Adhyaya 14
Gṛhastha-Dharma: How a Householder Attains Liberation by Offering All to Vāsudeva
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚତା ଓ ଭକ୍ତିର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପରେ ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି—ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଘରସଂସାରରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ଜୀବନର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଜାଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବେଦବିଧି ଅନୁସାରେ କିପରି ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ? ନାରଦ କହନ୍ତି—ଜୀବିକା ଓ ସାମାଜିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ନୁହେଁ; ତାହାର ଫଳ ବାସୁଦେବ (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମହାଭକ୍ତଙ୍କ ସତ୍ସଙ୍ଗ ଓ ଭାଗବତ-କଥା ଶ୍ରବଣରେ ଶିଖାଯାଏ। ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶିଷ୍ଟ ସରଳତା—ନିର୍ବାହ ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସ, ଉଗ୍ରକର୍ମ ବର୍ଜନ, ବାହ୍ୟରେ ପରିବାରଧର୍ମ ପାଳନ କରି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତରେ ବୈରାଗ୍ୟ, ଏବଂ ଅପରିଗ୍ରହ ନୀତି: ଆବଶ୍ୟକ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ; ନହେଲେ ପ୍ରକୃତିନିୟମରେ ‘ଚୋର’ ହେବା। ଅତିଥି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା, ପିତୃ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ), ପଶୁ ଓ ଅବହେଳିତଙ୍କ ପୋଷଣ ମଧ୍ୟ ଉପାସନାର ଅଂଶ; କାରଣ ଜଗତବୃକ୍ଷର ମୂଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ। ପରେ ମନ୍ଦିରପୂଜା, ପବିତ୍ର କାଳ-ସ୍ଥାନ, ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସେବକ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।
Shlokas
Verse 1
श्रीयुधिष्ठिर उवाच गृहस्थ एतां पदवीं विधिना येन चाञ्जसा । यायाद्देवऋषे ब्रूहि मादृशो गृहमूढधी: ॥ १ ॥
ଶ୍ରୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦେବଋଷି! ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ, ଗୃହମୋହରେ ବୁଦ୍ଧି ମୂଢ଼। ବେଦବିଧି ଅନୁସାରେ ଆମେ ସହଜରେ ମୋକ୍ଷପଦ କିପରି ପାଇବୁ, କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।
Verse 2
श्रीनारद उवाच गृहेष्ववस्थितो राजन्क्रिया: कुर्वन्यथोचिता: । वासुदेवार्पणं साक्षादुपासीत महामुनीन् ॥ २ ॥
ଶ୍ରୀ ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଗୃହସ୍ଥ ଯଥୋଚିତ କ୍ରିୟା କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଉ, କିନ୍ତୁ କର୍ମଫଳ ନିଜେ ଭୋଗ ନକରି ସାକ୍ଷାତ୍ ବାସୁଦେବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହାଭକ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ବାସୁଦେବ ଉପାସନାର ମର୍ମ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
Verse 3
शृण्वन्भगवतोऽभीक्ष्णमवतारकथामृतम् । श्रद्दधानो यथाकालमुपशान्तजनावृत: ॥ ३ ॥ सत्सङ्गाच्छनकै: सङ्गमात्मजायात्मजादिषु । विमुञ्चेन्मुच्यमानेषु स्वयं स्वप्नवदुत्थित: ॥ ४ ॥
ଗୃହସ୍ଥ ଶାନ୍ତ ସାଧୁଜନଙ୍କ ସହ, ଯଥାକାଳେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅବତାରକଥାମୃତ ପୁନଃପୁନଃ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁତ୍ରାଦିରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେବ; ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଜାଗିଉଠିଥିବା ମଣିଷ ପରି ସ୍ୱୟଂ ବିରକ୍ତ ହେବ।
Verse 4
शृण्वन्भगवतोऽभीक्ष्णमवतारकथामृतम् । श्रद्दधानो यथाकालमुपशान्तजनावृत: ॥ ३ ॥ सत्सङ्गाच्छनकै: सङ्गमात्मजायात्मजादिषु । विमुञ्चेन्मुच्यमानेषु स्वयं स्वप्नवदुत्थित: ॥ ४ ॥
ଗୃହସ୍ଥ ଶାନ୍ତ ସାଧୁଜନଙ୍କ ସହ, ଯଥାକାଳେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅବତାରକଥାମୃତ ପୁନଃପୁନଃ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁତ୍ରାଦିରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେବ; ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଜାଗିଉଠିଥିବା ମଣିଷ ପରି ସ୍ୱୟଂ ବିରକ୍ତ ହେବ।
Verse 5
यावदर्थमुपासीनो देहे गेहे च पण्डित: । विरक्तो रक्तवत्तत्र नृलोके नरतां न्यसेत् ॥ ५ ॥
ଦେହ ଓ ଗୃହ ପାଳନ ପାଇଁ ଯେତେ ଆବଶ୍ୟକ ସେତେମାତ୍ର କର୍ମ କରି, ଯେ ସତ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ ସେ ଅନ୍ତରେ ବିରକ୍ତ ରହିବ; କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ଆସକ୍ତ ଭଳି ଆଚରଣ କରିପାରେ। ମାନବଲୋକରେ ରହି ମଧ୍ୟ ଅସଙ୍ଗଭାବରେ ମାନବଧର୍ମ ଧାରଣ କରୁ।
Verse 6
ज्ञातय: पितरौ पुत्रा भ्रातर: सुहृदोऽपरे । यद्वदन्ति यदिच्छन्ति चानुमोदेत निर्मम: ॥ ६ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ ରଖୁ। ମିତ୍ର, ସନ୍ତାନ, ପିତାମାତା, ଭାଇ ଆଦି ଯାହା କହନ୍ତି, ବାହ୍ୟରେ ‘ହଁ, ଠିକ୍’ ବୋଲି ଅନୁମୋଦନ କରୁ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତରେ ନିର୍ମମ ରହି ଜଟିଳ ଜୀବନ ଗଢ଼ିବାକୁ ନ ଧାରଣ କରୁ।
Verse 7
दिव्यं भौमं चान्तरीक्षं वित्तमच्युतनिर्मितम् । तत्सर्वमुपयुञ्जान एतत्कुर्यात्स्वतो बुध: ॥ ७ ॥
ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରୁ ମିଳୁଥିବା ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି। ସେସବୁକୁ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଦେହ-ପ୍ରାଣ ଧାରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜେ ଏହିପରି କରୁ।
Verse 8
यावद् भ्र्रियेत जठरं तावत् स्वत्वं हि देहिनाम् । अधिकं योऽभिमन्येत स स्तेनो दण्डमर्हति ॥ ८ ॥
ଯେତେ ଧନ ଦେହଧାରଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ, ସେତେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହୀର ସ୍ୱତ୍ୱ। ତାହାଠାରୁ ଅଧିକକୁ ‘ମୋର’ ବୋଲି ଭାବୁଥିବା ଲୋକ ଚୋର; ପ୍ରକୃତିର ନିୟମରେ ସେ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ।
Verse 9
मृगोष्ट्रखरमर्काखुसरीसृप्खगमक्षिका: । आत्मन: पुत्रवत् पश्येत्तैरेषामन्तरं कियत् ॥ ९ ॥
ହରିଣ, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗଧା, ବାନର, ମୂଷା, ସର୍ପ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମକ୍ଷିକା ଆଦି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ପରି ଦେଖ। ଶିଶୁ ଓ ଏହି ନିର୍ଦୋଷ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟରେ କେତେ ଅଳ୍ପ ତଫାତ!
Verse 10
त्रिवर्गं नातिकृच्छ्रेण भजेत गृहमेध्यपि । यथादेशं यथाकालं यावद्दैवोपपादितम् ॥ १० ॥
ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ଏହି ତ୍ରିବର୍ଗ ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ କଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେଶ-କାଳ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ଯାହା ମିଳେ, ତାହାରେ ଦେହଧାରଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହୁ ଏବଂ ଉଗ୍ରକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ନ ହେଉ।
Verse 11
आश्वाघान्तेऽवसायिभ्य: कामान्संविभजेद्यथा । अप्येकामात्मनो दारां नृणां स्वत्वग्रहो यत: ॥ ११ ॥
କୁକୁର, ପତିତ ଲୋକ ଓ ଚାଣ୍ଡାଳାଦି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଯଥୋଚିତ ଆବଶ୍ୟକତା ବଣ୍ଟନ କରି ପାଳନ କରିବେ। ଘରର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିଥି ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସତ୍କାର ପାଇଁ ଅର୍ପଣଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 12
जह्याद् यदर्थे स्वान्प्राणान्हन्याद्वा पितरं गुरुम् । तस्यां स्वत्वं स्त्रियां जह्याद्यस्तेन ह्यजितो जित: ॥ १२ ॥
ଯାହା ପାଇଁ ମଣିଷ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ କିମ୍ବା ପିତାମାତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିଦେଉ, ସେହି ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ‘ଏହା ମୋର’ ବୋଲି ସ୍ୱତ୍ୱବୁଦ୍ଧି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଏହି ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼େ, ସେ ଅଜେୟ ଅଜିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରେ।
Verse 13
कृमिविड्भस्मनिष्ठान्तं क्वेदं तुच्छं कलेवरम् । क्व तदीयरतिर्भार्या क्वायमात्मा नभश्छदि: ॥ १३ ॥
ଏହି ତୁଚ୍ଛ ଶରୀର ଶେଷରେ କୃମି, ବିଷ୍ଠା କିମ୍ବା ଭସ୍ମ ହେବ—ଏପରି ସମ୍ୟକ୍ ବିଚାର କରି ପତ୍ନୀର ଦେହ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଦେହରତିର ମୂଲ୍ୟ କ’ଣ? ଆକାଶ ପରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମାତ୍ମା କେତେ ମହାନ!
Verse 14
सिद्धैर्यज्ञावशिष्टार्थै: कल्पयेद् वृत्तिमात्मन: । शेषे स्वत्वं त्यजन्प्राज्ञ: पदवीं महतामियात् ॥ १४ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଭୋଜନ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚସୂନା ଯଜ୍ଞାଦିର ଅବଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଜୀବିକା ଗଢ଼ି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଦେହ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ୱତ୍ୱବୁଦ୍ଧି ତ୍ୟାଗ କଲେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପଦବୀରେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
Verse 15
देवानृषीन् नृभूतानि पितृनात्मानमन्वहम् । स्ववृत्त्यागतवित्तेन यजेत पुरुषं पृथक् ॥ १५ ॥
ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ ଜୀବିକାରୁ ଆସିଥିବା ଧନ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ଋଷି, ମନୁଷ୍ୟ, ଭୂତଜୀବ, ପିତୃମାନେ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମା—ଏମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଯଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କରି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ପୂଜେ।
Verse 16
यर्ह्यात्मनोऽधिकाराद्या: सर्वा: स्युर्यज्ञसम्पद: । वैतानिकेन विधिना अग्निहोत्रादिना यजेत् ॥ १६ ॥
ଯେତେବେଳେ ଧନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଆଦି ସାଧନ ନିଜ ଅଧିକାରରେ ଥାଇ ତାହାଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞସମ୍ପଦ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ବୈତାନିକ ପ୍ରକାରରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦି ଯଜ୍ଞ କରି ଆହୁତି ଦେଇ ଭଗବାନ୍ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
Verse 17
न ह्यग्निमुखतोऽयं वै भगवान्सर्वयज्ञभुक् । इज्येत हविषा राजन्यथा विप्रमुखे हुतै: ॥ १७ ॥
ଭଗବାନ୍ ସର୍ବଯଜ୍ଞଭୁକ୍ ଅଗ୍ନିମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ ହବିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ତଥାପି ହେ ରାଜନ୍, ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନ୍ନ-ଘୃତାଦି ଉତ୍ତମ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପିଲେ ସେ ଅଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 18
तस्माद् ब्राह्मणदेवेषु मर्त्यादिषु यथार्हत: । तैस्तै: कामैर्यजस्वैनं क्षेत्रज्ञं ब्राह्मणाननु ॥ १८ ॥
ଏହିହେତୁ ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ହ ଭୋଗ ଅର୍ପି ପ୍ରସାଦ ଦିଅ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଜନ କରାଅ; ପରେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସାଦ ବଣ୍ଟନ କର। ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସର୍ବଭୂତସ୍ଥ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିପାରିବ।
Verse 19
कुर्यादपरपक्षीयं मासि प्रौष्ठपदे द्विज: । श्राद्धं पित्रोर्यथावित्तं तद्बन्धूनां च वित्तवान् ॥ १९ ॥
ଧନବାନ୍ ଦ୍ୱିଜ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାବିତ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ମହାଳୟ କର୍ମରେ ପିତୃବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପିଣ୍ଡଦାନାଦି କରିବା ଉଚିତ।
Verse 20
अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥
ଉତ୍ତରାୟଣ-ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ, ବ୍ୟତୀପାତ ଯୋଗ, ଦିନକ୍ଷୟ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର; ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା, କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ, ହେମନ୍ତ-ଶିଶିରର ଚାରି ଅଷ୍ଟକା; ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ, ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା; ରାକା-ଅନୁମତି ଓ ମାସନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ତିଥି; ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯେତେବେଳେ ଅନୁରାଧା, ଶ୍ରବଣ ଓ ତିନି ଉତ୍ତରା ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ, ଏକାଦଶୀ ତିନି ଉତ୍ତରା ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ; ଶେଷରେ ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ—ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 21
अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥
ମକର ଓ କର୍କଟ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ମେଷ ଓ ତୁଳା ବିଷୁବ, ବ୍ୟତୀପାତ ଯୋଗ, ଦିନକ୍ଷୟ, ତ୍ରିତିଥି ସଂଯୋଗ, ଚନ୍ଦ୍ର/ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 22
अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥
ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା, କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ, ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିରର ଚାରି ଅଷ୍ଟକା, ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ, ମଘା ନକ୍ଷତ୍ର–ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସଂଯୋଗ, ରାକା ଓ ଅନୁମତୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଏବଂ ମାସନାମକ ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 23
अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯଦି ଅନୁରାଧା, ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ତିନି ଉତ୍ତରା ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏକାଦଶୀ ଯଦି ତିନି ଉତ୍ତରା ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ। ଶେଷରେ, ନିଜ ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 24
त एते श्रेयस: काला नृणां श्रेयोविवर्धना: । कुर्यात्सर्वात्मनैतेषु श्रेयोऽमोघं तदायुष: ॥ २४ ॥
ଏହି ସମସ୍ତ କାଳ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଶ୍ରେୟ ବୃଦ୍ଧିକାରୀ। ଏହି ସମୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ ଶୁଭ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଅଳ୍ପାୟୁ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ଅମୋଘ ହୁଏ।
Verse 25
एषु स्नानं जपो होमो व्रतं देवद्विजार्चनम् । पितृदेवनृभूतेभ्यो यद्दत्तं तद्ध्यनश्वरम् ॥ २५ ॥
ଏହି ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ, ବ୍ରତ, ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଆରାଧନା—ଏଭଳି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅବିନାଶୀ ଫଳ ଦେଉଛି।
Verse 26
संस्कारकालो जायाया अपत्यस्यात्मनस्तथा । प्रेतसंस्था मृताहश्च कर्मण्यभ्युदये नृप ॥ २६ ॥
ହେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ନିଜ, ପତ୍ନୀ କିମ୍ବା ସନ୍ତାନଙ୍କ ସଂସ୍କାରକାଳରେ, ଏବଂ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ଓ ବାର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିରେ, କର୍ମଫଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପରୋକ୍ତ ମଙ୍ଗଳକର୍ମ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 27
अथ देशान्प्रवक्ष्यामि धर्मादिश्रेयआवहान् । स वै पुण्यतमो देश: सत्पात्रं यत्र लभ्यते ॥ २७ ॥ बिम्बं भगवतो यत्र सर्वमेतच्चराचरम् । यत्र ह ब्राह्मणकुलं तपोविद्यादयान्वितम् ॥ २८ ॥
ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ: ଏବେ ଧର୍ମାଦି କର୍ମରେ ଶ୍ରେୟ ଆଣୁଥିବା ଦେଶମାନଙ୍କୁ କହୁଛି। ଯେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ମିଳେ, ସେଠି ସର୍ବାଧିକ ପୁଣ୍ୟ। ଯେଉଁଠି ଭଗବାନଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ତପ, ବିଦ୍ୟା, ଦୟାଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଳ ଅଛି, ସେ ଦେଶ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ।
Verse 28
अथ देशान्प्रवक्ष्यामि धर्मादिश्रेयआवहान् । स वै पुण्यतमो देश: सत्पात्रं यत्र लभ्यते ॥ २७ ॥ बिम्बं भगवतो यत्र सर्वमेतच्चराचरम् । यत्र ह ब्राह्मणकुलं तपोविद्यादयान्वितम् ॥ २८ ॥
ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ: ଏବେ ଧର୍ମାଦି କର୍ମରେ ଶ୍ରେୟ ଆଣୁଥିବା ଦେଶମାନଙ୍କୁ କହୁଛି। ଯେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ମିଳେ, ସେଠି ସର୍ବାଧିକ ପୁଣ୍ୟ। ଯେଉଁଠି ଭଗବାନଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ତପ, ବିଦ୍ୟା, ଦୟାଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଳ ଅଛି, ସେ ଦେଶ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ।
Verse 29
यत्र यत्र हरेरर्चा स देश: श्रेयसां पदम् । यत्र गङ्गादयो नद्य: पुराणेषु च विश्रुता: ॥ २९ ॥
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚା ବିଧିପୂର୍ବକ ହୁଏ, ସେ ଦେଶ ଶ୍ରେୟର ପଦ। ଏବଂ ପୁରାଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରବାହିତ, ସେଠି କରାଯାଇଥିବା ଯେକୌଣସି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ମହାଫଳଦାୟକ।
Verse 30
सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥
ପୁଷ୍କର ଆଦି ପବିତ୍ର ସରୋବର, ସାଧୁମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ କ୍ଷେତ୍ର—କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗୟାଶିର, ପ୍ରୟାଗ, ପୁଲହାଶ୍ରମ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ, ଫାଲ୍ଗୁ ତଟ, ସେତୁ, ପ୍ରଭାସ, କୁଶସ୍ଥଳୀ (ଦ୍ୱାରକା), ବାରାଣସୀ, ମଧୁପୁରୀ (ମଥୁରା), ପମ୍ପା, ବିନ୍ଦୁସରୋବର, ନାରାୟଣାଶ୍ରମ (ବଦରିକାଶ୍ରମ), ନନ୍ଦା ନଦୀତଟ, ସୀତାରାମାଶ୍ରମାଦି, ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର-ମଲୟ ଆଦି କୁଲାଚଳ—ଏସବୁ ପରମ ପୁଣ୍ୟଦେଶ। ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚା ଅଛି, ଶ୍ରେୟକାମୀ ଲୋକ ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସେବନ କରୁ; ଏଠାରେ କରା ଧର୍ମ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳ ଦିଏ।
Verse 31
सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥
ପୁଷ୍କର ଆଦି ପବିତ୍ର ସରୋବର ଓ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ସାଧୁମହାତ୍ମାମାନେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି—କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗୟା, ପ୍ରୟାଗ, ପୁଲହାଶ୍ରମ; ନୈମିଷାରଣ୍ୟ, ଫାଲ୍ଗୁ ନଦୀତଟ, ସେତୁବନ୍ଧ, ପ୍ରଭାସ, କୁଶସ୍ଥଳୀ (ଦ୍ୱାରକା), ବାରାଣସୀ, ମଧୁପୁରୀ (ମଥୁରା), ପମ୍ପା, ବିନ୍ଦୁ-ସରୋବର, ନାରାୟଣାଶ୍ରମ (ବଦରୀ), ନନ୍ଦା ନଦୀତଟ, ଶ୍ରୀରାମ-ସୀତା ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଚିତ୍ରକୂଟ ଆଦି, ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର-ମଲୟ ଆଦି ପର୍ବତପ୍ରଦେଶ—ଏସବୁ ପରମ ପୁଣ୍ୟ ଦେଶ। ଏହିପରି ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚା (ରାଧା-କୃଷ୍ଣ ଦେବତା ପୂଜା) ଅଛି, ସେଠାକୁ ଶ୍ରେୟ ଚାହୁଁଥିବା ଭକ୍ତ ବାରମ୍ବାର ସେବନ କରୁ; ସେଠାରେ କୃତ ଧର୍ମ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳଦାୟକ।
Verse 32
सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥
ପୁଷ୍କରାଦି ତୀର୍ଥସରୋବର ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗୟା, ପ୍ରୟାଗ, ପୁଲହାଶ୍ରମ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ, ଫାଲ୍ଗୁ-ତଟ, ସେତୁବନ୍ଧ, ପ୍ରଭାସ, କୁଶସ୍ଥଳୀ (ଦ୍ୱାରକା), ବାରାଣସୀ, ମଧୁପୁରୀ (ମଥୁରା), ପମ୍ପା, ବିନ୍ଦୁ-ସରୋବର, ନାରାୟଣାଶ୍ରମ (ବଦରୀ), ନନ୍ଦା-ତଟ, ସୀତା-ରାମ ଆଶ୍ରମ ଯେପରି ଚିତ୍ରକୂଟ, ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର-ମଲୟ ଆଦି ପର୍ବତପ୍ରଦେଶ—ଏସବୁ ପରମ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ। ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚା (ରାଧା-କୃଷ୍ଣ ପୂଜା) ଅଛି, ସେଠାକୁ ଶ୍ରେୟ ଚାହୁଁଥିବା ଭକ୍ତ ବାରମ୍ବାର ଯାଉ; ସେଠାରେ କୃତ ଧର୍ମ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳ ଦେଉଛି।
Verse 33
सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶ—ତୀର୍ଥସରୋବର, କ୍ଷେତ୍ର, ପର୍ବତ ଓ ଆଶ୍ରମ—ପରମ ପୁଣ୍ୟତମ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କିମ୍ବା ସାଧୁଜନ ବସନ୍ତି। ଶ୍ରେୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ସେବନ କରୁ; କାରଣ ଏଠାରେ କୃତ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟତ୍ର ଠାରୁ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳ ଦେଉଛି।
Verse 34
पात्रं त्वत्र निरुक्तं वै कविभि: पात्रवित्तमै: । हरिरेवैक उर्वीश यन्मयं वै चराचरम् ॥ ३४ ॥
ହେ ଭୂପତି! ପାତ୍ରତା ଜାଣୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଣ୍ଡିତମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଚରାଚର ସମସ୍ତ କିଛି ଯାହାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଓ ଯାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେ ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନ ହରି (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାତ୍ର; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣ ତାଙ୍କୁ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 35
देवर्ष्यर्हत्सु वै सत्सु तत्र ब्रह्मात्मजादिषु । राजन्यदग्रपूजायां मत: पात्रतयाच्युत: ॥ ३५ ॥
ହେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ତୁମ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବତା, ଦେବର୍ଷି, ଅନେକ ସାଧୁ-ସନ୍ତ, ଏପରିକି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ‘ପ୍ରଥମେ କାହାକୁ ପୂଜିବା?’ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲାବେଳେ, ସମସ୍ତେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହିଁ ଅଗ୍ରପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାତ୍ର ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
Verse 36
जीवराशिभिराकीर्ण अण्डकोशाङ्घ्रिपो महान् । तन्मूलत्वादच्युतेज्या सर्वजीवात्मतर्पणम् ॥ ३६ ॥
ଜୀବରାଶିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଗଛ ପରି; ତାହାର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ୍ ଅଚ୍ୟୁତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ। ତେଣୁ କେବଳ କୃଷ୍ଣପୂଜାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପୂଜା ଓ ତୃପ୍ତି ହୁଏ।
Verse 37
पुराण्यनेन सृष्टानि नृतिर्यगृषिदेवता: । शेते जीवेन रूपेण पुरेषु पुरुषो ह्यसौ ॥ ३७ ॥
ଭଗବାନ୍ ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ-ପକ୍ଷୀ, ଋଷି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହରୂପ ଅନେକ ନିବାସ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ସେହି ଅସଂଖ୍ୟ ଦେହରେ ସେ ଜୀବ ସହ ପରମାତ୍ମାରୂପେ ବସନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ପୁରୁଷାବତାର ଭାବେ ପରିଚିତ।
Verse 38
तेष्वेव भगवान् राजंस्तारतम्येन वर्तते । तस्मात्पात्रं हि पुरुषो यावानात्मा यथेयते ॥ ३८ ॥
ହେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେହରେ ପରମାତ୍ମା ଜୀବକୁ ତାହାର ବୁଝିବା କ୍ଷମତା ଅନୁସାରେ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଦେହଭିତରେ ସେଇ ପ୍ରଧାନ। ଜ୍ଞାନ, ତପ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଦିର ବିକାଶ ଅନୁସାରେ ସେ ଜୀବକୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 39
दृष्ट्वा तेषां मिथो नृणामवज्ञानात्मतां नृप । त्रेतादिषु हरेरर्चा क्रियायै कविभि: कृता ॥ ३९ ॥
ହେ ନୃପ, ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ଅବମାନନା ଦେଖି ମହାକବି-ଋଷିମାନେ କ୍ରିୟାବିଧି ସହିତ ମନ୍ଦିରରେ ସପରିକର ହରିଙ୍କ ଦେବାର୍ଚ୍ଚା ପ୍ରଚଳିତ କଲେ।
Verse 40
ततोऽर्चायां हरिं केचित् संश्रद्धाय सपर्यया । उपासत उपास्तापि नार्थदा पुरुषद्विषाम् ॥ ४० ॥
ତାପରେ କେହି କେହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଅର୍ଚ୍ଚାରେ ହରିଙ୍କୁ ସପର୍ଯ୍ୟା କରି ପୂଜନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଧିକୃତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିସେବାରେ ପ୍ରଭୁ କଦାପି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 41
पुरुषेष्वपि राजेन्द्र सुपात्रं ब्राह्मणं विदु: । तपसा विद्यया तुष्टया धत्ते वेदं हरेस्तनुम् ॥ ४१ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ସେ ତପ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ହରିଙ୍କ ତନୁସଦୃଶ ବେଦକୁ ଧାରଣ କରେ।
Verse 42
नन्वस्य ब्राह्मणा राजन्कृष्णस्य जगदात्मन: । पुनन्त: पादरजसा त्रिलोकीं दैवतं महत् ॥ ४२ ॥
ହେ ରାଜନ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜଗଦାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର; ତାଙ୍କ ପାଦରଜରେ ତ୍ରିଲୋକୀ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ତେଣୁ ସେମାନେ ମହାଦେବତାସଦୃଶ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ।
Frequently Asked Questions
By earning only as necessary, offering the results to Vāsudeva, and repeatedly associating with sādhus to hear the Lord’s līlā from Bhāgavata and Purāṇas. Inner detachment is cultivated through śravaṇa, prasāda, yajña, charity, and avoidance of ugra-karma, so that duty becomes devotion rather than bondage.
Because nature’s resources are created by the Supreme Lord for the maintenance of all beings. Taking more than required violates dharma and incurs reaction under the ‘laws of nature’ (daiva/karma), since it is appropriation of the Lord’s property and deprivation of other dependents in the cosmic order.
Kṛṣṇa, the Supreme Personality of Godhead, is established as the foremost recipient—as affirmed at Yudhiṣṭhira’s Rājasūya. Since all beings rest in Him like a tree in its root, worship directed to Kṛṣṇa naturally includes proper honor to demigods, forefathers, humans, animals, and saints.
Deity worship was introduced to support people when social dealings declined, but the Lord is not satisfied if one worships the Deity while envying or disrespecting authorized Vaiṣṇavas. The chapter thus pairs arcana (Deity worship) with Vaiṣṇava-sevā and avoidance of aparādha.