सर्वांस्तरसैव पयस्विनी / पश्यतां सर्वभूतानां गगनं प्रत्यपद्यत

ପୟସ୍ୱିନୀ ତ୍ୱରାରେ ସମସ୍ତ କିଙ୍କରମାନଙ୍କୁ ଭଗାଇଦେଇ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଆକାଶକୁ ଗଲା।

Verse 22

ततस्ते भग्नसंकल्पाः संभग्नक्षतविग्रहाः / प्रसह्य बद्ध्वा तद्वत्सं जग्मुरेवातिनिर्घृणाः

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କର ସଙ୍କଳ୍ପ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଦେହ ଆଘାତରେ ଭଙ୍ଗା-କ୍ଷତ ହେଲା; ତଥାପି ସେଇ ନିର୍ଦୟମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ସେ ବଛୁଆକୁ ବାନ୍ଧି ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 23

पयस्विनीं विना वत्सं गृहीत्वा किङ्करैः सह / स पापस्तरसा राज्ञः सन्निधिं समुपागमत्

ପୟସ୍ୱିନୀକୁ ଛାଡ଼ି, ବଛୁଆକୁ କିଙ୍କରମାନଙ୍କ ସହ ଧରି, ସେ ପାପୀ ତ୍ୱରାରେ ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 24

गत्वा समीपं नृपतेः प्रणम्यास्मै प्रशंसकृत् / तद्व्रत्तान्तमशेषेण व्याचचक्षे ससाध्वसः

ସେ ରାଜାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେହି ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ଭୟସହିତ ସବିସ୍ତାରେ କହିଲା।