
Nārada’s Past Life, the Lord’s Brief Vision, and the Power of Kīrtana
ନାରଦଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମ ଶୁଣି ବ୍ୟାସଦେବ ପଚାରନ୍ତି—ମହର୍ଷିମାନେ ଯାଇଗଲାପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା, ଏବଂ ନାରଦ ପୂର୍ବ ବ୍ରହ୍ମଦିନର କଥା କିପରି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି? ନାରଦ କହନ୍ତି—ସେ ଦାସୀପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସ୍ନେହବନ୍ଧନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୈବ/ପରମ କାଳର ବିଧାନରେ ଚାଲିଥିଲେ। ମାଆ ସର୍ପଦଂଶରେ ମରିଗଲେ, ସେ ତାହାକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା ଭାବି ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶ ଅତିକ୍ରମ କରି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରି ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ତେବେ ହୃଦୟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବାରୁ ସେ ବିରହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—ଏହି ଜନ୍ମରେ ପୁଣି ଦର୍ଶନ ହେବ ନାହିଁ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୌତିକ ମଳ ନିତ୍ୟଦର୍ଶନକୁ ବାଧା ଦେଉଛି, ଏକ ଝଲକ ବିରହ ବଢ଼ାଇ ଇଚ୍ଛାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ବୁଦ୍ଧିକୁ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ଥିର କରେ। ପରେ ନାରଦ ନିରନ୍ତର ନାମକୀର୍ତ୍ତନ ଓ ଲୀଳାକଥାରେ ଲଗି ଅସଙ୍ଗ ହେଲେ; କର୍ମବନ୍ଧନମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ, ପ୍ରଳୟରେ ମଧ୍ୟ ରହିଲେ, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୃଷ୍ଟିରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ପୁଣି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏବେ ସେ ବୀଣା ନେଇ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଭ୍ରମଣ କରି ଶିଖାନ୍ତି—କୀର୍ତ୍ତନ ହିଁ ସଂସାର-ତରଣର ନୌକା, କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହିପରି ଭାବେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନକେନ୍ଦ୍ରିତ ଭାଗବତ ରଚନା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
Verse 1
सूत उवाच एवं निशम्य भगवान्देवर्षेर्जन्म कर्म च । भूय: पप्रच्छ तं ब्रह्मन् व्यास: सत्यवतीसुत: ॥ १ ॥
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶ୍ରୀ ନାରଦଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମ ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀସୁତ ଭଗବଦବତାର ବ୍ୟାସଦେବ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଏଭଳି ପଚାରିଲେ।
Verse 2
व्यास उवाच भिक्षुभिर्विप्रवसिते विज्ञानादेष्टृभिस्तव । वर्तमानो वयस्याद्ये तत: किमकरोद्भवान् ॥ २ ॥
ଶ୍ରୀବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ନାରଦ! ଯେ ମହର୍ଷିମାନେ ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ-ବିଜ୍ଞାନ ଶିଖାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ ଏହି ଜନ୍ମର ଆରମ୍ଭରେ ତୁମେ କ’ଣ କଲ?
Verse 3
स्वायम्भुव कया वृत्त्या वर्तितं ते परं वय: । कथं चेदमुदस्राक्षी: काले प्राप्ते कलेवरम् ॥ ३ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର (ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ) ନାରଦ! ଦୀକ୍ଷା ପରେ କେଉଁ ବୃତ୍ତିରେ ତୁମେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଲ, ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ପୁରୁଣା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଏହି ଦେହ କିପରି ପାଇଲ?
Verse 4
प्राक्कल्पविषयामेतां स्मृतिं ते मुनिसत्तम । न ह्येष व्यवधात्काल एष सर्वनिराकृति: ॥ ४ ॥
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! କାଳ ଯଥାକ୍ରମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଲୟ କରେ; ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଦିନ ପୂର୍ବର ଏହି ବିଷୟ କାଳବାଧା ବିନା ତୁମ ସ୍ମୃତିରେ କିପରି ତାଜା ରହିଲା?
Verse 5
नारद उवाच भिक्षुभिर्विप्रवसिते विज्ञानादेष्टृभिर्मम । वर्तमानो वयस्याद्ये तत एतदकारषम् ॥ ५ ॥
ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ଯେ ମହର୍ଷିମାନେ ମୋତେ ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ-ବିଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ଏହିପରି ଭାବେ ଜୀବନ କାଟିଲି।
Verse 6
एकात्मजा मे जननी योषिन्मूढा च किङ्करी । मय्यात्मजेऽनन्यगतौ चक्रे स्नेहानुबन्धनम् ॥ ६ ॥
ମୁଁ ମୋ ମାଆର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିଲି। ସେ ସରଳ ସ୍ୱଭାବର ନାରୀ ଏବଂ ଦାସୀ ମଧ୍ୟ; ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନଥିବାରୁ ସେ ସ୍ନେହବନ୍ଧନରେ ମୋତେ ବାନ୍ଧି ରଖିଲେ।
Verse 7
सास्वतन्त्रा न कल्पासीद्योगक्षेमं ममेच्छती । ईशस्य हि वशे लोको योषा दारुमयी यथा ॥ ७ ॥
ସେ ମୋର ଯୋଗକ୍ଷେମ ଭଲଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଧୀନ ନଥିବାରୁ କିଛି କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ଜଗତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବଶରେ; ସମସ୍ତେ କଠପୁତଳିଆର ହାତର କାଠପୁତଳି ସମାନ।
Verse 8
अहं च तद्ब्रह्मकुले ऊषिवांस्तदुपेक्षया । दिग्देशकालाव्युत्पन्नो बालक: पञ्चहायन: ॥ ८ ॥
ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଶିଶୁ ଥିଲି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଗୁରୁକୁଳରେ ରହୁଥିଲି। ମାଆର ସ୍ନେହରେ ନିର୍ଭର ଥିଲି; ଦିଗ୍-ଦେଶ-କାଳର ଅନୁଭବ ନଥିଲା।
Verse 9
एकदा निर्गतां गेहाद्दुहन्तीं निशि गां पथि । सर्पोऽदशत्पदा स्पृष्ट: कृपणां कालचोदित: ॥ ९ ॥
ଏକଥର ମୋର ଦୀନ ମାଆ ରାତିରେ ଘରୁ ବାହାରି ପଥରେ ଗାଈ ଦୁହିବାକୁ ଯାଉଥିଲା; କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ ଏକ ସର୍ପ ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଦଂଶିଲା।
Verse 10
तदा तदहमीशस्य भक्तानां शमभीप्सत: । अनुग्रहं मन्यमान: प्रातिष्ठं दिशमुत्तराम् ॥ १० ॥
ତେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଶେଷ ଅନୁଗ୍ରହ ବୋଲି ମନେ କଲି; ଏମିତି ଭାବି ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି।
Verse 11
स्फीताञ्जनपदांस्तत्र पुरग्रामव्रजाकरान् । खेटखर्वटवाटीश्च वनान्युपवनानि च ॥ ११ ॥
ପ୍ରସ୍ଥାନ ପରେ ମୁଁ ଅନେକ ସମୃଦ୍ଧ ଜନପଦ ଅତିକ୍ରମ କଲି—ନଗର, ଗ୍ରାମ, ପଶୁବ୍ରଜ/ଗୋଶାଳା, ଖଣି, କୃଷିଭୂମି, ଉପତ୍ୟକା, ପୁଷ୍ପ-ଉପବନ, ଚାରାବାଟିକା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବନ।
Verse 12
चित्रधातुविचित्राद्रीनिभभग्नभुजद्रुमान् । जलाशयाञ्छिवजलान्नलिनी: सुरसेविता: । चित्रस्वनै: पत्ररथैर्विभ्रमद्भ्रमरश्रिय: ॥ १२ ॥
ମୁଁ ସୁନା, ରୂପା, ତାମ୍ବା ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ବିଚିତ୍ର ପର୍ବତ ଓ ଅନେକ ଜଳାଶୟ ଥିବା ଦେଶ ଅତିକ୍ରମ କଲି। ସେଠାରେ ଶୁଭ ଜଳ, ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ତଟ, ଭ୍ରମର ଶୋଭା ଓ ମଧୁର ଗାନ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ।
Verse 13
नलवेणुशरस्तन्बकुशकीचकगह्वरम् । एक एवातियातोऽहमद्राक्षं विपिनं महत् । घोरं प्रतिभयाकारं व्यालोलूकशिवाजिरम् ॥ १३ ॥
ତାପରେ ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ନଳ, ବାଁଶ, ଶର, କୁଶ, କୀଚକ ଓ ଗୁହାଭରା ବିଶାଳ ଦୁର୍ଗମ ଜଙ୍ଗଲ ଅତିକ୍ରମ କଲି; ଏକା ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଥିଲା। ମୁଁ ଗଭୀର, ଅନ୍ଧାର ଓ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଯେଉଁଠାରେ ସାପ, ପେଚା ଓ ଶିଆଳ ଘୁରୁଥିଲେ।
Verse 14
परिश्रान्तेन्द्रियात्माहं तृट्परीतो बुभुक्षित: । स्नात्वा पीत्वा ह्रदे नद्या उपस्पृष्टो गतश्रम: ॥ १४ ॥
ଏଭଳି ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ ମୋ ଶରୀର ଓ ମନ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲା; ମୁଁ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଓ ଭୁକ୍ଷିତ ହେଲି। ତେଣୁ ମୁଁ ନଦୀର ଏକ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଜଳ ପିଲି। ଜଳସ୍ପର୍ଶରେ ମୋର କ୍ଲାନ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇଲା।
Verse 15
तस्मिन्निर्मनुजेऽरण्ये पिप्पलोपस्थ आश्रित: । आत्मनात्मानमात्मस्थं यथाश्रुतमचिन्तयम् ॥ १५ ॥
ତାପରେ ସେଇ ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ ପିପ୍ପଳ ଗଛର ଛାୟା ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୁକ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କଠାରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲି, ସେପରି ମୋ ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲି।
Verse 16
ध्यायतश्चरणाम्भोजं भावनिर्जितचेतसा । औत्कण्ठ्याश्रुकलाक्षस्य हृद्यासीन्मे शनैर्हरि: ॥ १६ ॥
ପ୍ରେମଭାବରେ ଜିତା ଚିତ୍ତ ନେଇ ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣପଦ୍ମ ଧ୍ୟାନ କରିବାମାତ୍ରେ, ଆକୁଳତାରେ ମୋ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା। ବିଲମ୍ବ ନକରି ଶ୍ରୀହରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମୋ ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 17
प्रेमातिभरनिर्भिन्नपुलकाङ्गोऽतिनिर्वृत: । आनन्दसम्प्लवे लीनो नापश्यमुभयं मुने ॥ १७ ॥
ହେ ବ୍ୟାସଦେବ, ସେ ସମୟରେ ପ୍ରେମଜ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ମୋ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ପୁଲକିତ ହେଲା। ପରମାନନ୍ଦ-ସମୁଦ୍ରରେ ଲୀନ ହୋଇ ମୁଁ ନ ନିଜକୁ, ନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲି, ମୁନି।
Verse 18
रूपं भगवतो यत्तन्मन:कान्तं शुचापहम् । अपश्यन् सहसोत्तस्थे वैक्लव्याद्दुर्मना इव ॥ १८ ॥
ଭଗବାନଙ୍କ ଯେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ମନକୁ ଆକର୍ଷେ ଏବଂ କ୍ଷଣେ ଶୋକ-କଲୁଷ ହରେ, ସେହି ରୂପ ହରାଇବା ସହିତ ମୁଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ହଠାତ୍ ଉଠିପଡ଼ିଲି, ଯେପରି ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ହରାଇଲେ ହୁଏ।
Verse 19
दिदृक्षुस्तदहं भूय: प्रणिधाय मनो हृदि । वीक्षमाणोऽपि नापश्यमवितृप्त इवातुर: ॥ १९ ॥
ମୁଁ ସେହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ପୁଣି ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲି। ହୃଦୟରେ ମନକୁ ନିବେଶ କରି ଆତୁରତାରେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ; ଅତୃପ୍ତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି।
Verse 20
एवं यतन्तं विजने मामाहागोचरो गिराम् । गम्भीरश्लक्ष्णया वाचा शुच: प्रशमयन्निव ॥ २० ॥
ସେହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ମୋର ଏପରି ପ୍ରୟାସ ଦେଖି, ବାଣୀର ଅଗୋଚର ଭଗବାନ ଗମ୍ଭୀର ଓ ମୃଦୁ ବାକ୍ୟରେ ମୋତେ କହିଲେ, ଯେନେ ମୋ ଶୋକକୁ ଶାନ୍ତ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 21
हन्तास्मिञ्जन्मनि भवान्मा मां द्रष्टुमिहार्हति । अविपक्वकषायाणां दुर्दर्शोऽहं कुयोगिनाम् ॥ २१ ॥
[ଭଗବାନ କହିଲେ] ହେ ନାରଦ, ଦୁଃଖ ଯେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ମୋତେ ଏଠାରେ ପୁଣି ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ। ଯାହାଙ୍କର ସେବା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପକ୍ୱ ହୋଇନାହିଁ ଏବଂ ଭୌତିକ କଲୁଷ ଶେଷ ରହିଛି, ସେହି କୁଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଦୁର୍ଦର୍ଶ।
Verse 22
सकृद् यद्दर्शितं रूपमेतत्कामाय तेऽनघ । मत्काम: शनकै: साधु सर्वान्मुञ्चति हृच्छयान् ॥ २२ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ! ତୁମେ ମୋର ଏହି ରୂପକୁ କେବଳ ଏକଥର ଦେଖିଛ; ଏହା ମୋ ପ୍ରତି ତୁମ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ। ଯେ ମୋତେ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଭୌତିକ କାମନାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 23
सत्सेवयादीर्घयापि जाता मयि दृढा मति: । हित्वावद्यमिमं लोकं गन्ता मज्जनतामसि ॥ २३ ॥
ପରମ ସତ୍ୟଙ୍କ ସେବାରେ, କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ବୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ। ତେବେ ଏହି ନିନ୍ଦ୍ୟ ଭୌତିକ ଲୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମୋର ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଯାଇ ମୋର ପାର୍ଷଦ ହୁଏ।
Verse 24
मतिर्मयि निबद्धेयं न विपद्येत कर्हिचित् । प्रजासर्गनिरोधेऽपि स्मृतिश्च मदनुग्रहात् ॥ २४ ॥
ମୋ ଭକ୍ତିରେ ନିବଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି କେବେ ମଧ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୋର କୃପାରୁ ତୁମର ସ୍ମରଣ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବ।
Verse 25
एतावदुक्त्वोपरराम तन्महद् भूतं नभोलिङ्गमलिङ्गमीश्वरम् । अहं च तस्मै महतां महीयसे शीर्ष्णावनामं विदधेऽनुकम्पित: ॥ २५ ॥
ଏତେ କହି ସେ ପରମ ଅଧିକାରୀ—ଶବ୍ଦରୂପେ ପ୍ରକଟ, ଚକ୍ଷୁରେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ତଥାପି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ—ନିରବ ହେଲେ। କୃତଜ୍ଞତାରେ ଭିଜି ମୁଁ ମହତ୍ତମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲି।
Verse 26
नामान्यनन्तस्य हतत्रप: पठन् गुह्यानि भद्राणि कृतानि च स्मरन् । गां पर्यटंस्तुष्टमना गतस्पृह: कालं प्रतीक्षन् विमदो विमत्सर: ॥ २६ ॥
ତେଣୁ ମୁଁ ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ନାମ ଓ ଯଶକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଜପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲି, ଭୌତିକ ଲୋକର ଔପଚାରିକତାର ଲଜ୍ଜାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାର କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ସ୍ମରଣ ମଙ୍ଗଳକର। ଏଭଳି କରି ମୁଁ ପୃଥିବୀ ସାରା ଭ୍ରମଣ କଲି—ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ବିନମ୍ର, ନିର୍ମତ୍ସର—ଏବଂ କାଳକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି ରହିଲି।
Verse 27
एवं कृष्णमतेर्ब्रह्मन्नासक्तस्यामलात्मन: । काल: प्रादुरभूत्काले तडित्सौदामनी यथा ॥ २७ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟାସଦେବ, ଏଭଳି ମୁଁ କୃଷ୍ଣଚିନ୍ତନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ, ଆସକ୍ତିରହିତ ଓ ନିର୍ମଳାତ୍ମା ଥିଲି; ସମୟ ଆସିଲେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ଯେପରି ବିଜୁଳି ଓ ତାହାର ଆଲୋକ ଏକାସାଥି ହୁଏ।
Verse 28
प्रयुज्यमाने मयि तां शुद्धां भागवतीं तनुम् । आरब्धकर्मनिर्वाणो न्यपतत् पाञ्चभौतिक: ॥ २८ ॥
ମୋତେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାର୍ଷଦଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଭାଗବତୀ (ଅପ୍ରାକୃତ) ଦେହ ମିଳିଲାବେଳେ, ମୁଁ ପାଞ୍ଚଭୌତିକ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲି; ଏବଂ ଆରମ୍ଭିତ କର୍ମଫଳ ମଧ୍ୟ ସେଠି ନିବୃତ୍ତ ହେଲା।
Verse 29
कल्पान्त इदमादाय शयानेऽम्भस्युदन्वत: । शिशयिषोरनुप्राणं विविशेऽन्तरहं विभो: ॥ २९ ॥
କଳ୍ପାନ୍ତେ, ବିଭୁ ନାରାୟଣ ପ୍ରଳୟଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ସୃଜନ-ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେତେବେଳେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ସହ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କଲି।
Verse 30
सहस्रयुगपर्यन्ते उत्थायेदं सिसृक्षत: । मरीचिमिश्रा ऋषय: प्राणेभ्योऽहं च जज्ञिरे ॥ ३० ॥
ସହସ୍ର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ଗତି କରିବା ପରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉଠି ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ; ସେତେବେଳେ ମରୀଚି ଆଦି ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରକଟ ହେଲି।
Verse 31
अन्तर्बहिश्च लोकांस्त्रीन् पर्येम्यस्कन्दितव्रत: । अनुग्रहान्महाविष्णोरविघातगति: क्वचित् ॥ ३१ ॥
ସେଥିଠାରୁ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭକ୍ତିବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ରହି, ମୁଁ ତ୍ରିଲୋକର ଭିତରେ-ବାହାରେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ନିର୍ବିଘ୍ନେ ଗମନ କରେ।
Verse 32
देवदत्तामिमां वीणां स्वरब्रह्मविभूषिताम् । मूर्च्छयित्वा हरिकथां गायमानश्चराम्यहम् ॥ ३२ ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଦତ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ନାଦ-ବ୍ରହ୍ମରେ ବିଭୂଷିତ ଏହି ବୀଣାକୁ ଝଙ୍କାରି ମୁଁ ସଦା ହରିକଥା ଗାଇ ଗାଇ ଭ୍ରମଣ କରେ।
Verse 33
प्रगायत: स्ववीर्याणि तीर्थपाद: प्रियश्रवा: । आहूत इव मे शीघ्रं दर्शनं याति चेतसि ॥ ३३ ॥
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ-ଲୀଳା କୀର୍ତ୍ତନ ଆରମ୍ଭ କରେ, ତୀର୍ଥପାଦ ଓ ପ୍ରିୟଶ୍ରବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଡାକାଯାଇଥିବା ପରି ତୁରନ୍ତ ମୋ ହୃଦୟରେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି।
Verse 34
एतद्ध्यातुरचित्तानां मात्रास्पर्शेच्छया मुहु: । भवसिन्धुप्लवो दृष्टो हरिचर्यानुवर्णनम् ॥ ३४ ॥
ମୁଁ ନିଜେ ଦେଖିଛି—ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ସ୍ପର୍ଶର ଇଚ୍ଛାରେ ମୁହୁଃ ଚିନ୍ତାକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ହରିଚର୍ୟାର ନିରନ୍ତର କୀର୍ତ୍ତନ ନାମକ ଉତ୍ତମ ନୌକାରେ ଭବସାଗର ପାର ହୁଅନ୍ତି।
Verse 35
यमादिभिर्योगपथै: कामलोभहतो मुहु: । मुकुन्दसेवया यद्वत्तथात्माद्धा न शाम्यति ॥ ३५ ॥
ୟମ-ନିୟମ ଆଦି ଯୋଗପଥରେ କାମ-ଲୋଭର ଉତ୍ତେଜନା କିଛି ଶାନ୍ତ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ—ସେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଭକ୍ତିସେବାରୁ ମାତ୍ର ମିଳେ।
Verse 36
सर्वं तदिदमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं त्वयानघ । जन्मकर्मरहस्यं मे भवतश्चात्मतोषणम् ॥ ३६ ॥
ହେ ବ୍ୟାସଦେବ, ଆପଣ ନିଷ୍ପାପ। ଆପଣ ପଚାରିଥିବା ପରି ଆତ୍ମବୋଧ ପାଇଁ ମୋର ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମର ରହସ୍ୟ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି; ଏହା ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସନ୍ତୋଷକୁ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାଇବ।
Verse 37
सूत उवाच एवं सम्भाष्य भगवान्नारदो वासवीसुतम् । आमन्त्र्य वीणां रणयन् ययौ यादृच्छिको मुनि: ॥ ३७ ॥
ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ବାସବୀସୁତ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଭଗବାନ୍ ନାରଦମୁନି ବିଦାୟ ନେଲେ; ବୀଣା ଝଙ୍କାର କରି ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିହାର କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 38
अहो देवर्षिर्धन्योऽयं यत्कीर्तिं शार्ङ्गधन्वन: । गायन्माद्यन्निदं तन्त्र्या रमयत्यातुरं जगत् ॥ ३८ ॥
ଅହୋ, ଏହି ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଧନ୍ୟ; ସେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱା ଭଗବାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇ, ତନ୍ତ୍ରୀ-ନାଦରେ ନିଜେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଜଗତର ଆତୁର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରମାନ୍ତି।
The Lord’s brief darśana functions as anugraha (mercy) that awakens intense longing (lālasā) and accelerates purification. The chapter states that those not fully free from material taints cannot maintain continual vision; the single glimpse is granted to deepen desire for the Lord so that competing desires are dissolved. Separation (viraha) becomes a spiritual catalyst, turning the mind from episodic meditation to uninterrupted remembrance through kīrtana and service.
Nārada explains that remembrance is preserved by the Lord’s mercy: devotionally engaged intelligence is not thwarted even during creation and annihilation. The Lord explicitly promises continuity of remembrance (smṛti) across cosmic cycles for one fixed in bhakti. Thus, time erases material arrangements, but bhakti—being connected to the eternal—carries consciousness beyond nirodha (dissolution).
Nārada interprets the sudden loss as poṣaṇam in a hidden form: the Lord removes worldly dependence that would obstruct full surrender. The event cuts the last binding attachment and redirects him to solitary practice and wholehearted seeking. In Bhāgavata theology, such reversals are not random tragedy but transformative grace that reorients the devotee toward the eternal good.
The chapter acknowledges that yogic restraint can reduce agitation from lust and desire, but it does not necessarily satisfy the ātmā. Satisfaction arises from positive engagement—bhakti—especially śravaṇa-kīrtana of Bhagavān’s guṇa and līlā. Kīrtana both purifies (removing anarthas) and nourishes (giving rasa), making it the most suitable means to cross the ocean of nescience in Kali-yuga.
The text states the vīṇā was given by Lord Kṛṣṇa. It represents divya-śabda (transcendental sound) as a vehicle of presence: when Nārada sings, the Lord ‘appears’ on the heart’s seat as if invoked. Symbolically, the vīṇā embodies the Bhāgavata principle that sound imbued with devotion is not merely descriptive but participatory—linking the chanter to Bhagavān.