Adhyaya 7

Verse 1

श्रीनारद उवाच एवं दैत्यसुतै: पृष्टो महाभागवतोऽसुर: । उवाच तान्स्मयमान: स्मरन् मदनुभाषितम् ॥ १ ॥

ନାରଦମୁନି କହିଲେ—ଅସୁରକୁଳରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାଭାଗବତ। ଦୈତ୍ୟପୁତ୍ରମାନେ ପଚାରିବାରୁ ସେ ମୋ କଥା ସ୍ମରି ହସିହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 2

श्रीप्रह्राद उवाच पितरि प्रस्थितेऽस्माकं तपसे मन्दराचलम् । युद्धोद्यमं परं चक्रुर्विबुधा दानवान्प्रति ॥ २ ॥ H

ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାରାଜ କହିଲେ—ଆମ ପିତା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କଠୋର ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦମନ କରିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ କଲେ।

Verse 3

पिपीलिकैरहिरिव दिष्टय‍ा लोकोपतापन: । पापेन पापोऽभक्षीति वदन्तो वासवादय: ॥ ३ ॥

‘ହାୟ! ପିପିଳିକାମାନେ ସର୍ପକୁ ଖାଇଦେବା ପରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନିଜ ପାପର ଫଳରେ ହିଁ ପରାଜିତ ହେଲା।’ ଏମିତି କହି ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 4

तेषामतिबलोद्योगं निशम्यासुरयूथपा: । वध्यमाना: सुरैर्भीता दुद्रुवु: सर्वतो दिशम् ॥ ४ ॥ कलत्रपुत्रवित्ताप्तान्गृहान्पशुपरिच्छदान् । नावेक्ष्यमाणास्त्वरिता: सर्वे प्राणपरीप्सव: ॥ ५ ॥

ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରୟାସ ଦେଖି, ଏକେକରେ ମରୁଥିବା ଅସୁର-ନେତାମାନେ ଭୟରେ ସବୁ ଦିଗକୁ ଛିଟିକି ପଳାଇଲେ। ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ସେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଧନ, ଘର, ପଶୁ ଓ ଗୃହସାମଗ୍ରୀକୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନ ରୁକି ତ୍ୱରାରେ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 5

तेषामतिबलोद्योगं निशम्यासुरयूथपा: । वध्यमाना: सुरैर्भीता दुद्रुवु: सर्वतो दिशम् ॥ ४ ॥ कलत्रपुत्रवित्ताप्तान्गृहान्पशुपरिच्छदान् । नावेक्ष्यमाणास्त्वरिता: सर्वे प्राणपरीप्सव: ॥ ५ ॥

ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରୟାସ ଦେଖି, ଏକେକରେ ମରୁଥିବା ଅସୁର-ନେତାମାନେ ଭୟରେ ସବୁ ଦିଗକୁ ଛିଟିକି ପଳାଇଲେ। ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ସେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଧନ, ଘର, ପଶୁ ଓ ଗୃହସାମଗ୍ରୀକୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନ ରୁକି ତ୍ୱରାରେ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 6

व्यलुम्पन् राजशिबिरममरा जयकाङ्‌क्षिण: । इन्द्रस्तु राजमहिषीं मातरं मम चाग्रहीत् ॥ ६ ॥

ବିଜୟକାମୀ ଦେବତାମାନେ ଅସୁରରାଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ରାଜଶିବିରକୁ ଲୁଟି ନେଇ ଭିତରର ସବୁକିଛି ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋ ମାତା ରାଣୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କଲେ।

Verse 7

नीयमानां भयोद्विग्नां रुदतीं कुररीमिव । यद‍ृच्छयागतस्तत्र देवर्षिर्दद‍ृशे पथि ॥ ७ ॥

ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ଭୟରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ, ଗିଧ ଧରିଥିବା କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ସେଠାକୁ ଆସିଥିବା ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ପଥରେ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।

Verse 8

प्राह नैनां सुरपते नेतुमर्हस्यनागसम् । मुञ्च मुञ्च महाभाग सतीं परपरिग्रहम् ॥ ८ ॥

ଦେବର୍ଷି ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ସୁରପତି ଇନ୍ଦ୍ର! ଏହି ନାରୀ ନିଶ୍ଚୟ ନିର୍ଦୋଷ; ଏଭଳି ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ମହାଭାଗ! ସେ ସତୀ, ପରଙ୍କର ଗୃହିଣୀ; ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼, ଛାଡ଼।

Verse 9

श्रीइन्द्र उवाच आस्तेऽस्या जठरे वीर्यमविषह्यं सुरद्विष: । आस्यतां यावत्प्रसवं मोक्ष्येऽर्थपदवीं गत: ॥ ९ ॥

ଶ୍ରୀ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ଏହି ସୁରଦ୍ୱେଷୀ ଦୈତ୍ୟର ପତ୍ନୀର ଗର୍ଭରେ ଅସହ୍ୟ ବୀର୍ୟ ଅଛି। ତେଣୁ ପ୍ରସବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାକୁ ଆମ ହିରାସତରେ ରଖ; ପ୍ରସବ ପରେ ମୁକ୍ତ କରିବୁ।

Verse 10

श्रीनारद उवाच अयं निष्किल्बिष: साक्षान्महाभागवतो महान् । त्वया न प्राप्स्यते संस्थामनन्तानुचरो बली ॥ १० ॥

ଶ୍ରୀ ନାରଦ କହିଲେ—ଗର୍ଭସ୍ଥ ଏହି ଶିଶୁ ନିଷ୍କଳଙ୍କ, ନିଷ୍ପାପ; ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହାଭାଗବତ। ସେ ଅନନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କର ବଳବାନ ସେବକ; ତେଣୁ ତୁମେ ତାକୁ ମାରିପାରିବ ନାହିଁ।

Verse 11

इत्युक्तस्तां विहायेन्द्रो देवर्षेर्मानयन्वच: । अनन्तप्रियभक्त्यैनां परिक्रम्य दिवं ययौ ॥ ११ ॥

ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଏପରି କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ବଚନକୁ ସମ୍ମାନ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ସତ୍ୱର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ ଥିବାରୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 12

ततो मे मातरमृषि: समानीय निजाश्रमे । आश्वास्येहोष्यतां वत्से यावत्ते भर्तुरागम: ॥ १२ ॥

ତାପରେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇ ଆସି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—“ବତ୍ସେ, ତୋର ଭର୍ତ୍ତା ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରୁହ।”

Verse 13

तथेत्यवात्सीद्देवर्षेरन्तिके साकुतोभया । यावद्दैत्यपतिर्घोरात्तपसो न न्यवर्तत ॥ १३ ॥

ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି ମୋ ମାତା ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ ନ ରଖି ରହିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୈତ୍ୟପତି ମୋ ପିତା ଘୋର ତପସ୍ୟାରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 14

ऋषिं पर्यचरत्तत्र भक्त्या परमया सती । अन्तर्वत्नी स्वगर्भस्य क्षेमायेच्छाप्रसूतये ॥ १४ ॥

ମୋ ମା ଗର୍ଭବତୀ ଥିବାବେଳେ ଗର୍ଭର କ୍ଷେମ ଓ ପତି ଆସିଲା ପରେ ପ୍ରସବ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କଲେ।

Verse 15

ऋषि: कारुणिकस्तस्या: प्रादादुभयमीश्वर: । धर्मस्य तत्त्वं ज्ञानं च मामप्युद्दिश्य निर्मलम् ॥ १५ ॥

କରୁଣାମୟ ଋଷି ନାରଦ ମୁନି, ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥିତିରେ ଥାଇ, ସେବାରେ ଲଗ୍ନ ମୋ ମାକୁ ଓ ଗର୍ଭସ୍ଥ ମୋତେ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ—ଦୁହେଁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 16

तत्तु कालस्य दीर्घत्वात् स्त्रीत्वान्मातुस्तिरोदधे । ऋषिणानुगृहीतं मां नाधुनाप्यजहात्स्मृति: ॥ १६ ॥

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅତିବାହିତ ହେବା ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ହେବାରୁ ମୋ ମା ସେଇ ଉପଦେଶ ଭୁଲିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଋଷି ନାରଦଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ଭୁଲିନି।

Verse 17

भवतामपि भूयान्मे यदि श्रद्दधते वच: । वैशारदी धी: श्रद्धात: स्त्रीबालानां च मे यथा ॥ १७ ॥

ହେ ପ୍ରିୟ ସହପାଠୀମାନେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ କଥାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ, ସେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ବୁଝିପାରିବ—ତୁମେ ଛୋଟ ପିଲା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପରି। ଏହିପରି ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆତ୍ମା ଓ ପଦାର୍ଥର ଭେଦ ଜାଣିପାରେ।

Verse 18

जन्माद्या: षडिमे भावा द‍ृष्टा देहस्य नात्मन: । फलानामिव वृक्षस्य कालेनेश्वरमूर्तिना ॥ १८ ॥

ଯେପରି ଗଛର ଫଳ-ଫୁଲ ସମୟକ୍ରମେ ଜନ୍ମ, ସ୍ଥିତି, ବୃଦ୍ଧି, ପରିବର୍ତ୍ତନ, କ୍ଷୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ଛଅ ପରିଣାମ ଦେଖାଏ, ସେପରି ଏହି ଭୌତିକ ଦେହ ମଧ୍ୟ ବଦଳେ; କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମାରେ ଏମିତି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ।

Verse 19

आत्मा नित्योऽव्यय: शुद्ध एक: क्षेत्रज्ञ आश्रय: । अविक्रिय: स्वद‍ृग् हेतुर्व्यापकोऽसङ्‌‌ग्यनावृत: ॥ १९ ॥ एतैर्द्वादशभिर्विद्वानात्मनो लक्षणै: परै: । अहं ममेत्यसद्भ‍ावं देहादौ मोहजं त्यजेत् ॥ २० ॥

ଆତ୍ମା ନିତ୍ୟ, ଅବ୍ୟୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ଏକ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବାଶ୍ରୟ। ସେ ଅବିକାରୀ, ସ୍ୱପ୍ରକାଶ, କାରଣଙ୍କ କାରଣ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଅସଙ୍ଗ ଓ ଅନାବୃତ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପରମ ଲକ୍ଷଣ ଜାଣି ବିଦ୍ୱାନ ଦେହାଦିରେ ‘ମୁଁ’ ‘ମୋର’ ବୋଲି ମୋହଜନ୍ୟ ଅସଦ୍ଭାବ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 20

आत्मा नित्योऽव्यय: शुद्ध एक: क्षेत्रज्ञ आश्रय: । अविक्रिय: स्वद‍ृग् हेतुर्व्यापकोऽसङ्‌‌ग्यनावृत: ॥ १९ ॥ एतैर्द्वादशभिर्विद्वानात्मनो लक्षणै: परै: । अहं ममेत्यसद्भ‍ावं देहादौ मोहजं त्यजेत् ॥ २० ॥

ଆତ୍ମାର ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପରମ ଲକ୍ଷଣକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣି ବିଦ୍ୱାନ ଦେହାଦିରେ ‘ମୁଁ’ ‘ମୋର’ ବୋଲି ମୋହଜନ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ଭାବକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

स्वर्णं यथा ग्रावसु हेमकार: क्षेत्रेषु योगैस्तदभिज्ञ आप्नुयात् । क्षेत्रेषु देहेषु तथात्मयोगै- रध्यात्मविद् ब्रह्मगतिं लभेत ॥ २१ ॥

ଯେପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର ପାଥରରେ ସୁନାର ଧାତୁକୁ ଚିହ୍ନି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେପରି ଅଧ୍ୟାତ୍ମବିଦ୍ ଦେହ-କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆତ୍ମଯୋଗରେ ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମଗତି—ପରମ ସିଦ୍ଧି—ଲଭେ।

Verse 22

अष्टौ प्रकृतय: प्रोक्तास्त्रय एव हि तद्गुणा: । विकारा: षोडशाचार्यै: पुमानेक: समन्वयात् ॥ २२ ॥

ପ୍ରକୃତିର ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତି, ତାହାର ତିନି ଗୁଣ ଓ ଷୋଡଶ ବିକାର—ଏହି ସବୁର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପୁରୁଷ (ଜୀବାତ୍ମା) ସାକ୍ଷୀ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ। ତେଣୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ନିଷ୍କର୍ଷ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଜୀବ ଏହି ଭୌତିକ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଦ୍ଧ।

Verse 23

देहस्तु सर्वसङ्घातो जगत्तस्थुरिति द्विधा । अत्रैव मृग्य: पुरुषो नेति नेतीत्यतत्त्यजन् ॥ २३ ॥

ଦେହ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନର ସଂଘାତ; ଏହା ଦ୍ୱିଧା—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ (ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ)। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ପୁରୁଷ (ଆତ୍ମା) ଖୋଜିବା ଯୋଗ୍ୟ। ‘ଏହା ନୁହେଁ, ଏହା ନୁହେଁ’ ବୋଲି ଆତ୍ମା ନୁହେଁ ଯାହା, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତତ୍ତ୍ୱବିଚାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

अन्वयव्यतिरेकेण विवेकेनोशतात्मना । स्वर्गस्थानसमाम्नायैर्विमृशद्भ‍िरसत्वरै: ॥ २४ ॥

ଅନ୍ୱୟ‑ବ୍ୟତିରେକର ବିବେକରେ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ଧୀର ପଣ୍ଡିତମାନେ ସୃଷ୍ଟି‑ସ୍ଥିତି‑ପ୍ରଳୟଧର୍ମୀ ବସ୍ତୁସହ ଆତ୍ମାର ସମ୍ବନ୍ଧ ଓ ଭେଦ ବିଚାରି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଖୋଜନ୍ତୁ।

Verse 25

बुद्धेर्जागरणं स्वप्न: सुषुप्तिरिति वृत्तय: । ता येनैवानुभूयन्ते सोऽध्यक्ष: पुरुष: पर: ॥ २५ ॥

ବୁଦ୍ଧିର କ୍ରିୟା ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଏ—ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ, ସୁଷୁପ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ତିନିଟିକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ, ଅଧୀଶ୍ୱର, ଭଗବାନ।

Verse 26

एभिस्त्रिवर्णै: पर्यस्तैर्बुद्धिभेदै: क्रियोद्भ‍वै: । स्वरूपमात्मनो बुध्येद् गन्धैर्वायुमिवान्वयात् ॥ २६ ॥

କ୍ରିୟାଜନ୍ୟ ତ୍ରିଗୁଣମୟ ବୁଦ୍ଧି‑ଭେଦ ଦ୍ୱାରା—ଯେପରି ଗନ୍ଧରୁ ବାୟୁର ଉପସ୍ଥିତି ବୁଝାଯାଏ—ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଜୀବାତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିହେବ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଭେଦଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ; ଗୁଣ‑କର୍ମଜ।

Verse 27

एतद्‌द्वारो हि संसारो गुणकर्मनिबन्धन: । अज्ञानमूलोऽपार्थोऽपि पुंस: स्वप्न इवार्प्यते ॥ २७ ॥

ଏହି (ଦୂଷିତ) ବୁଦ୍ଧି ହିଁ ସଂସାରର ଦ୍ୱାର; ଏହା ଗୁଣ‑କର୍ମ ବନ୍ଧନରେ ନିବନ୍ଧିତ। ଅଜ୍ଞାନମୂଳ ଏହି ଭୌତିକ ଜୀବନ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ପୁରୁଷ ଉପରେ ଆରୋପିତ—ଅପାର୍ଥ ଓ ଅନିଚ୍ଛିତ।

Verse 28

तस्माद्भ‍वद्भ‍ि: कर्तव्यं कर्मणां त्रिगुणात्मनाम् । बीजनिर्हरणं योग: प्रवाहोपरमो धिय: ॥ २८ ॥

ଏହେତୁ, ହେ ମିତ୍ରମାନେ, ହେ ଦୈତ୍ୟପୁତ୍ରମାନେ, ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି କୃଷ୍ଣଚେତନା‑ରୂପ ଯୋଗ ଗ୍ରହଣ କରିବା; ଏହା ତ୍ରିଗୁଣମୟ କର୍ମବୀଜକୁ ଦହନ କରେ ଏବଂ ଜାଗ୍ରତ‑ସ୍ୱପ୍ନ‑ସୁଷୁପ୍ତିରେ ପ୍ରବାହିତ ବୁଦ୍ଧିଧାରାକୁ ନିରୋଧ କରେ; ତେଣୁ ଅଜ୍ଞାନ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 29

तत्रोपायसहस्राणामयं भगवतोदित: । यदीश्वरे भगवति यथा यैरञ्जसा रति: ॥ २९ ॥

ବହୁ ଉପାୟମଧ୍ୟରୁ ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ଯେ ଉପାୟ କହି ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେହିଟି ସର୍ବସିଦ୍ଧ। ଯାହାଦ୍ୱାରା ଈଶ୍ୱର ଭଗବାନ୍‌ରେ ପ୍ରେମମୟ ରତି ଜନ୍ମେ, ସେହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

Verse 30

गुरुशुश्रूषया भक्त्या सर्वलब्धार्पणेन च । सङ्गेन साधुभक्तानामीश्वराराधनेन च ॥ ३० ॥ श्रद्धया तत्कथायां च कीर्तनैर्गुणकर्मणाम् । तत्पादाम्बुरुहध्यानात तल्लिङ्गेक्षार्हणादिभि: ॥ ३१ ॥

ସଦ୍‌ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧା-ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଯାହା କିଛି ଲାଭ ହୁଏ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ସାଧୁ-ଭକ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

गुरुशुश्रूषया भक्त्या सर्वलब्धार्पणेन च । सङ्गेन साधुभक्तानामीश्वराराधनेन च ॥ ३० ॥ श्रद्धया तत्कथायां च कीर्तनैर्गुणकर्मणाम् । तत्पादाम्बुरुहध्यानात तल्लिङ्गेक्षार्हणादिभि: ॥ ३१ ॥

ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ଓ ତାଙ୍କ ଗୁଣ-କର୍ମର କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁରୁବିଧି ଅନୁସାରେ ବିଗ୍ରହ ଦର୍ଶନ-ଅର୍ଚ୍ଚନା ଆଦି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

हरि: सर्वेषु भूतेषु भगवानास्त ईश्वर: । इति भूतानि मनसा कामैस्तै: साधु मानयेत् ॥ ३२ ॥

ହରି ଭଗବାନ୍ ପରମାତ୍ମା ରୂପେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ—ଏହା ସ୍ମରଣ କରି, କାମନା ତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବକୁ ତାହାର ଅବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 33

एवं निर्जितषड्‌‌वर्गै: क्रियते भक्तिरीश्वरे । वासुदेवे भगवति यया संलभ्यते रति: ॥ ३३ ॥

ଏଭଳି କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ମଦ ଓ ମାତ୍ସର୍ୟ—ଏହି ଛଅ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରି ଈଶ୍ୱର ବାସୁଦେବ ଭଗବାନ୍‌ରେ ଭକ୍ତି କରାଯାଏ। ଏହି ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରେମମୟ ରତିର ପଦ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 34

निशम्य कर्माणि गुणानतुल्यान् वीर्याणि लीलातनुभि: कृतानि । यदातिहर्षोत्पुलकाश्रुगद्गदं प्रोत्कण्ठ उद्गायति रौति नृत्यति ॥ ३४ ॥

ଭଗବାନଙ୍କ ଅବତାରମାନେ ଲୀଳାତନୁଦ୍ୱାରା କରିଥିବା ଅତୁଲ୍ୟ ଗୁଣ, ବୀର୍ୟ ଓ କର୍ମ ଶୁଣି ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତ ପରମ ହର୍ଷରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୁଏ; ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରେ, କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ ହୁଏ। କେବେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗାଏ, କେବେ କାନ୍ଦେ, କେବେ ନୃତ୍ୟ କରେ।

Verse 35

यदा ग्रहग्रस्त इव क्‍वचिद्धस- त्याक्रन्दते ध्यायति वन्दते जनम् । मुहु: श्वसन्वक्ति हरे जगत्पते नारायणेत्यात्ममतिर्गतत्रप: ॥ ३५ ॥

ସେ ଭକ୍ତ କେବେ କେବେ ଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକ ପରି ହସେ, କେବେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦେ; କେବେ ଧ୍ୟାନ କରେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ ଭାବି ପ୍ରଣାମ କରେ। ପୁନଃପୁନଃ ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଲୋକଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଜପେ—“ହରେ! ଜଗତ୍ପତେ! ନାରାୟଣ!”

Verse 36

तदा पुमान्मुक्तसमस्तबन्धन- स्तद्भ‍ावभावानुकृताशयाकृति: । निर्दग्धबीजानुशयो महीयसा भक्तिप्रयोगेण समेत्यधोक्षजम् ॥ ३६ ॥

ତେବେ ସେ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଭଗବାନଙ୍କ ଭାବ-ଲୀଳାନୁସାରେ ତାହାର ମନ ଓ ଦେହ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁଣରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ମହାନ୍ ଭକ୍ତିପ୍ରୟୋଗରେ ସେ ଅଧୋକ୍ଷଜଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନ, ଭୌତିକ ଚେତନା ଓ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ବୀଜସହିତ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭସ୍ମ ହୁଏ।

Verse 37

अधोक्षजालम्भमिहाशुभात्मन: शरीरिण: संसृतिचक्रशातनम् । तद् ब्रह्मनिर्वाणसुखं विदुर्बुधा- स्ततो भजध्वं हृदये हृदीश्वरम् ॥ ३७ ॥

ଏହି ଅଶୁଭଚିତ୍ତ ଦେହଧାରୀ ପାଇଁ ଅଧୋକ୍ଷଜଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହିଁ ସଂସୃତିଚକ୍ରର ଛେଦନ। ଏହାହିଁ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣ ସୁଖ—ଏହି କଥା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ମିତ୍ରମାନେ, ହୃଦୟରେ ବସୁଥିବା ହୃଦୀଶ୍ୱର ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଭଜନ କର।

Verse 38

कोऽतिप्रयासोऽसुरबालका हरे- रुपासने स्वे हृदि छिद्रवत् सत: । स्वस्यात्मन: सख्युरशेषदेहिनां सामान्यत: किं विषयोपपादनै: ॥ ३८ ॥

ହେ ଅସୁରବାଳକମାନେ! ନିଜ ହୃଦୟରେ ଛିଦ୍ର ପରି ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ ହରିଙ୍କ ଉପାସନାରେ କ’ଣ ଅତିପ୍ରୟାସ? ସେ ତ ସମସ୍ତ ଦେହିମାନଙ୍କର ସାଧାରଣ ମିତ୍ର ଓ ହିତେଷୀ, ସ୍ୱୟଂ ପରମାତ୍ମା। ତେବେ ବିଷୟଭୋଗ ପାଇଁ କୃତ୍ରିମ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ?

Verse 39

राय: कलत्रं पशव: सुतादयो गृहा मही कुञ्जरकोशभूतय: । सर्वेऽर्थकामा: क्षणभङ्गुरायुष: कुर्वन्ति मर्त्यस्य कियत् प्रियं चला: ॥ ३९ ॥

ଧନ, ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଖୀମାନେ, ପୁତ୍ର-କନ୍ୟା, ଗୃହ, ଗାଈ-ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା ପରି ପଶୁ, ଧନଭଣ୍ଡାର, ଅର୍ଥବୃଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଭୋଗ—ସବୁ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର ଓ ଚଞ୍ଚଳ। ନଶ୍ୱର ମାନବଜୀବନରେ ଏହା ବିବେକୀକୁ କେତେ ପ୍ରିୟ ଦେଇପାରିବ?

Verse 40

एवं हि लोका: क्रतुभि: कृता अमी क्षयिष्णव: सातिशया न निर्मला: । तस्मादद‍ृष्टश्रुतदूषणं परं भक्त्योक्तयेशं भजतात्मलब्धये ॥ ४० ॥

ଯଜ୍ଞକ୍ରତୁ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟଶୀଳ; ଅତି ସୁଖଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ନୁହେଁ, କାରଣ ଭୌତିକ ଦୋଷର ଦାଗ ଅଛି। ତେଣୁ ଯାହାଙ୍କରେ ମଦାଦି ଦୂଷଣ କେବେ ଦେଖା ନାହିଁ, ଶୁଣା ନାହିଁ, ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ଭଜ—ଆତ୍ମଲାଭ ପାଇଁ।

Verse 41

यदर्थ इह कर्माणि विद्वन्मान्यसकृन्नर: । करोत्यतो विपर्यासममोघं विन्दते फलम् ॥ ४१ ॥

ଯେ ଅର୍ଥଲାଭ ପାଇଁ ମଣିଷ ନିଜକୁ ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବି ପୁନଃପୁନଃ କର୍ମ କରେ, ସେହି କର୍ମରୁ ହିଁ ସେ ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ ବିପରୀତ ଫଳ ପାଏ। ଏ ଜୀବନ କିମ୍ବା ପରଜୀବନରେ ସେ ପୁନଃପୁନଃ ନିରାଶ ହୁଏ।

Verse 42

सुखाय दु:खमोक्षाय सङ्कल्प इह कर्मिण: । सदाप्नोतीहया दु:खमनीहाया: सुखावृत: ॥ ४२ ॥

ଏହି ଜଗତରେ କର୍ମୀ ସୁଖ ପାଇବା ଓ ଦୁଃଖମୋକ୍ଷ ପାଇବା ଭାବେ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି କର୍ମ କରେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ, ସୁଖ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ନ କରିଲେ ସେ ସୁଖରେ ଆବୃତ ରହେ; ଯେମିତି ସୁଖ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଦୁଃଖ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

Verse 43

कामान्कामयते काम्यैर्यदर्थमिह पूरुष: । स वै देहस्तु पारक्यो भङ्गुरो यात्युपैति च ॥ ४३ ॥

ଦେହସୁଖ ପାଇଁ ପୁରୁଷ ଅନେକ କାମନା କରେ ଓ ଅନେକ ଯୋଜନା ରଚେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେହ ପରକୀୟ। ଏହି ଭଙ୍ଗୁର ଦେହ କିଛିକାଳ ଜୀବକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପରେ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।

Verse 44

किमु व्यवहितापत्यदारागारधनादय: । राज्यकोशगजामात्यभृत्याप्ता ममतास्पदा: ॥ ४४ ॥

ଯେହେତୁ ଏହି ଦେହ ଶେଷେ ମଳ କିମ୍ବା ମାଟି ହେବ, ତେବେ ଦେହସମ୍ବନ୍ଧୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ଗୃହ, ଧନ, ସନ୍ତାନ ଆଦି, ରାଜ୍ୟ, କୋଷ, ଗଜ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଭୃତ୍ୟ ଓ ମିତ୍ର—ମମତାର ଆଶ୍ରୟ କ’ଣ ପାଇଁ? ସବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ; ଆଉ କ’ଣ କହିବା?

Verse 45

किमेतैरात्मनस्तुच्छै: सह देहेन नश्वरै: । अनर्थैरर्थसङ्काशैर्नित्यानन्दरसोदधे: ॥ ४५ ॥

ଦେହ ସହିତ ନଶିଯାଉଥିବା ଏହି ତୁଚ୍ଛ ଓ ନଶ୍ୱର ବସ୍ତୁ—ଅନର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥ ପରି ଲାଗେ—ଆତ୍ମାର ସହିତ କ’ଣ ସମ୍ବନ୍ଧ? ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ-ରସ ସମୁଦ୍ର ସମ୍ମୁଖେ ଏମାନେ ଅତି ନଗଣ୍ୟ; ଶାଶ୍ୱତ ଜୀବ ପାଇଁ ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧର କ’ଣ ଉପଯୋଗ?

Verse 46

निरूप्यतामिह स्वार्थ: कियान्देहभृतोऽसुरा: । निषेकादिष्ववस्थासु क्लिश्यमानस्य कर्मभि: ॥ ४६ ॥

ହେ ପ୍ରିୟ ସହଚରମାନେ, ହେ ଅସୁରପୁତ୍ରମାନେ! ଜୀବ ପୂର୍ବ କର୍ମାନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେହ ପାଏ; ଗର୍ଭସଞ୍ଚାର ଆରମ୍ଭରୁ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଦେହକୁ ନେଇ କର୍ମଫଳରେ କ୍ଲେଶ ଭୋଗୁଛି। ତେଣୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି କହ—ଦୁଃଖଦାୟକ କର୍ମରେ ଜୀବର ପ୍ରକୃତ ହିତ କ’ଣ?

Verse 47

कर्माण्यारभते देही देहेनात्मानुवर्तिना । कर्मभिस्तनुते देहमुभयं त्वविवेकत: ॥ ४७ ॥

ଦେହୀ ଜୀବ ଦେହକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଦେହଦ୍ୱାରା କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରେ; ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଦେହ ଗଢ଼େ—ଏ ଦୁଇଁଟି ଅବିବେକର ଫଳ। ଗୋଟିଏ ଦେହ ପାଇ ତାହାରେ କର୍ମ କରି ଅନ୍ୟ ଦେହ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଏଭଳି ଘୋର ଅଜ୍ଞାନରେ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରେ ଦେହରୁ ଦେହକୁ ଭ୍ରମଣ କରେ।

Verse 48

तस्मादर्थाश्च कामाश्च धर्माश्च यदपाश्रया: । भजतानीहयात्मानमनीहं हरिमीश्वरम् ॥ ४८ ॥

ତେଣୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଏ ସବୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଭର। ଏହିପରି, ହେ ସହଚରମାନେ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କର; ନିଷ୍କାମ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଭରସା ରଖି, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଈଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସେବାରେ ଭଜ।

Verse 49

सर्वेषामपि भूतानां हरिरात्मेश्वर: प्रिय: । भूतैर्महद्भ‍ि: स्वकृतै: कृतानां जीवसंज्ञित: ॥ ४९ ॥

ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ଆତ୍ମା ଓ ପରମାତ୍ମା ଶ୍ରୀହରି ହିଁ; ସେ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ। ଜୀବ ଓ ଦେହରୂପେ ସବୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ପ୍ରକାଶ; ତେଣୁ ସେ ପରମ ନିୟନ୍ତା।

Verse 50

देवोऽसुरो मनुष्यो वा यक्षो गन्धर्व एव वा । भजन्मुकुन्दचरणं स्वस्तिमान् स्याद्यथा वयम् ॥ ५० ॥

ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ—ଯେ କେହି ମୋକ୍ଷଦାତା ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣପଦ୍ମକୁ ଭଜେ, ସେ ଆମ ପରି ପରମ ଶୁଭାବସ୍ଥାରେ ଥାଏ।

Verse 51

नालं द्विजत्वं देवत्वमृषित्वं वासुरात्मजा: । प्रीणनाय मुकुन्दस्य न वृत्तं न बहुज्ञता ॥ ५१ ॥ न दानं न तपो नेज्या न शौचं न व्रतानि च । प्रीयतेऽमलया भक्त्या हरिरन्यद् विडम्बनम् ॥ ५२ ॥

ହେ ଅସୁରପୁତ୍ରମାନେ! ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ, ଦେବତ୍ୱ କିମ୍ବା ଋଷିତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ନ ସଦାଚାର, ନ ବହୁଜ୍ଞାନ। ଦାନ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ଶୌଚ ଓ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶ୍ରୀହରି କେବଳ ନିର୍ମଳ ଅଚଳ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରୀତ; ଭକ୍ତି ବିନା ଅନ୍ୟ ସବୁ ଢୋଙ୍ଗ।

Verse 52

नालं द्विजत्वं देवत्वमृषित्वं वासुरात्मजा: । प्रीणनाय मुकुन्दस्य न वृत्तं न बहुज्ञता ॥ ५१ ॥ न दानं न तपो नेज्या न शौचं न व्रतानि च । प्रीयतेऽमलया भक्त्या हरिरन्यद् विडम्बनम् ॥ ५२ ॥

ହେ ଅସୁରପୁତ୍ରମାନେ! ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ, ଦେବତ୍ୱ କିମ୍ବା ଋଷିତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ନ ସଦାଚାର, ନ ବହୁଜ୍ଞାନ। ଦାନ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ଶୌଚ ଓ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶ୍ରୀହରି କେବଳ ନିର୍ମଳ ଅଚଳ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରୀତ; ଭକ୍ତି ବିନା ଅନ୍ୟ ସବୁ ଢୋଙ୍ଗ।

Verse 53

ततो हरौ भगवति भक्तिं कुरुत दानवा: । आत्मौपम्येन सर्वत्र सर्वभूतात्मनीश्वरे ॥ ५३ ॥

ଏହେତୁ ହେ ଦାନବମାନେ! ଯେପରି ନିଜକୁ ନିଜ ସମାନ ଭାବି ଅନୁକୂଳରେ ଯତ୍ନ କର, ସେପରି ସର୍ବତ୍ର ବିଦ୍ୟମାନ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପରମାତ୍ମା ଈଶ୍ୱର ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କର।

Verse 54

दैतेया यक्षरक्षांसि स्त्रिय: शूद्रा व्रजौकस: । खगा मृगा: पापजीवा: सन्ति ह्यच्युततां गता: ॥ ५४ ॥

ହେ ମୋର ବନ୍ଧୁଗଣ, ହେ ଦୈତ୍ୟ ପୁତ୍ରଗଣ! ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଶୂଦ୍ର, ଗୋପାଳ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଏବଂ ପାପୀ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଗ୍ରହଣ କରି ନିଜର ଶାଶ୍ୱତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନ ଫେରି ପାଇପାରିବେ।

Verse 55

एतावानेव लोकेऽस्मिन्पुंस: स्वार्थ: पर: स्मृत: । एकान्तभक्तिर्गोविन्दे यत्सर्वत्र तदीक्षणम् ॥ ५५ ॥

ଏହି ଭୌତିକ ଜଗତରେ, ସର୍ବକାରଣର କାରଣ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ସେବା କରିବା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ଦର୍ଶନ କରିବା ହିଁ ଜୀବନର ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହା ହିଁ ମାନବ ଜୀବନର ପରମ ସ୍ୱାର୍ଥ।