Adhyaya 9

Verse 1

श्रीनारद उवाच एवं सुरादय: सर्वे ब्रह्मरुद्रपुर: सरा: । नोपैतुमशकन्मन्युसंरम्भं सुदुरासदम् ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀ ନାରଦ କହିଲେ—ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତେବେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 2

साक्षात् श्री: प्रेषिता देवैर्द‍ृष्ट्वा तं महदद्भ‍ुतम् । अदृष्टाश्रुतपूर्वत्वात् सा नोपेयाय शङ्किता ॥ २ ॥

ଦେବତାମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଏପରି ମହା ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଶୁଣିନଥିଲେ। ତେଣୁ ଶଙ୍କିତ ହୋଇ ସେ ମଧ୍ୟ ନିକଟକୁ ଯାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 3

प्रह्रादं प्रेषयामास ब्रह्मावस्थितमन्तिके । तात प्रशमयोपेहि स्वपित्रे कुपितं प्रभुम् ॥ ३ ॥

ତାପରେ ନିକଟରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବତ୍ସ, ତୋ ଦୈତ୍ୟ ପିତା ପ୍ରତି ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ; ଆଗକୁ ଯାଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କର।

Verse 4

तथेति शनकै राजन्महाभागवतोऽर्भक: । उपेत्य भुवि कायेन ननाम विधृताञ्जलि: ॥ ४ ॥

ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ମହାଭାଗବତ ଶିଶୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ‘ତଥେତି’ କହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ମାନିଲେ। ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 5

स्वपादमूले पतितं तमर्भकं विलोक्य देव: कृपया परिप्लुत: । उत्थाप्य तच्छीर्ष्ण्यदधात्कराम्बुजं कालाहिवित्रस्तधियां कृताभयम् ॥ ५ ॥

ତାଙ୍କ କମଳଚରଣମୂଳେ ପଡ଼ିଥିବା ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହଦେବ କୃପାରେ ପ୍ରସ୍ରବିତ ହେଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସଦା ଅଭୟ ଦେଇଥିବା ନିଜ କମଳହସ୍ତ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ରଖିଲେ।

Verse 6

स तत्करस्पर्शधुताखिलाशुभ: सपद्यभिव्यक्तपरात्मदर्शन: । तत्पादपद्मं हृदि निर्वृतो दधौ हृष्यत्तनु: क्लिन्नहृदश्रुलोचन: ॥ ६ ॥

ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହଦେବଙ୍କ କରସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଓ ଭୌତିକ କଳୁଷ ତୁରନ୍ତ ଧୋଇଗଲା। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପରମାତ୍ମ-ଦର୍ଶନ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ, ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନୟନ ଅଶ୍ରୁସିକ୍ତ; ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କମଳପାଦକୁ ହୃଦୟମଧ୍ୟେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 7

अस्तौषीद्धरिमेकाग्रमनसा सुसमाहित: । प्रेमगद्गदया वाचा तन्न्यस्तहृदयेक्षण: ॥ ७ ॥

ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସୁସମାହିତ ହୋଇ ଶ୍ରୀହରି ନୃସିଂହଦେବଙ୍କ ଉପରେ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିର କଲେ। ପରେ ପ୍ରେମରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ, ହୃଦୟ-ନୟନ ତାଙ୍କରେ ନ୍ୟସ୍ତ କରି, ସ୍ତୁତି-ପ୍ରାର୍ଥନା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 8

श्रीप्रह्राद उवाच ब्रह्मादय: सुरगणा मुनयोऽथ सिद्धा: सत्त्वैकतानगतयो वचसां प्रवाहै: । नाराधितुं पुरुगुणैरधुनापि पिप्रु: किं तोष्टुमर्हति स मे हरिरुग्रजाते: ॥ ८ ॥

ଶ୍ରୀପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବଗଣ, ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଉତ୍ତମ ବଚନଧାରାରେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁଗୁଣୀ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଅସୁରକୁଳଜନ୍ମ ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ତୋଷିବି?

Verse 9

मन्ये धनाभिजनरूपतप:श्रुतौज- स्तेज:प्रभावबलपौरुषबुद्धियोगा: । नाराधनाय हि भवन्ति परस्य पुंसो भक्त्या तुतोष भगवान्गजयूथपाय ॥ ९ ॥

ମୁଁ ଭାବେ—ଧନ, ଉଚ୍ଚବଂଶ, ରୂପ, ତପ, ଶ୍ରୁତି-ବିଦ୍ୟା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିପୁଣତା, ତେଜ, ପ୍ରଭାବ, ବଳ, ପୌରୁଷ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଯୋଗଶକ୍ତି—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ପରମପୁରୁଷ ଭଗବାନ୍ ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍ ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଗଜେନ୍ଦ୍ର କଲା।

Verse 10

विप्राद् द्विषड्‌गुणयुतादरविन्दनाभ- पादारविन्दविमुखात् श्वपचं वरिष्ठम् । मन्ये तदर्पितमनोवचनेहितार्थ- प्राणं पुनाति स कुलं न तु भूरिमान: ॥ १० ॥

କମଳନାଭ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରୁ ବିମୁଖ ଥିବା, ଦ୍ୱାଦଶ ବ୍ରାହ୍ମଣଗୁଣଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେଇ ଶ୍ୱପଚ-ଭକ୍ତକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନେ, ଯିଏ ମନ, ବାଣୀ, କର୍ମ, ଧନ ଓ ପ୍ରାଣ ସବୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଛି। ସେ ନିଜ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ; କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟା ଅଭିମାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 11

नैवात्मन: प्रभुरयं निजलाभपूर्णो मानं जनादविदुष: करुणो वृणीते । यद् यज्जनो भगवते विदधीत मानं तच्चात्मने प्रतिमुखस्य यथा मुखश्री: ॥ ११ ॥

ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ନିଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତୃପ୍ତ; ଅବିଦ୍ୱାନ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ମାନ ସେ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। କରୁଣାବଶେ ସେ ଯାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ତାହା ଭକ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ଯେପରି ମୁହଁ ସଜାଇଲେ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିମୁହଁ ମଧ୍ୟ ସଜିଥାଏ, ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦିଆ ମାନ ଶେଷେ ଦାତାଙ୍କୁ ହିଁ ଫଳେ।

Verse 12

तस्मादहं विगतविक्लव ईश्वरस्य सर्वात्मना महि गृणामि यथा मनीषम् । नीचोऽजया गुणविसर्गमनुप्रविष्ट: पूयेत येन हि पुमाननुवर्णितेन ॥ १२ ॥

ତେଣୁ ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଯେତେ ଅନୁମତି ଦେଉଛି ସେତେ, ସର୍ବାତ୍ମନା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା ଗାଇବି। ଅଜ୍ଞାନମୟ ମାୟାରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଗୁଣପ୍ରବାହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଯେ କେହି ଏହି ସଂସାରରେ ଆସିଛି, ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୌରବ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇପାରେ।

Verse 13

सर्वे ह्यमी विधिकरास्तव सत्त्वधाम्नो ब्रह्मादयो वयमिवेश न चोद्विजन्त: । क्षेमाय भूतय उतात्मसुखाय चास्य विक्रीडितं भगवतो रुचिरावतारै: ॥ १३ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ତ୍ୱଧାମର ବିଧିକର ସେବକ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଆମ ପରି ଭୟଭୀତ ନୁହେଁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଆପଣଙ୍କ ଅବତାର ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳା; ଆପଣଙ୍କ ରୁଚିର ଅବତାର ଜଗତର ରକ୍ଷା ଓ କ୍ଷେମ ପାଇଁ।

Verse 14

तद्यच्छ मन्युमसुरश्च हतस्त्वयाद्य मोदेत साधुरपि वृश्चिकसर्पहत्या । लोकाश्च निर्वृतिमिता: प्रतियन्ति सर्वे रूपं नृसिंह विभयाय जना: स्मरन्ति ॥ १४ ॥

ହେ ନୃସିଂହଦେବ! ମୋ ପିତା ଦାନବ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ; ତେଣୁ ଦୟାକରି କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ। ସାଧୁ ମଧ୍ୟ ବିଛା କିମ୍ବା ସାପ ମରିଲେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ; ଏହି ଦାନବର ମୃତ୍ୟୁରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୃପ୍ତ। ଭୟ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଲୋକେ ଆପଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଅବତାରକୁ ସ୍ମରିବେ।

Verse 15

नाहं बिभेम्यजित तेऽतिभयानकास्य- जिह्वार्कनेत्रभ्रुकुटीरभसोग्रदंष्ट्रात् । आन्त्रस्रज: क्षतजकेशरशङ्कुकर्णा- न्निर्ह्रादभीतदिगिभादरिभिन्नखाग्रात् ॥ १५ ॥

ହେ ଅଜିତ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ଅତିଭୟଙ୍କର ମୁଖ ଓ ଜିହ୍ୱା, ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତ ନେତ୍ର ଓ ଭୃକୁଟିରୁ ମୁଁ ଭୟ କରେନି। ଆପଣଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା, ଆନ୍ତ୍ରମାଳା, ରକ୍ତସିକ୍ତ କେଶରସଦୃଶ କେଶ ଓ କୀଳାକାର ଉଚ୍ଚ କାନରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ। ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କୁ ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କ ଗର୍ଜନ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଭେଦକ ନଖାଗ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଭୀତ ନୁହେଁ।

Verse 16

त्रस्तोऽस्म्यहं कृपणवत्सल दु:सहोग्र- संसारचक्रकदनाद् ग्रसतां प्रणीत: । बद्ध: स्वकर्मभिरुशत्तम तेऽङ्‌घ्रिमूलं प्रीतोऽपवर्गशरणं ह्वयसे कदा नु ॥ १६ ॥

ହେ କୃପଣବତ୍ସଲ, ଅଜେୟ ପରାକ୍ରମୀ ପ୍ରଭୁ! ଦୁସ୍ସହ ଉଗ୍ର ସଂସାରଚକ୍ରର ପୀଡନରୁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ। ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅସୁରସଙ୍ଗରେ ପଡ଼ିଛି। ହେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭୁ! କେବେ ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋତେ ମୁକ୍ତିର ପରମ ଶରଣ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମମୂଳକୁ ଡାକିବେ?

Verse 17

यस्मात् प्रियाप्रियवियोगसंयोगजन्म- शोकाग्निना सकलयोनिषु दह्यमान: । दु:खौषधं तदपि दु:खमतद्धियाहं भूमन्भ्रमामि वद मे तव दास्ययोगम् ॥ १७ ॥

ହେ ଭୂମନ, ପରମ ପ୍ରଭୁ! ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟ ପରିସ୍ଥିତିର ସଂଯୋଗ-ବିୟୋଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶୋକାଗ୍ନିରେ ଜୀବ ସମସ୍ତ ଯୋନିରେ ଦହି ଦହି ଭ୍ରମଣ କରେ। ଏଠାରେ ଦୁଃଖର ଔଷଧ ଭାବେ ଯାହା ମିଳେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ—ଦୁଃଖଠାରୁ ଅଧିକ କ୍ଲେଶଦାୟକ। ତେଣୁ ମୋ ମତରେ ଏକମାତ୍ର ଔଷଧ ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କ ଦାସ୍ୟସେବା। ଦୟାକରି ସେହି ଦାସ୍ୟଯୋଗ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 18

सोऽहं प्रियस्य सुहृद: परदेवताया लीलाकथास्तव नृसिंह विरिञ्चगीता: । अञ्जस्तितर्म्यनुगृणन्गुणविप्रमुक्तो दुर्गाणि ते पदयुगालयहंससङ्ग: ॥ १८ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ ନୃସିଂହଦେବ! ମୁକ୍ତ ହଂସ-ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ତୁମ ପ୍ରେମମୟ ସେବାରେ ଲଗି ମୁଁ ତ୍ରିଗୁଣ ମଳିନତାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହେବି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିଷ୍ୟପରମ୍ପରାର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ତୁମ ପ୍ରିୟ ଲୀଳାମହିମା କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି; ଏଭଳି ଅବିଦ୍ୟାସାଗର ନିଶ୍ଚୟ ପାର ହେବି।

Verse 19

बालस्य नेह शरणं पितरौ नृसिंह नार्तस्य चागदमुदन्वति मज्जतो नौ: । तप्तस्य तत्प्रतिविधिर्य इहाञ्जसेष्ट- स्तावद्विभो तनुभृतां त्वदुपेक्षितानाम् ॥ १९ ॥

ହେ ନୃସିଂହଦେବ! ଦେହାଭିମାନରେ ପଡ଼ି ତୁମେ ଯାହାଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କର, ସେହି ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ସ୍ଥାୟୀ ଶରଣ ନାହିଁ। ପିତାମାତା ଶିଶୁକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଔଷଧ ଆର୍ତ୍ତକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବାକୁ ନୌକା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରେ ନାହିଁ—ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଉପାୟ ଅନିତ୍ୟ।

Verse 20

यस्मिन्यतो यर्हि येन च यस्य यस्माद् यस्मै यथा यदुत यस्त्वपर: परो वा । भाव: करोति विकरोति पृथक्स्वभाव: सञ्चोदितस्तदखिलं भवत: स्वरूपम् ॥ २० ॥

ହେ ପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁ! ଏହି ଜଗତରେ ଯେ କେହି ଯେଉଁଠି, ଯେତେବେଳେ, ଯେପରି, ଯେ କାରଣରୁ, ଯେ ସାଧନରେ, ଯେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ କର୍ମ କରେ—ଉଚ୍ଚ ହେଉ କି ନୀଚ—ସବୁ ତ୍ରିଗୁଣର ପ୍ରଭାବରେ। କାରଣ, ଦେଶ, କାଳ, ପଦାର୍ଥ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା—ଏସବୁ ତୁମ ଶକ୍ତିର ପ୍ରକାଶ; ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିମାନ ଅଭିନ୍ନ ଥିବାରୁ ଏସବୁ ପ୍ରକୃତରେ ତୁମ ସ୍ୱରୂପ ହିଁ।

Verse 21

माया मन: सृजति कर्ममयं बलीय: कालेन चोदितगुणानुमतेन पुंस: । छन्दोमयं यदजयार्पितषोडशारं संसारचक्रमज कोऽतितरेत् त्वदन्य: ॥ २१ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ, ହେ ଅଜ! ତୁମ ବାହ୍ୟ ମାୟା କାଳଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଜୀବ ପାଇଁ କର୍ମମୟ ମନ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଗୁଣର ଅନୁମତିରେ ସେ ମନ ବେଦବିଧାନ (କର୍ମକାଣ୍ଡ) ଓ ଷୋଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଅସଂଖ୍ୟ କାମନାରେ ଜୀବକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଏ। ଏହି ଛନ୍ଦୋମୟ, ଷୋଳ-ଆରା ସଂସାରଚକ୍ରକୁ ତୁମ ପଦପଦ୍ମ ଶରଣ ବିନା କିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ?

Verse 22

स त्वं हि नित्यविजितात्मगुण: स्वधाम्ना कालो वशीकृतविसृज्यविसर्गशक्ति: । चक्रे विसृष्टमजयेश्वर षोडशारे निष्पीड्यमानमुपकर्ष विभो प्रपन्नम् ॥ २२ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ, ହେ ଅଜୟେଶ୍ୱର! ତୁମ ସ୍ୱଧାମ ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ସଦା ତ୍ରିଗୁଣକୁ ଜୟ କରିଛ; ସୃଷ୍ଟି‑ପ୍ରଳୟ ଶକ୍ତି ଓ କାଳ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବଶରେ। ଷୋଳ ତତ୍ତ୍ୱର ଏହି ଚକ୍ରକୁ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତାହାର ଗୁଣରୁ ଅତୀତ। ମୁଁ କାଳଚକ୍ରରେ ଚାପି ହେଉଛି, ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରଣ ନେଲି—ଦୟାକରି ମୋତେ ତୁମ ପଦପଦ୍ମର ରକ୍ଷାରେ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 23

द‍ृष्टा मया दिवि विभोऽखिलधिष्ण्यपाना- मायु: श्रियो विभव इच्छति याञ्जनोऽयम् । येऽस्मत्पितु: कुपितहासविजृम्भितभ्रू- विस्फूर्जितेन लुलिता: स तु ते निरस्त: ॥ २३ ॥

ହେ ବିଭୋ! ଲୋକେ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗାଦି ଲୋକର ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶ୍ରୀ, ବିଭବ ଓ ଭୋଗ ଚାହାନ୍ତି, ସେସବୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି। ମୋ ପିତାଙ୍କ କ୍ରୋଧହାସ ଓ ଭୃକୁଟିସ୍ଫୁରଣମାତ୍ରେ ଦେବତାମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହୁଅଥିଲେ; ତଥାପି ସେଇ ମହାବଳୀ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷଣେ ନିରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 24

तस्मादमूस्तनुभृतामहमाशिषोऽज्ञ आयु: श्रियं विभवमैन्द्रियमाविरिञ्‍च्यात् । नेच्छामि ते विलुलितानुरुविक्रमेण कालात्मनोपनय मां निजभृत्यपार्श्वम् ॥ २४ ॥

ଏହେତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିପିଳିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହଧାରୀମାନେ ଯେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶ୍ରୀ, ବିଭବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଚାହେଁନି। ଆପଣ କାଳାତ୍ମା; ନିଜ ବିକ୍ରମେ ସବୁକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି। ଦୟାକରି ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧଭକ୍ତଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରଖି, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସେବକ ଭାବେ ସେବା କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 25

कुत्राशिष: श्रुतिसुखा मृगतृष्णिरूपा: क्‍वेदं कलेवरमशेषरुजां विरोह: । निर्विद्यते न तु जनो यदपीति विद्वान् कामानलं मधुलवै: शमयन्दुरापै: ॥ २५ ॥

ଏହି ସଂସାରରେ ଭବିଷ୍ୟତ ସୁଖର ଆଶା ମରୁଭୂମିର ମୃଗତୃଷ୍ଣା ପରି—ମରୁରେ ଜଳ କେଉଁଠି? ଅର୍ଥାତ୍ ଏଠାରେ ସୁଖ କେଉଁଠି? ଏହି ଶରୀର ତ ଅନେକ ରୋଗର ଉତ୍ସ; ଏହାର ମୂଲ୍ୟ କ’ଣ? ତଥାପି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ନିର୍ବିଦ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଦମ୍ୟ ଥିବାରୁ ଦୁର୍ଲଭ ମଧୁବିନ୍ଦୁଦ୍ୱାରା କାମାଗ୍ନି ଶମାଇବା ପରି ଅସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ପଛେ ଧାଉଛନ୍ତି।

Verse 26

क्व‍ाहं रज:प्रभव ईश तमोऽधिकेऽस्मिन् जात: सुरेतरकुले क्व‍ तवानुकम्पा । न ब्रह्मणो न तु भवस्य न वै रमाया यन्मेऽर्पित: शिरसि पद्मकर: प्रसाद: ॥ २६ ॥

ହେ ଈଶ! ମୁଁ ରଜୋଗୁଣଜନ୍ମା ଏବଂ ତମୋଗୁଣାଧିକ ଅସୁରକୁଳରେ ଜନ୍ମିଛି—ମୋର ସ୍ଥିତି କ’ଣ? ଆଉ ଆପଣଙ୍କ ଅହେତୁକ କୃପା କେତେ ମହାନ! ଯେ ପ୍ରସାଦ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ—ତାଙ୍କ ଶିରେ ଆପଣ ପଦ୍ମହସ୍ତ ରଖିଲେ ନାହିଁ—ସେଇ ଅନୁଗ୍ରହ ଆପଣ ମୋ ଶିରେ ଅର୍ପିଲେ।

Verse 27

नैषा परावरमतिर्भवतो ननु स्या- ज्जन्तोर्यथात्मसुहृदो जगतस्तथापि । संसेवया सुरतरोरिव ते प्रसाद: सेवानुरूपमुदयो न परावरत्वम् ॥ २७ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ସାଧାରଣ ଜୀବ ପରି ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁ, ଅନୁକୂଳ-ପ୍ରତିକୂଳ ଭେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଧାରଣା ନାହିଁ। ତଥାପି ସେବାର ମାପ ଅନୁସାରେ ଆପଣ ପ୍ରସାଦ ଦିଅନ୍ତି—କଳ୍ପତରୁ ଯେପରି ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଫଳ ଦିଏ, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଭେଦ ନ କରି।

Verse 28

एवं जनं निपतितं प्रभवाहिकूपे कामाभिकाममनु य: प्रपतन्प्रसङ्गात् । कृत्वात्मसात् सुरर्षिणा भगवन्गृहीत: सोऽहं कथं नु विसृजे तव भृत्यसेवाम् ॥ २८ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଭୌତିକ କାମନା ଯୋଗୁଁ ମୁଁ ଅନ୍ଧକୂପରେ ପତିତ ହେଉଥିଲି, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ମୁନି ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କଲେ | ମୁଁ ତାଙ୍କର ସେବା କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି?

Verse 29

मत्प्राणरक्षणमनन्त पितुर्वधश्च मन्ये स्वभृत्यऋषिवाक्यमृतं विधातुम् । खड्‌गं प्रगृह्य यदवोचदसद्विधित्सु- स्त्वामीश्वरो मदपरोऽवतु कं हरामि ॥ २९ ॥

ହେ ଅନନ୍ତ ଗୁଣନିଧି! ଆପଣ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ ମୋତେ ରକ୍ଷା କଲେ, କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ବଚନ ସତ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ। ସେ କହିଥିଲେ, 'ଯଦି ମୋ ଛଡା ଅନ୍ୟ ଈଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ସେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 30

एकस्त्वमेव जगदेतममुष्य यत्त्व- माद्यन्तयो: पृथगवस्यसि मध्यतश्च । सृष्ट्वा गुणव्यतिकरं निजमाययेदं नानेव तैरवसितस्तदनुप्रविष्ट: ॥ ३० ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ହିଁ ଏହି ଜଗତର ଆଦି, ମଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତ। ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସୃଷ୍ଟି ରଚନା କରି ଆପଣ ହିଁ ତହିଁରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରତୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 31

त्वं वा इदं सदसदीश भवांस्ततोऽन्यो माया यदात्मपरबुद्धिरियं ह्यपार्था । यद्यस्य जन्म निधनं स्थितिरीक्षणं च तद्वैतदेव वसुकालवदष्टितर्वो: ॥ ३१ ॥

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆପଣ ହିଁ ଅଟନ୍ତି। 'ମୋର ଏବଂ ତୋର' ଭାବନା କେବଳ ମାୟା ଅଟେ। ଯେପରି ମଞ୍ଜି ଏବଂ ଗଛର ସମ୍ବନ୍ଧ, ସେହିପରି ଆପଣ ଏବଂ ଏହି ଜଗତ ଅଭିନ୍ନ ଅଟନ୍ତି।

Verse 32

न्यस्येदमात्मनि जगद्विलयाम्बुमध्ये शेषेत्मना निजसुखानुभवो निरीह: । योगेन मीलितद‍ृगात्मनिपीतनिद्र- स्तुर्ये स्थितो न तु तमो न गुणांश्च युङ्‌क्षे ॥ ३२ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ପ୍ରଳୟ ପରେ ଆପଣ ଯୋଗ-ନିଦ୍ରାରେ ରହନ୍ତି। ଆପଣ ଅଜ୍ଞାନରେ ଶୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭୌତିକ ଗୁଣରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ରହନ୍ତି।

Verse 33

तस्यैव ते वपुरिदं निजकालशक्त्या सञ्चोदितप्रकृतिधर्मण आत्मगूढम् । अम्भस्यनन्तशयनाद्विरमत्समाधे- र्नाभेरभूत् स्वकणिकावटवन्महाब्जम् ॥ ३३ ॥

ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍, ଏହି ଭୌତିକ ପ୍ରକଟି, ଆପଣଙ୍କର ଦେହ ଅଟେ। ଆପଣଙ୍କ କାଳ-ଶକ୍ତିର ପ୍ରେରଣାରେ ପ୍ରକୃତିଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଗୁଣ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଅନନ୍ତ ଶେଷର ଶୟନରୁ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ ଆପଣଙ୍କ ନାଭିରୁ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦିବ୍ୟ ବୀଜ ଜନ୍ମିଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ବିରାଟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-କମଳ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଯେପରି ଛୋଟ ବୀଜରୁ ବଟବୃକ୍ଷ।

Verse 34

तत्सम्भव: कविरतोऽन्यदपश्यमान- स्त्वां बीजमात्मनि ततं स बहिर्विचिन्त्य । नाविन्ददब्दशतमप्सु निमज्जमानो जातेऽङ्कुरे कथमुहोपलभेत बीजम् ॥ ३४ ॥

ସେହି ମହାକମଳରୁ କବିସ୍ୱରୂପ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ, କିନ୍ତୁ କମଳ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ବାହାରେ ଭାବି ସେ ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଶତବର୍ଷ କମଳର ମୂଳ ଖୋଜିଲେ। ତଥାପି ଆପଣଙ୍କୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଅଙ୍କୁର ହେଲେ ମୂଳ ବୀଜ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 35

स त्वात्मयोनिरतिविस्मित आश्रितोऽब्जं कालेन तीव्रतपसा परिशुद्धभाव: । त्वामात्मनीश भुवि गन्धमिवातिसूक्ष्मं भूतेन्द्रियाशयमये विततं ददर्श ॥ ३५ ॥

ମାତୃବିହୀନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଆତ୍ମ-ୟୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ସେ କମଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଶୁଦ୍ଧଭାବ ପାଇଲେ। ତାପରେ, ହେ ଈଶ, ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ଦେଖିଲେ—ଯେପରି ପୃଥିବୀରେ ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।

Verse 36

एवं सहस्रवदनाङ्‌घ्रिशिर:करोरु- नासाद्यकर्णनयनाभरणायुधाढ्यम् । मायामयं सदुपलक्षितसन्निवेशं द‍ृष्ट्वा महापुरुषमाप मुदं विरिञ्च: ॥ ३६ ॥

ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା ଆପଣଙ୍କୁ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ମୁଖ, ପାଦ, ଶିର, ହସ୍ତ, ଉରୁ, ନାସା, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ନୟନ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଆଭୂଷଣ ଓ ଆୟୁଧରେ ଆପଣ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ-ରୂପରେ, ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ସହ, ଅଧୋଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଚରଣବାନ୍ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।

Verse 37

तस्मै भवान्हयशिरस्तनुवं हि बिभ्रद् वेदद्रुहावतिबलौ मधुकैटभाख्यौ । हत्वानयच्छ्रुतिगणांश्च रजस्तमश्च सत्त्वं तव प्रियतमां तनुमामनन्ति ॥ ३७ ॥

ହେ ପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ହୟଗ୍ରୀବ ଅବତାରରେ ଅଶ୍ୱଶିର ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଭରିଥିବା ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମକ ବେଦଦ୍ରୋହୀ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଆପଣ ବେଦ-ଶ୍ରୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ମହାସନ୍ତମାନେ ଆପଣଙ୍କ ରୂପକୁ ଭୌତିକ ଗୁଣରୁ ଅଲିପ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱମୟ—ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ ତନୁ—ବୋଲି ମାନନ୍ତି।

Verse 38

इत्थं नृतिर्यगृषिदेवझषावतारै- र्लोकान् विभावयसि हंसि जगत्प्रतीपान् । धर्मं महापुरुष पासि युगानुवृत्तं छन्न: कलौ यदभवस्त्रियुगोऽथ स त्वम् ॥ ३८ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ନର, ତିର୍ୟକ୍, ଋଷି, ଦେବ, ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଅବତାରରେ ପ୍ରକଟି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ଯୁଗାନୁସାରେ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; କଳିଯୁଗରେ ପରମତ୍ୱ ପ୍ରକାଶ ନ କରି ‘ତ୍ରିୟୁଗ’ ଭାବେ ପରିଚିତ।

Verse 39

नैतन्मनस्तव कथासु विकुण्ठनाथ सम्प्रीयते दुरितदुष्टमसाधु तीव्रम् । कामातुरं हर्षशोकभयैषणार्तं तस्मिन्कथं तव गतिं विमृशामि दीन: ॥ ३९ ॥

ହେ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ! ମୋ ମନ ପାପରେ କଳୁଷିତ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର; କାମରେ ବ୍ୟାକୁଳ, ହର୍ଷ-ଶୋକ, ଭୟ ଓ ଧନଲୋଭରେ ଆର୍ତ୍ତ। ଏମିତି ଦୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କିପରି ଆପଣଙ୍କ ଗତି ଓ ଲୀଳା ଚିନ୍ତନ କରିବି?

Verse 40

जिह्वैकतोऽच्युत विकर्षति मावितृप्ता शिश्नोऽन्यतस्त्वगुदरं श्रवणं कुतश्चित् । घ्राणोऽन्यतश्चपलद‍ृक् क्व‍ च कर्मशक्ति- र्बह्व्य: सपत्‍न्य इव गेहपतिं लुनन्ति ॥ ४० ॥

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଅନେକ ପତ୍ନୀ ପରି ମୋତେ ଟାଣୁଛନ୍ତି—ଜିହ୍ବା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭୋଜନକୁ, ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ, ତ୍ୱକ୍ ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶକୁ। ପେଟ ଭରିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଉ ଚାହେ; କାନ ଆପଣଙ୍କ କଥାମୃତ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଗୀତକୁ ଧାଉଛି; ଘ୍ରାଣ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଲାଗେ। ଏଭଳି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅସ୍ଥିର।

Verse 41

एवं स्वकर्मपतितं भववैतरण्या- मन्योन्यजन्ममरणाशनभीतभीतम् । पश्यञ्जनं स्वपरविग्रहवैरमैत्रं हन्तेति पारचर पीपृहि मूढमद्य ॥ ४१ ॥

ହେ ପାରଚର ପ୍ରଭୁ! ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ପତିତ ହୋଇ ଆମେ ଭବ-ବୈତରଣୀରେ ପଡ଼ିଛୁ; ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭୟଙ୍କର ଆହାରର ଭୟରେ ଭୀତ। ଲୋକେ ସ୍ୱ-ପର ଦେହାଭିମାନରେ ବୈର-ମୈତ୍ରୀରେ ଜଡ଼ି ‘ମାର’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି। କୃପାକରି ଆମ ମୂଢମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଦ୍ଧାର କରି ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 42

को न्वत्र तेऽखिलगुरो भगवन्प्रयास उत्तारणेऽस्य भवसम्भवलोपहेतो: । मूढेषु वै महदनुग्रह आर्तबन्धो किं तेन ते प्रियजनाननुसेवतां न: ॥ ४२ ॥

ହେ ଭଗବନ୍, ଅଖିଲଗୁରୋ! ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ଏହି ଭବବନ୍ଧନରୁ ପତିତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ପାର କରାଇବାରେ ଆପଣଙ୍କୁ କ’ଣ କଷ୍ଟ? ହେ ଆର୍ତବନ୍ଧୁ! ମୂଢମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଧର୍ମ। ତେଣୁ ଆମେ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ସେବାରେ ଲଗ୍ନ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନ, ଆମ ପ୍ରତି ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ନିର୍ହେତୁକ କୃପା କରିବେ।

Verse 43

नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥

ହେ ମହାପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦୁରତ୍ୟୟ ବୈତରଣୀ ସଦୃଶ ସଂସାରକୁ ମୁଁ କେବେ ଭୟ କରେନି, କାରଣ ମୋ ଚିତ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ବୀର୍ୟ-ଗାନର ମହାମୃତରେ ନିମଗ୍ନ। ମୋର ଚିନ୍ତା କେବଳ ସେଇ ମୂଢମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାର୍ଥ ମାୟାସୁଖ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରି ପରିବାର-ସମାଜ-ଦେଶର ଭାର ବହନ କରନ୍ତି।

Verse 44

प्रायेण देव मुनय: स्वविमुक्तिकामा मौनं चरन्ति विजने न परार्थनिष्ठा: । नैतान्विहाय कृपणान्विमुमुक्ष एको नान्यं त्वदस्य शरणं भ्रमतोऽनुपश्ये ॥ ४४ ॥

ହେ ଦେବ! ପ୍ରାୟଃ ମୁନିମାନେ ନିଜ ମୁକ୍ତିକାମନାରେ ନିର୍ଜନେ ମୌନବ୍ରତ ଚରଣ କରନ୍ତି; ପରହିତରେ ସେମାନଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି କୃପଣ ମୂଢମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏକା ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଚାହେଁନି; ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦ ଶରଣ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ମୁଁ ଦେଖେନି।

Verse 45

यन्मैथुनादिगृहमेधिसुखं हि तुच्छं कण्डूयनेन करयोरिव दु:खदु:खम् । तृप्यन्ति नेह कृपणा बहुदु:खभाज: कण्डूतिवन्मनसिजं विषहेत धीर: ॥ ४५ ॥

ଗୃହମେଧୀମାନଙ୍କର ମୈଥୁନାଦି ସୁଖ ତୁଚ୍ଛ; ତାହା ହାତ ଦୁଇଟି ଘସି ଖୁଜୁଲି ଶାନ୍ତ କରିବା ପରି—କ୍ଷଣିକ ଆରାମ, ପରେ ପୁଣି ଦୁଃଖ। ବହୁଦୁଃଖଭାଜ କୃପଣମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଭୋଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି କାମରୂପ ଖୁଜୁଲିକୁ ସହି ମୂଢମାନଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼େନି।

Verse 46

मौनव्रतश्रुततपोऽध्ययनस्वधर्म- व्याख्यारहोजपसमाधय आपवर्ग्या: । प्राय: परं पुरुष ते त्वजितेन्द्रियाणां वार्ता भवन्त्युत न वात्र तु दाम्भिकानाम् ॥ ४६ ॥

ହେ ପରମପୁରୁଷ! ମୌନ, ବ୍ରତ, ବେଦଶ୍ରବଣ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ, ସ୍ୱଧର୍ମାଚରଣ, ଶାସ୍ତ୍ରବ୍ୟାଖ୍ୟା, ନିର୍ଜନବାସ, ରହୋଜପ ଓ ସମାଧି—ଏହି ମୋକ୍ଷମାର୍ଗୀୟ ପଦ୍ଧତିମାନେ ପ୍ରାୟଃ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ ନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବୃତ୍ତି ଓ ଜୀବିକାର ଉପାୟ ହୋଇଯାଏ। ଦାମ୍ଭିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହା ଫଳଦାୟକ ହୁଏନି।

Verse 47

रूपे इमे सदसती तव वेदसृष्टे बीजाङ्कुराविव न चान्यदरूपकस्य । युक्ता: समक्षमुभयत्र विचक्षन्ते त्वां योगेन वह्निमिव दारुषु नान्यत: स्यात् ॥ ४७ ॥

ବେଦପ୍ରମାଣରେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଜଗତର କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ—ସତ୍ ଓ ଅସତ୍—ଏହି ଦୁଇଟି ଆପଣଙ୍କର ହିଁ ରୂପ, ବୀଜ ଓ ଅଙ୍କୁର ପରି। ଅରୂପ ପରମସତ୍ୟ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ନାହିଁ। ଯୋଗଯୁକ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ ଉଭୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖନ୍ତି—ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ କାଠରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖେ।

Verse 48

त्वं वायुरग्निरवनिर्वियदम्बु मात्रा: प्राणेन्द्रियाणि हृदयं चिदनुग्रहश्च । सर्वं त्वमेव सगुणो विगुणश्च भूमन् नान्यत् त्वदस्त्यपि मनोवचसा निरुक्तम् ॥ ४८ ॥

ହେ ପରମ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣେ ହିଁ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ଜଳ। ଆପଣେ ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ, ପ୍ରାଣବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ହୃଦୟ, ଚେତନା ଓ ଅହଂକାର। ହେ ଭୂମନ, ସୂକ୍ଷ୍ମ-ସ୍ଥୂଳ ସବୁ ଆପଣେ; ମନ ଓ ବାଣୀରେ ଯାହା କୁହାଯାଏ ସେହି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

Verse 49

नैते गुणा न गुणिनो महदादयो ये सर्वे मन: प्रभृतय: सहदेवमर्त्या: । आद्यन्तवन्त उरुगाय विदन्ति हि त्वा- मेवं विमृश्य सुधियो विरमन्ति शब्दात् ॥ ४९ ॥

ହେ ଉରୁଗାୟ! ପ୍ରକୃତିର ତିନି ଗୁଣ, ସେମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି, ମନ ଇତ୍ୟାଦି, ଦେବତା କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟ—କେହି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଦି-ଅନ୍ତ ଅଛି। ଏହା ଭାବି ସୁଧୀଜନ ଭକ୍ତିସେବାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି ଏବଂ କେବଳ ଶବ୍ଦବାଦ/ବେଦପାଠରେ ଅଟକି ରହନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 50

तत्तेऽर्हत्तम नम: स्तुतिकर्मपूजा: कर्म स्मृतिश्चरणयो: श्रवणं कथायाम् । संसेवया त्वयि विनेति षडङ्गया किं भक्तिं जन: परमहंसगतौ लभेत ॥ ५० ॥

ଏହେତୁ ହେ ସର୍ବାଧିକ ଅର୍ହ ଭଗବାନ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସ୍ତୁତି, କର୍ମଫଳ ଅର୍ପଣ, ପୂଜା, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଚରଣସ୍ମୃତି ଓ ଆପଣଙ୍କ ମହିମାକଥା ଶ୍ରବଣ—ଏହି ଛଅ ଅଙ୍ଗର ସେବା ବିନା ପରମହଂସଗତିଦାୟିନୀ ଭକ୍ତି କିଏ ପାଇପାରିବ?

Verse 51

श्रीनारद उवाच एतावद्वर्णितगुणो भक्त्या भक्तेन निर्गुण: । प्रह्रादं प्रणतं प्रीतो यतमन्युरभाषत ॥ ५१ ॥

ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏପରି ଗୁଣବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରୁ ନିର୍ଗୁଣ ଭଗବାନ ନୃସିଂହଦେବ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ପ୍ରଣତ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 52

श्रीभगवानुवाच प्रह्राद भद्र भद्रं ते प्रीतोऽहं तेऽसुरोत्तम । वरं वृणीष्वाभिमतं कामपूरोऽस्म्यहं नृणाम् ॥ ५२ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଭଦ୍ର! ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ଅସୁରୋତ୍ତମ, ମୁଁ ତୋପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ଜୀବମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ମୋର ଲୀଳା; ତେଣୁ ତୋର ଅଭିମତ ବର ମୋତେ ମାଗ।

Verse 53

मामप्रीणत आयुष्मन्दर्शनं दुर्लभं हि मे । द‍ृष्ट्वा मां न पुनर्जन्तुरात्मानं तप्तुमर्हति ॥ ५३ ॥

ହେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ। ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ବିନା କେହି ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ; ଯିଏ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରିଛି କିମ୍ବା ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି, ସେ ଆଉ ନିଜ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ।

Verse 54

प्रीणन्ति ह्यथ मां धीरा: सर्वभावेन साधव: । श्रेयस्कामा महाभाग सर्वासामाशिषां पतिम् ॥ ५४ ॥

ହେ ମହାଭାଗ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଜାଣ—ଧୀର ଓ ସାଧୁଜନ ସର୍ବଭାବରେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦର ପତି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ।

Verse 55

श्रीनारद उवाच एवं प्रलोभ्यमानोऽपि वरैर्लोकप्रलोभनै: । एकान्तित्वाद् भगवति नैच्छत्तानसुरोत्तम: ॥ ५५ ॥

ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୌତିକ ସୁଖରେ ପ୍ରଲୋଭିତ କରୁଥିବା ବରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଭଗବାନ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତି ଥିବାରୁ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।