
Nakṣatra-Śrāddha Phala-Vidhi (Results of Śrāddha by Asterism)
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବୃହସ୍ପତି, ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ରାଜା ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଦିଆ ଉପଦେଶକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ କେମିତି ଫଳ ମିଳେ ତାହା କ୍ରମେ କହିଛନ୍ତି। କୃତ୍ତିକାରେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଓ ଦିବ୍ୟ ତେଜ; ରୋହିଣୀରେ ସନ୍ତାନ ଓ ଓଜ; ଆର୍ଦ୍ରାରେ କଠୋର/ଅନନୁକୂଳ ଫଳ; ପୁନର୍ବସୁ ଓ ତିଷ୍ୟ/ପୁଷ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପୋଷଣ; ଆଶ୍ଲେଷା ଓ ମଘାରେ ବୀର ପୁତ୍ର ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା; ଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ସୌଭାଗ୍ୟ; ହସ୍ତ ଓ ଚିତ୍ରାରେ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସୁନ୍ଦର ସନ୍ତାନ; ସ୍ୱାତୀରେ ବାଣିଜ୍ୟଲାଭ; ଅନୁରାଧା ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାରେ ରାଜ୍ୟସିଦ୍ଧି; ମୂଳ ଓ ଆଷାଢ଼ାରେ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଯଶ; ଶ୍ରବଣରେ ଉଚ୍ଚ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପ୍ରାପ୍ତି; ଧନିଷ୍ଠାରେ ଧନବୃଦ୍ଧି ଓ ରାଜଭାଗ। ଶେଷରେ ଏହି ବିଧି ଅନୁସରି ଶଶବିନ୍ଦୁ ସଫଳ ଶାସନ କଲେ ବୋଲି କହି, ସମୟଯୋଗେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୁଟୁମ୍ବ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ଥିର କରେ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे तिथिश्राद्धवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः // १७// बृहस्पतिरुवाच यमस्तु यानि श्राद्धानि प्रोवाच शशबिन्दवे / तानि मे शृणु कार्याणि नक्षत्रेषु पृथक् पृथक्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପର ‘ତିଥିଶ୍ରାଦ୍ଧବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ଯମ ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଯେଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ; ନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁସାରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରଣୀୟ।
Verse 2
श्राद्धं यः कृत्तिकायोगं कुरुते सततं नरः / अग्नीनाधाय स स्वर्गे राजते सुदृढव्रतः
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗରେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ସୁଦୃଢ଼ ବ୍ରତଧାରୀ ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶୋଭା ପାଏ।
Verse 3
अपत्यकामो रोहिण्यां सौम्ये तेजस्विना भवेत् / प्रायशः क्रूरकर्माणि आर्द्रायां श्राद्धमाचरन्
ସନ୍ତାନକାମୀ ମନୁଷ୍ୟ ରୋହିଣୀରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସେ ସୌମ୍ୟ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଆର୍ଦ୍ରାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ପ୍ରାୟଃ କ୍ରୂର କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।
Verse 4
क्षेत्रभागी भवेत्पुत्री श्राद्धं कृत्वा पुनर्वसौ / पुष्टिकामः पुनस्तिष्ये श्राद्धं कुर्वीत मानवः
ପୁନର୍ବସୁରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ କନ୍ୟା ପିତୃକ୍ଷେତ୍ର/ଭୂମିର ଭାଗୀ ହୁଏ। ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିକାମୀ ମନୁଷ୍ୟ ତିଷ୍ୟ (ପୁଷ୍ୟ) ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପୁନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁ।
Verse 5
आश्लेषासु पितॄनर्चन्वीरान्पुत्रानवाप्नुयात् / जातीनां भवति श्रेष्ठो मघासु श्राद्धमाचरन्
ଆଶ୍ଲେଷା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବୀର ପୁତ୍ର ପାଏ। ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ନିଜ ଜାତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
Verse 6
फाल्गुनीषु पितॄनर्चन्सौभाग्यं लभते नरः / प्रदानशीलः सापत्य उत्तरासु करोति यः
ଫାଲ୍ଗୁନୀ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କଲେ ନର ସୌଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଉତ୍ତରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଦାନଶୀଳ ହୋଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଜଣେ ସନ୍ତାନସହିତ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 7
संसत्सु मुख्यो भवति हस्ते ऽभ्यर्च्य पितॄनपि / चित्रायां चैव यः कुर्यात्पश्येद्रूपवतः सुतान्
ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସଭାମାନେ ମୁଖ୍ୟ ହୁଏ। ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ରୂପବାନ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାଏ।
Verse 8
स्वातिना चैव यः कुर्याद्वाणिज्ये लाभमाप्नुयात् / पुत्रार्थी तु विशाखासु श्राद्धमीहेत मालवः
ସ୍ୱାତୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ବାଣିଜ୍ୟରେ ଲାଭ ମିଳେ। ପୁତ୍ରକାମୀ ଲୋକ ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ।
Verse 9
अनुराधासु कुर्वाणो नरश्चक्रं प्रवर्त्तयेत् / आधिपत्यं भवेच्छ्रेष्ठं ज्येष्ठायां सततं तु यः
ଅନୁରାଧା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ନର ପ୍ରଭାବ-ସମୃଦ୍ଧିର ଚକ୍ର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରେ। ଯେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଧିପତ୍ୟ ପାଏ।
Verse 10
मूलेनारोग्यमिच्छन्ति ह्याषाढासु महद्यशः / उत्तरासु तु कुर्वाणो वीतशोको भवेन्नरः
ମୂଳ ନକ୍ଷତ୍ରେ ଆରୋଗ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ଆଷାଢ଼ରେ ମହାଯଶ ମିଳେ। ଉତ୍ତରାଷାଢ଼ରେ କରୁଥିବା ନର ଶୋକହୀନ ହୁଏ।
Verse 11
श्रवणेन तु लोकेषु प्राप्नुयात्परमां गतिम् / राज्यभागी धनिष्ठासु प्राप्नुया द्विपुलं धनम्
ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ରେ କଲେ ଲୋକମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି। ଧନିଷ୍ଠାରେ କରୁଥିବା ରାଜ୍ୟଭାଗୀ ହୋଇ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଧନ ପାଏ।
Verse 12
श्राद्धनिर्जितलोकश्च वेदान् सांगानवाप्नुयात् / नक्षत्रैर्वारुणैः कुर्वन्भिषक्सिद्धिमवाप्नुयात्
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ବେଦକୁ ସାଙ୍ଗ ସହିତ ପାଏ। ବାରୁଣ ନକ୍ଷତ୍ରରେ କଲେ ଭିଷକ୍-ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
Verse 13
पूर्वप्रौष्ठ पदे कुर्वन्विन्देताजीविकान्बहून् / उत्तरास्वनतिक्रम्य विन्देद्गा वै सहस्रशः
ପୂର୍ବପ୍ରୌଷ୍ଠପଦରେ କଲେ ବହୁ ଆଜୀବିକା ମିଳେ। ଉତ୍ତରାଷାଢ଼ରେ ନିୟମ ଅତିକ୍ରମ ନକରି କଲେ ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ଗାଈ ମିଳେ।
Verse 14
बहुकुप्यकृतं द्रव्यं विन्देत्कुर्वन्सुरेवतीम् / अश्वानश्वयुजा भक्तो भरण्यां साधुसत्तमः
ସୁରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ରେ କଲେ ବହୁ ପାତ୍ରରେ ସଞ୍ଚିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଳେ। ଅଶ୍ୱୟୁଜରେ ଭକ୍ତ ଅଶ୍ୱ ପାଏ; ଭରଣୀରେ ସେ ସାଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
Verse 15
इमं श्राद्धविधिं कुर्वञ्छशबिन्दुर्महीमिमाम् / कृत्स्नां बलेन सो ऽक्लिष्ठो लभ्ध्वा च प्रशशास ह
ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଧି କରୁଥିବା ଶଶବିନ୍ଦୁ ନିଜ ବଳରେ କ୍ଲେଶବିନା ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଲାଭ କରି, ପରେ ତାହାକୁ ସୁଶାସନ କଲେ।
Śrāddha performed under particular nakṣatras yields distinct, predictable results—ranging from progeny and wealth to sovereignty and spiritual ascent.
Bṛhaspati speaks, citing Yama as the original instructor, and frames it as Yama’s teaching delivered to King Śaśabindu (a model recipient who later prospers).
It is primarily ritual-cosmological: astral time (nakṣatra) governs rite efficacy; it supports vaṃśa indirectly by emphasizing progeny, ancestral satisfaction, and stable kingship through correctly timed śrāddha.