Adhyaya 7

Verse 1

शौनक उवाच निर्गते नारदे सूत भगवान् बादरायण: । श्रुतवांस्तदभिप्रेतं तत: किमकरोद्विभु: ॥ १ ॥

ଶୌନକ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ନାରଦ ଚାଲିଗଲା ପରେ ଭଗବାନ୍ ବାଦରାୟଣ ବ୍ୟାସଦେବ ତାଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ସବୁ ଶୁଣିଥିଲେ; ତା’ପରେ ସେଇ ବିଭୁ କ’ଣ କଲେ?

Verse 2

सूत उवाच ब्रह्मनद्यां सरस्वत्यामाश्रम: पश्चिमे तटे । शम्याप्रास इति प्रोक्त ऋषीणां सत्रवर्धन: ॥ २ ॥

ସୂତ କହିଲେ—ବେଦମୟ ବ୍ରହ୍ମନଦୀ ସରସ୍ୱତୀର ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ ‘ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ’ ନାମକ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି; ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କ ସତ୍ର ଓ ତପସ୍ୟାକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରେ।

Verse 3

तस्मिन् स्व आश्रमे व्यासो बदरीषण्डमण्डिते । आसीनोऽप उपस्पृश्य प्रणिदध्यौ मन: स्वयम् ॥ ३ ॥

ସେଠାରେ, ବଦରୀ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ବ୍ୟାସଦେବ ବସିଲେ; ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 4

भक्तियोगेन मनसि सम्यक् प्रणिहितेऽमले । अपश्यत्पुरुषं पूर्णं मायां च तदपाश्रयम् ॥ ४ ॥

ଭକ୍ତି-ଯୋଗେ ମନକୁ ନିର୍ମଳ କରି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ନିବେଶ କରିବା ପରେ ସେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ବାହ୍ୟଶକ୍ତି ମାୟାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 5

यया सम्मोहितो जीव आत्मानं त्रिगुणात्मकम् । परोऽपि मनुतेऽनर्थं तत्कृतं चाभिपद्यते ॥ ५ ॥

ସେଇ ମାୟାରେ ମୋହିତ ଜୀବ, ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜକୁ ତ୍ରିଗୁଣମୟ ଦେହ-ମନ ଭାବେ ମାନେ ଏବଂ ତାହାରୁ ଜନିତ ଦୁଃଖଫଳ ଭୋଗେ।

Verse 6

अनर्थोपशमं साक्षाद्भक्तियोगमधोक्षजे । लोकस्याजानतो विद्वांश्चक्रे सात्वतसंहिताम् ॥ ६ ॥

ଜୀବର ଅନର୍ଥର ସାକ୍ଷାତ୍ ଉପଶମ ଅଧୋକ୍ଷଜ ଭଗବାନଙ୍କର ଭକ୍ତି-ଯୋଗରେ ହୁଏ; ଲୋକ ଏହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟାସଦେବ ସାତ୍ୱତ-ସଂହିତା ରଚନା କଲେ।

Verse 7

यस्यां वै श्रूयमाणायां कृष्णे परमपूरुषे । भक्तिरुत्पद्यते पुंस: शोकमोहभयापहा ॥ ७ ॥

ଏହି ସଂହିତାକୁ ଶ୍ରବଣ କରିବାମାତ୍ରେ ପରମପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯାହା ଶୋକ, ମୋହ ଓ ଭୟକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 8

स संहितां भागवतीं कृत्वानुक्रम्य चात्मजम् । शुकमध्यापयामास निवृत्तिनिरतं मुनि: ॥ ८ ॥

ମହାମୁନି ବ୍ୟାସଦେବ ଭାଗବତୀ ସଂହିତା (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ) ରଚନା କରି, କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ସଂଶୋଧନ କରି, ନିବୃତ୍ତିରେ ନିରତ ନିଜ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଲେ।

Verse 9

शौनक उवाच स वै निवृत्तिनिरत: सर्वत्रोपेक्षको मुनि: । कस्य वा बृहतीमेतामात्माराम: समभ्यसत् ॥ ९ ॥

ଶୌନକ କହିଲେ—ନିବୃତ୍ତିରେ ରତ, ସର୍ବତ୍ର ଉପେକ୍ଷକ, ଆତ୍ମାରାମ ମୁନି ଏତେ ବୃହତ୍ ଗ୍ରନ୍ଥ କାହିଁକି ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ?

Verse 10

सूत उवाच आत्मारामाश्च मुनयो निर्ग्रन्था अप्युरुक्रमे । कुर्वन्त्यहैतुकीं भक्तिमित्थम्भूतगुणो हरि: ॥ १० ॥

ସୂତ କହିଲେ—ଆତ୍ମାରାମ ମୁନିମାନେ, ଗ୍ରନ୍ଥି-ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ (ନିର୍ଗ୍ରନ୍ଥ) ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଉରୁକ୍ରମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅହେତୁକୀ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି; କାରଣ ହରିଙ୍କ ଗୁଣ ଏମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଯେ ମୁକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷେ।

Verse 11

हरेर्गुणाक्षिप्तमतिर्भगवान् बादरायणि: । अध्यगान्महदाख्यानं नित्यं विष्णुजनप्रिय: ॥ ११ ॥

ହରିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ ମନ ଥିବା ବାଦରାୟଣି ଭଗବାନ ଶୁକଦେବ, ଯିଏ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେ ଏହି ମହଦାଖ୍ୟାନ—ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ—ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ।

Verse 12

परीक्षितोऽथ राजर्षेर्जन्मकर्मविलापनम् । संस्थां च पाण्डुपुत्राणां वक्ष्ये कृष्णकथोदयम् ॥ १२ ॥

ଏବେ ମୁଁ ରାଜର୍ଷି ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଜନ୍ମ, କର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଲୋକବ୍ୟବସ୍ଥା-ତ୍ୟାଗର ସମାପ୍ତି କହି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣକଥାର ଉଦୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 13

यदा मृधे कौरवसृञ्जयानां वीरेष्वथो वीरगतिं गतेषु । वृकोदराविद्धगदाभिमर्श- भग्नोरुदण्डे धृतराष्ट्रपुत्रे ॥ १३ ॥ भर्तु: प्रियं द्रौणिरिति स्म पश्यन् कृष्णासुतानां स्वपतां शिरांसि । उपाहरद्विप्रियमेव तस्य जुगुप्सितं कर्म विगर्हयन्ति ॥ १४ ॥

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବ ପକ୍ଷର ବୀରମାନେ ନିହତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଗତି ପାଇଲେ, ଏବଂ ଭୀମସେନଙ୍କ ଗଦାଘାତରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରର ଜଂଘା ଭାଙ୍ଗି ସେ ବିଲାପ କରି ପଡ଼ିଲା; ସେତେବେଳେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ‘ମୋ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ’ ଭାବି, ଶୋଇଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଶିର କାଟି ପୁରସ୍କାର ଭାବେ ଆଣି ଦେଲା। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସେହି ଘୃଣିତ କର୍ମକୁ ଗର୍ହା କଲା ଏବଂ କିଛିମାତ୍ରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 14

यदा मृधे कौरवसृञ्जयानां वीरेष्वथो वीरगतिं गतेषु । वृकोदराविद्धगदाभिमर्श- भग्नोरुदण्डे धृतराष्ट्रपुत्रे ॥ १३ ॥ भर्तु: प्रियं द्रौणिरिति स्म पश्यन् कृष्णासुतानां स्वपतां शिरांसि । उपाहरद्विप्रियमेव तस्य जुगुप्सितं कर्म विगर्हयन्ति ॥ १४ ॥

ଯେତେବେଳେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ବୀରମାନେ ନିହତ ହୋଇ ବୀରଗତି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ଭୀମସେନଙ୍କ ଗଦା ପ୍ରହାରରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଜଙ୍ଘ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସେତେବେଳେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ଶୋଇଥିବା ପୁତ୍ରଙ୍କ ମସ୍ତକ ଛେଦନ କରି ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଉପହାର ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏହି ଘୃଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ ଏବଂ ସେ ଆଦୌ ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 15

माता शिशूनां निधनं सुतानां निशम्य घोरं परितप्यमाना । तदारुदद्वाष्पकलाकुलाक्षी तां सान्‍त्वयन्नाह किरीटमाली ॥ १५ ॥

ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ସନ୍ତାନର ମାତା ଦ୍ରୌପଦୀ, ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ପରେ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ମହାନ କ୍ଷତିରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 16

तदा शुचस्ते प्रमृजामि भद्रे यद्ब्रह्मबन्धो: शिर आततायिन: । गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैरुपाहरे त्वाक्रम्य यत्‍स्‍नास्यसि दग्धपुत्रा ॥ १६ ॥

ହେ ଭଦ୍ରେ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମୋର ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଆତତାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣର ମସ୍ତକ ଛେଦନ କରି ତୁମକୁ ଉପହାର ଦେବି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମର ଅଶ୍ରୁ ପୋଛିଦେବି ଏବଂ ତୁମକୁ ଶାନ୍ତ କରିବି। ତା’ପରେ, ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶବ ଦାହ କରିବା ପରେ, ତୁମେ ତା’ର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରିପାରିବ।

Verse 17

इति प्रियां वल्गुविचित्रजल्पै: स सान्‍त्वयित्वाच्युतमित्रसूत: । अन्वाद्रवद्दंशित उग्रधन्वा कपिध्वजो गुरुपुत्रं रथेन ॥ १७ ॥

ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଓ ସାରଥୀ ରୂପେ ପାଇଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଏହିପରି ମଧୁର ବଚନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ତା’ପରେ ସେ କବଚ ଧାରଣ କଲେ, ନିଜର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ନେଲେ ଏବଂ ରଥରେ ବସି ଗୁରୁପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ପଛରେ ଗୋଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ବାହାରି ପଡ଼ିଲେ।

Verse 18

तमापतन्तं स विलक्ष्य दूरात् कुमारहोद्विग्नमना रथेन । पराद्रवत्प्राणपरीप्सुरुर्व्यां यावद्गमं रुद्रभयाद्यथा क: ॥ १८ ॥

ରାଜକୁମାରମାନଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଅତି ବେଗରେ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଆସୁଥିବାର ବହୁ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ରୁଦ୍ର (ଶିବ)ଙ୍କ ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ପଳାୟନ କଲା ପରି, ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ରଥରେ ପଳାୟନ କଲେ।

Verse 19

यदाशरणमात्मानमैक्षत श्रान्तवाजिनम् । अस्त्रं ब्रह्मशिरो मेने आत्मत्राणं द्विजात्मज: ॥ १९ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ର ଥକିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସହ ନିଜକୁ ଅଶରଣ ଦେଖି, ଆତ୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ହିଁ ଶେଷ ଉପାୟ ଭାବିଲା।

Verse 20

अथोपस्पृश्य सलिलं सन्दधे तत्समाहित: । अजानन्नपि संहारं प्राणकृच्छ्र उपस्थिते ॥ २० ॥

ପ୍ରାଣସଙ୍କଟ ଆସିବାରୁ ସେ ପବିତ୍ରଭାବେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ସନ୍ଧାନ କଲା; କିନ୍ତୁ ତାହାର ଉପସଂହାର ସେ ଜାଣୁନଥିଲା।

Verse 21

तत: प्रादुष्कृतं तेज: प्रचण्डं सर्वतोदिशम् । प्राणापदमभिप्रेक्ष्य विष्णुं जिष्णुरुवाच ह ॥ २१ ॥

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ତେଜ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଏହାକୁ ପ୍ରାଣାପଦ ଭାବି ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 22

अर्जुन उवाच कृष्ण कृष्ण महाबाहो भक्तानामभयङ्कर । त्वमेको दह्यमानानामपवर्गोऽसि संसृते: ॥ २२ ॥

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ମହାବାହୋ! ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ତୁମେ। ସଂସାରଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ଦହୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷପଥ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର।

Verse 23

त्वमाद्य: पुरुष: साक्षादीश्वर: प्रकृते: पर: । मायां व्युदस्य चिच्छक्त्या कैवल्ये स्थित आत्मनि ॥ २३ ॥

ତୁମେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଆଦ୍ୟ ପୁରୁଷ, ପରମେଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ। ନିଜ ଚିତ୍‌ଶକ୍ତିରେ ମାୟାର ପ୍ରଭାବକୁ ଦୂର କରି, ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ ଓ ଦିବ୍ୟଜ୍ଞାନମୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 24

स एव जीवलोकस्य मायामोहितचेतस: । विधत्से स्वेन वीर्येण श्रेयो धर्मादिलक्षणम् ॥ २४ ॥

ଆପଣ ମାୟାଶକ୍ତିର ପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମାୟାମୋହିତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ ବୀର୍ୟରେ ଧର୍ମାଦି—ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ—ଲକ୍ଷଣ ଶ୍ରେୟ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

Verse 25

तथायं चावतारस्ते भुवो भारजिहीर्षया । स्वानां चानन्यभावानामनुध्यानाय चासकृत् ॥ २५ ॥

ଏହିପରି ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ କରିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଅବତାର; ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ—ବିଶେଷକରି ଅନନ୍ୟଭକ୍ତମାନଙ୍କ—ପୁନଃପୁନଃ ଧ୍ୟାନ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

Verse 26

किमिदं स्वित्कुतो वेति देवदेव न वेद्‍म्यहम् । सर्वतोमुखमायाति तेज: परमदारुणम् ॥ २६ ॥

ହେ ଦେବଦେବ! ଏହା କ’ଣ, କେଉଁଠୁ ଆସିଲା—ମୁଁ ଜାଣେନି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ତେଜ ସବୁଦିଗରୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଛି।

Verse 27

श्रीभगवानुवाच वेत्थेदं द्रोणपुत्रस्य ब्राह्ममस्त्रं प्रदर्शितम् । नैवासौ वेद संहारं प्राणबाध उपस्थिते ॥ २७ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ଏହା ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ବ୍ରାହ୍ମାସ୍ତ୍ର; ମୋଠାରୁ ଜାଣ। ପ୍ରାଣସଙ୍କଟ ନିକଟ ଦେଖି ସେ ଏହା ଛାଡ଼ିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା ଉପାୟ ସେ ଜାଣେନି।

Verse 28

न ह्यस्यान्यतमं किञ्चिदस्त्रं प्रत्यवकर्शनम् । जह्यस्त्रतेज उन्नद्धमस्त्रज्ञो ह्यस्त्रतेजसा ॥ २८ ॥

ହେ ଅର୍ଜୁନ! ଏହାର ପ୍ରତିକାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ; କେବଳ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମାସ୍ତ୍ର ହିଁ। ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ତେଣୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରତେଜରେ ଏହାର ଉଗ୍ର ତେଜକୁ ଦମନ କର।

Verse 29

सूत उवाच श्रुत्वा भगवता प्रोक्तं फाल्गुन: परवीरहा । स्पृष्ट्वापस्तं परिक्रम्य ब्राह्मं ब्राह्मास्त्रं सन्दधे ॥ २९ ॥

ଶ୍ରୀ ସୂତ କହିଲେ—ଭଗବାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପରବୀରହନ୍ତା ଅର୍ଜୁନ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଅନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ନିବାରିବାକୁ ନିଜ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ସନ୍ଧାନ କଲେ।

Verse 30

संहत्यान्योन्यमुभयोस्तेजसी शरसंवृते । आवृत्य रोदसी खं च ववृधातेऽर्कवह्निवत् ॥ ३० ॥

ଦୁଇ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ତେଜ, ଶରସଂବୃତ ହୋଇ, ପରସ୍ପର ଏକତ୍ର ହେଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟଚକ୍ର ସଦୃଶ ମହା ଅଗ୍ନିବୃତ୍ତ ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକମଣ୍ଡଳକୁ ଆବୃତ କରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।

Verse 31

द‍ृष्ट्वास्त्रतेजस्तु तयोस्त्रील्लोकान् प्रदहन्महत् । दह्यमाना: प्रजा: सर्वा: सांवर्तकममंसत ॥ ३१ ॥

ସେଇ ଦୁଇ ଅସ୍ତ୍ରର ସଂଯୁକ୍ତ ମହାତେଜରେ ତ୍ରିଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦଗ୍ଧ ହେଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଳୟକାଳର ସାଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନିର ସ୍ମୃତି ହେଲା।

Verse 32

प्रजोपद्रवमालक्ष्य लोकव्यतिकरं च तम् । मतं च वासुदेवस्य सञ्जहारार्जुनो द्वयम् ॥ ३२ ॥

ପ୍ରଜାଙ୍କ ଉପଦ୍ରବ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆସନ୍ନ ବିନାଶ ଦେଖି, ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ଅର୍ଜୁନ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦୁଇଟି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ସଂହାର କଲେ।

Verse 33

तत आसाद्य तरसा दारुणं गौतमीसुतम् । बबन्धामर्षताम्राक्ष: पशुं रशनया यथा ॥ ३३ ॥

ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ତ୍ୱରାରେ ସେଇ ଦାରୁଣ ଗୌତମୀପୁତ୍ରକୁ ଧରିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଅର୍ଜୁନ ତାକୁ ରଶିରେ ପଶୁ ପରି ବାନ୍ଧିଦେଲେ।

Verse 34

शिबिराय निनीषन्तं रज्ज्वा बद्ध्वा रिपुं बलात् । प्राहार्जुनं प्रकुपितो भगवानम्बुजेक्षण: ॥ ३४ ॥

ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ରଶିରେ ବାନ୍ଧି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ସାମରିକ ଶିବିରକୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 35

मैनं पार्थार्हसि त्रातुं ब्रह्मबन्धुमिमं जहि । योऽसावनागस: सुप्तानवधीन्निशि बालकान् ॥ ३५ ॥

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣର ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ପର୍କୀୟ) ଉପରେ ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାକୁ ମାରିଦିଅ, କାରଣ ସେ ରାତିରେ ଶୋଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛି।

Verse 36

मत्तं प्रमत्तमुन्मत्तं सुप्तं बालं स्त्रियं जडम् । प्रपन्नं विरथं भीतं न रिपुं हन्ति धर्मवित् ॥ ३६ ॥

ଯେ ଧର୍ମର ନୀତି ଜାଣେ, ସେ ଅସାବଧାନ, ନିଶାଗ୍ରସ୍ତ, ପାଗଳ, ଶୋଇଥିବା, ଭୟଭୀତ କିମ୍ବା ରଥହୀନ ଶତ୍ରୁକୁ ହତ୍ୟା କରେ ନାହିଁ। ସେ କୌଣସି ବାଳକ, ସ୍ତ୍ରୀ, ମୂର୍ଖ ପ୍ରାଣୀ କିମ୍ବା ଶରଣାଗତ ଜୀବକୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରେ ନାହିଁ।

Verse 37

स्वप्राणान् य: परप्राणै: प्रपुष्णात्यघृण: खल: । तद्वधस्तस्य हि श्रेयो यद्दोषाद्यात्यध: पुमान् ॥ ३७ ॥

ଯେଉଁ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ନୀଚ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନ ବିନିମୟରେ ନିଜ ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ, ତାକୁ ବଧ କରିବା ହିଁ ତାର ମଙ୍ଗଳଜନକ, ନଚେତ୍ ସେ ନିଜ କର୍ମ ଯୋଗୁଁ ଅଧୋଗତି ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 38

प्रतिश्रुतं च भवता पाञ्चाल्यै श‍ृण्वतो मम । आहरिष्ये शिरस्तस्य यस्ते मानिनि पुत्रहा ॥ ३८ ॥

ଆହୁରି ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ନିଜେ ଶୁଣିଛି ଯେ ତୁମେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ ଯେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀର ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଦେବ।

Verse 39

तदसौ वध्यतां पाप आतताय्यात्मबन्धुहा । भर्तुश्च विप्रियं वीर कृतवान् कुलपांसन: ॥ ३९ ॥

ଏହି ପାପୀ ଆତତାୟୀ ଏବଂ ତୁମ୍ଭର ନିଜ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ ଅଟେ । ହେ ବୀର, ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି । ସେ କୁଳର କଳଙ୍କ ଅଟେ, ତେଣୁ ତାକୁ ତୁରନ୍ତ ବଧ କର ।

Verse 40

सूत उवाच एवं परीक्षता धर्मं पार्थ: कृष्णेन चोदित: । नैच्छद्धन्तुं गुरुसुतं यद्यप्यात्महनं महान् ॥ ४० ॥

ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ଯଦିଓ ଧର୍ମର ପରୀକ୍ଷା କରୁଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ, ତଥାପି ମହାତ୍ମା ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ହତ୍ୟାକାରୀ ଥିଲେ ।

Verse 41

अथोपेत्य स्वशिबिरं गोविन्दप्रियसारथि: । न्यवेदयत्तं प्रियायै शोचन्त्या आत्मजान् हतान् ॥ ४१ ॥

ନିଜ ଶିବିରରେ ପହଞ୍ଚି, ଗୋବିନ୍ଦ ଯାହାର ପ୍ରିୟ ସାରଥୀ ଅଟନ୍ତି, ସେହି ଅର୍ଜୁନ ସେହି ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ନିଜର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ, ଯିଏ ନିଜର ମୃତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିଲେ ।

Verse 42

तथाहृतं पशुवत् पाशबद्ध- मवाङ्‍मुखं कर्मजुगुप्सितेन । निरीक्ष्य कृष्णापकृतं गुरो: सुतं वामस्वभावा कृपया ननाम च ॥ ४२ ॥

ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ତେବେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପଶୁ ପରି ରଶିରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ନିଜର ନିନ୍ଦନୀୟ କର୍ମ ହେତୁ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଥିଲେ । ନିଜର କୋମଳ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଦୟା ହେତୁ, ସେ ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।

Verse 43

उवाच चासहन्त्यस्य बन्धनानयनं सती । मुच्यतां मुच्यतामेष ब्राह्मणो नितरां गुरु: ॥ ४३ ॥

ସେହି ସତୀ ସାଧ୍ୱୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରେ ଦେଖି ସହ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ କହିଲେ: ଏହାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର, ମୁକ୍ତ କର, କାରଣ ଏ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଆମର ଗୁରୁ ଅଟନ୍ତି ।

Verse 44

सरहस्यो धनुर्वेद: सविसर्गोपसंयम: । अस्त्रग्रामश्च भवता शिक्षितो यदनुग्रहात् ॥ ४४ ॥

ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଆପଣ ଧନୁର୍ବେଦ, ଅସ୍ତ୍ରନିକ୍ଷେପ ଓ ଅସ୍ତ୍ରସଂଯମର ଗୁହ୍ୟ ବିଦ୍ୟା ଶିଖିଥିଲେ।

Verse 45

स एष भगवान्द्रोण: प्रजारूपेण वर्तते । तस्यात्मनोऽर्धं पत्‍न्‍यास्ते नान्वगाद्वीरसू: कृपी ॥ ४५ ॥

ସେ ଭଗବାନ୍ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ପୁତ୍ରରୂପେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ। ପୁତ୍ରବତୀ କୃପୀ ପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ସତୀ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 46

तद् धर्मज्ञ महाभाग भवद्भ‍िर्गौरवं कुलम् । वृजिनं नार्हति प्राप्तुं पूज्यं वन्द्यमभीक्ष्णश: ॥ ४६ ॥

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମହାଭାଗ! ସଦା ପୂଜ୍ୟ ଓ ବନ୍ଦନୀୟ ଏହି ଗୌରବମୟ କୁଳଜନଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 47

मा रोदीदस्य जननी गौतमी पतिदेवता । यथाहं मृतवत्सार्ता रोदिम्यश्रुमुखी मुहु: ॥ ४७ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପତିଦେବତା ଜନନୀ ଗୌତମୀଙ୍କୁ ମୋ ପରି କାନ୍ଦାନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ପୁତ୍ରମୃତ୍ୟୁରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର ଅଶ୍ରୁମୁଖୀ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଛି; ସେ ଏମିତି କାନ୍ଦିବାକୁ ନ ପଡ଼ୁ।

Verse 48

यै: कोपितं ब्रह्मकुलं राजन्यैरजितात्मभि: । तत् कुलं प्रदहत्याशु सानुबन्धं शुचार्पितम् ॥ ४८ ॥

ହେ ରାଜନ୍! ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମହୀନ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଳକୁ କୋପିତ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେହି କ୍ରୋଧାଗ୍ନି ସମଗ୍ର ରାଜକୁଳକୁ ସାନୁବନ୍ଧ ଶୀଘ୍ର ଦହିଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୋକ ଦିଏ।

Verse 49

सूत उवाच धर्म्यं न्याय्यं सकरुणं निर्व्यलीकं समं महत् । राजा धर्मसुतो राज्ञ्या: प्रत्यनन्दद्वचो द्विजा: ॥ ४९ ॥

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ରାଣୀଙ୍କ ବଚନ ଧର୍ମ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ୍ୟ, କରୁଣାମୟ, ନିର୍ବ୍ୟଲୀକ, ସମ ଓ ମହତ୍ ଥିଲା; ଧର୍ମସୁତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥନ କଲେ।

Verse 50

नकुल: सहदेवश्च युयुधानो धनञ्जय: । भगवान् देवकीपुत्रो ये चान्ये याश्च योषित: ॥ ५० ॥

ନକୁଳ, ସହଦେବ, ଯୁୟୁଧାନ (ସାତ୍ୟକି), ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ, ଦେବକୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଏବଂ ନାରୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଏକମତ ହେଲେ।

Verse 51

तत्राहामर्षितो भीमस्तस्य श्रेयान् वध: स्मृत: । न भर्तुर्नात्मनश्चार्थे योऽहन् सुप्तान् शिशून् वृथा ॥ ५१ ॥

କିନ୍ତୁ ଭୀମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅସମ୍ମତି ପ୍ରକାଶ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—ଏହି ଅପରାଧୀର ବଧ ହିଁ ଶ୍ରେୟ; କାରଣ ସେ ନିର୍ଥକରେ ସୁପ୍ତ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛି, ନ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ, ନ ମାଲିକଙ୍କ ଲାଭ ପାଇଁ।

Verse 52

निशम्य भीमगदितं द्रौपद्याश्च चतुर्भुज: । आलोक्य वदनं सख्युरिदमाहहसन्निव ॥ ५२ ॥

ଭୀମ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ ନିଜ ପ୍ରିୟ ସଖା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ହସୁଥିବା ପରି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 53

श्रीभगवानुवाच ब्रह्मबन्धुर्न हन्तव्य आततायी वधार्हण: । मयैवोभयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम् ॥ ५३ ॥ कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत्सान्‍त्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पाञ्चाल्या मह्यमेव च ॥ ५४ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ସେ ଯଦି ଆତତାୟୀ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ବଧାର୍ହ। ଦୁଇଟି ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହାଯାଇଛି; ତେଣୁ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁଶାସନ ରକ୍ଷା କର। ପତ୍ନୀକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଯେ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛ, ତାହା ପୂରଣ କର; ଭୀମସେନ, ପାଞ୍ଚାଳୀ ଓ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କର।

Verse 54

श्रीभगवानुवाच ब्रह्मबन्धुर्न हन्तव्य आततायी वधार्हण: । मयैवोभयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम् ॥ ५३ ॥ कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत्सान्‍त्वयता प्रियाम् । प्रियं च भीमसेनस्य पाञ्चाल्या मह्यमेव च ॥ ५४ ॥

ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ଆତତାୟୀ ହୁଅନ୍ତି ତେବେ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ବଧ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସମସ୍ତ ନିୟମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅଛି, ଏବଂ ତୁମକୁ ସେହି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ। ତୁମକୁ ତୁମର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ଭୀମସେନ ଓ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 55

सूत उवाच अर्जुन: सहसाज्ञाय हरेर्हार्दमथासिना । मणिं जहार मूर्धन्यं द्विजस्य सहमूर्धजम् ॥ ५५ ॥

ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ସେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱିଅର୍ଥବୋଧକ ଆଦେଶ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଖଡ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ କେଶ ଓ ମଣି ଉଭୟ ଛେଦନ କଲେ।

Verse 56

विमुच्य रशनाबद्धं बालहत्याहतप्रभम् । तेजसा मणिना हीनं शिबिरान्निरयापयत् ॥ ५६ ॥

ଶିଶୁ ହତ୍ୟା କାରଣରୁ ତାଙ୍କର ଶାରୀରିକ କାନ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ମସ୍ତକରୁ ମଣି ହରାଇବା ହେତୁ ସେ ଆହୁରି ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଗଲେ। ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ କରି ଶିବିରରୁ ବାହାର କରିଦିଆଗଲା।

Verse 57

वपनं द्रविणादानं स्थानान्निर्यापणं तथा । एष हि ब्रह्मबन्धूनां वधो नान्योऽस्ति दैहिक: ॥ ५७ ॥

ମସ୍ତକ ମୁଣ୍ଡନ, ଧନ ହରଣ ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନରୁ ନିର୍ବାସିତ କରିବା - ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦଣ୍ଡ। ଶରୀରକୁ ବଧ କରିବାର କୌଣସି ବିଧାନ ନାହିଁ।

Verse 58

पुत्रशोकातुरा: सर्वे पाण्डवा: सह कृष्णया । स्वानां मृतानां यत्कृत्यं चक्रुर्निर्हरणादिकम् ॥ ५८ ॥

ତତ୍ପରେ, ପୁତ୍ର ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ନିଜର ମୃତ ପରିଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ଆଦି କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।