Adhyaya 5

Verse 1

सूत उवाच अथ तं सुखमासीन उपासीनं बृहच्छ्रवा: । देवर्षि: प्राह विप्रर्षिं वीणापाणि: स्मयन्निव ॥ १ ॥

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ସୁଖରେ ଆସନେ ବସି, ହାତରେ ବୀଣା ଧରି, ମନେ ହେଲା ହସୁଛନ୍ତି, ନିକଟେ ବସିଥିବା ବିପ୍ରର୍ଷି ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 2

नारद उवाच पाराशर्य महाभाग भवत: कच्चिदात्मना । परितुष्यति शारीर आत्मा मानस एव वा ॥ २ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ପାରାଶର୍ୟ ମହାଭାଗ! ଆପଣ ଆତ୍ମାରେ ତୃପ୍ତ କି? ଦେହକୁ ଆତ୍ମା ଭାବି କିମ୍ବା ମନକୁ ଆତ୍ମା ଭାବି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି କି?

Verse 3

जिज्ञासितं सुसम्पन्नमपि ते महदद्भ‍ुतम् । कृतवान् भारतं यस्त्वं सर्वार्थपरिबृंहितम् ॥ ३ ॥

ଆପଣଙ୍କ ଜିଜ୍ଞାସା ସୁସମ୍ପନ୍ନ, ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ମହାନ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ‘ମହାଭାରତ’ ରଚନା କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ବେଦାର୍ଥ ବିସ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 4

जिज्ञासितमधीतं च ब्रह्म यत्तत्सनातनम् । तथापि शोचस्यात्मानमकृतार्थ इव प्रभो ॥ ४ ॥

ଆପଣ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ ବିଷୟକୁ ମଧ୍ୟ ଜିଜ୍ଞାସା କରି ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି। ତଥାପି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ନିଜକୁ ଅକୃତାର୍ଥ ଭାବି କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି?

Verse 5

व्यास उवाच अस्त्येव मे सर्वमिदं त्वयोक्तं तथापि नात्मा परितुष्यते मे । तन्मूलमव्यक्तमगाधबोधं पृच्छामहे त्वात्मभवात्मभूतम् ॥ ५ ॥

ଶ୍ରୀବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଆପଣ ମୋ ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ସବୁ ସତ୍ୟ; ତଥାପି ମୋ ଆତ୍ମା ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋ ଅସନ୍ତୋଷର ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୂଳ କାରଣ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି; କାରଣ ଆପଣ ଆତ୍ମଭବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ ଅଗାଧ ଜ୍ଞାନୀ।

Verse 6

स वै भवान् वेद समस्तगुह्य- मुपासितो यत्पुरुष: पुराण: । परावरेशो मनसैव विश्वं सृजत्यवत्यत्ति गुणैरसङ्ग: ॥ ६ ॥

ହେ ସ୍ୱାମୀ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, କାରଣ ଆପଣ ସେହି ପୁରାଣ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ସେ ପରା-ଅପରର ଈଶ୍ୱର। ସେ ମନସା ମାତ୍ରେ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ପାଳନ କରେ ଓ ଶେଷେ ସଂହାର କରେ; ତଥାପି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅସଙ୍ଗ।

Verse 7

त्वं पर्यटन्नर्क इव त्रिलोकी- मन्तश्चरो वायुरिवात्मसाक्षी । परावरे ब्रह्मणि धर्मतो व्रतै: स्‍नातस्य मे न्यूनमलं विचक्ष्व ॥ ७ ॥

ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତ୍ରିଲୋକରେ ସର୍ବତ୍ର ବିଚରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ବାୟୁ ପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆତ୍ମସାକ୍ଷୀ ଅଟନ୍ତି। ଧର୍ମବ୍ରତରେ ସ୍ନାତ ମୋର ଯେ ନ୍ୟୁନତା କିମ୍ବା ମଳ ଅଛି, ଦୟାକରି ଦେଖାଇଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 8

श्रीनारद उवाच भवतानुदितप्रायं यशो भगवतोऽमलम् । येनैवासौ न तुष्येत मन्ये तद्दर्शनं खिलम् ॥ ८ ॥

ଶ୍ରୀ ନାରଦ କହିଲେ—ଆପଣ ଭଗବାନଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଯଶକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରଚାର କରିନାହାନ୍ତି। ଯେ ଦର୍ଶନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ତୃପ୍ତ କରେନାହିଁ, ମୋ ମତରେ ସେ ନିର୍ଥକ।

Verse 9

यथा धर्मादयश्चार्था मुनिवर्यानुकीर्तिता: । न तथा वासुदेवस्य महिमा ह्यनुवर्णित: ॥ ९ ॥

ହେ ମୁନିବର! ଆପଣ ଧର୍ମ ଆଦି ପୁରୁଷାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ମହିମା ସେପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇନାହିଁ।

Verse 10

न यद्वचश्चित्रपदं हरेर्यशो जगत्पवित्रं प्रगृणीत कर्हिचित् । तद्वायसं तीर्थमुशन्ति मानसा न यत्र हंसा निरमन्त्युशिक्क्षया: ॥ १० ॥

ଯେ ବାଣୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ହରିଙ୍କ ଯଶକୁ ଗାଏନାହିଁ, ସେହି ବାଣୀକୁ ସାଧୁଜନ କାଉମାନଙ୍କ ତୀର୍ଥ ସମାନ ମନେ କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ପରମହଂସମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 11

तद्वाग्विसर्गो जनताघविप्लवो यस्मिन् प्रतिश्लोकमबद्धवत्यपि । नामान्यनन्तस्य यशोऽङ्कितानि यत् श‍ृण्वन्ति गायन्ति गृणन्ति साधव: ॥ ११ ॥

କିନ୍ତୁ ଯେ ସାହିତ୍ୟ-ସୃଷ୍ଟି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାପମୟ ଜୀବନରେ ବିପ୍ଲବ ଆଣେ, ଯାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକରେ—ରଚନା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ ଓ ଯଶ ଅଙ୍କିତ ଥାଏ, ତାହାକୁ ସାଧୁମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ଗାଆନ୍ତି ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Verse 12

नैष्कर्म्यमप्यच्युतभाववर्जितं न शोभते ज्ञानमलं निरञ्जनम् । कुत: पुन: शश्वदभद्रमीश्वरे न चार्पितं कर्म यदप्यकारणम् ॥ १२ ॥

ଅଚ୍ୟୁତ-ଭାବ ବିନା ନୈଷ୍କର୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ; ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ତେବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ନୁହେଁ ଯେ କର୍ମ, ଯାହା ଆରମ୍ଭରୁ ଦୁଃଖଦ ଓ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର—ତାହାର କି ଉପକାର?

Verse 13

अथो महाभाग भवानमोघद‍ृक् शुचिश्रवा: सत्यरतो धृतव्रत: । उरुक्रमस्याखिलबन्धमुक्तये समाधिनानुस्मर तद्विचेष्टितम् ॥ १३ ॥

ହେ ମହାଭାଗ! ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅମୋଘ, ଆପଣଙ୍କ ସୁକୀର୍ତ୍ତି ନିର୍ମଳ; ଆପଣ ସତ୍ୟରେ ରତ ଓ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ। ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ବନ୍ଧନମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସମାଧିରେ ଉରୁକ୍ରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳା ଅନୁସ୍ମରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 14

ततोऽन्यथा किञ्चन यद्विवक्षत: पृथग्दृशस्तत्कृतरूपनामभि: । न कर्हिचित्क्वापि च दु:स्थिता मति- र्लभेत वाताहतनौरिवास्पदम् ॥ १४ ॥

ପ୍ରଭୁଠାରୁ ପୃଥକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯାହା କିଛି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ତାହା ରୂପ-ନାମ-ଫଳର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ କରେ। ଏମିତି ଦୁଃସ୍ଥିତ ମତି କେବେ କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ପାଏ ନାହିଁ—ବାତାହତ ନୌକା ପରି।

Verse 15

जुगुप्सितं धर्मकृतेऽनुशासत: स्वभावरक्तस्य महान् व्यतिक्रम: । यद्वाक्यतो धर्म इतीतर: स्थितो न मन्यते तस्य निवारणं जन: ॥ १५ ॥

ଭୋଗରେ ସ୍ୱଭାବତଃ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆପଣ ଧର୍ମ ନାମରେ ସେହିପଥେ ପ୍ରେରିତ କରିଛନ୍ତି—ଏହା ନିନ୍ଦନୀୟ ଓ ବଡ଼ ଅତିକ୍ରମ। ଆପଣଙ୍କ ବାକ୍ୟରୁ ସେମାନେ ତାହାକୁ ‘ଧର୍ମ’ ଭାବିବେ, ଏବଂ ନିଷେଧକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବେ ନାହିଁ।

Verse 16

विचक्षणोऽस्यार्हति वेदितुं विभो- रनन्तपारस्य निवृत्तित: सुखम् । प्रवर्तमानस्य गुणैरनात्मन- स्ततो भवान्दर्शय चेष्टितं विभो: ॥ १६ ॥

ପ୍ରଭୁ ଅନନ୍ତ ଓ ଅପାର; ଭୌତିକ ସୁଖର କ୍ରିୟାରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଥିବା ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ମାତ୍ର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତେଣୁ ଗୁଣରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ଅନାତ୍ମାସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ପରମାର୍ଥର ପଥ ଦେଖାନ୍ତୁ।

Verse 17

त्यक्त्वा स्वधर्मं चरणाम्बुजं हरे- र्भजन्नपक्‍वोऽथ पतेत्ततो यदि । यत्र क्‍व वाभद्रमभूदमुष्य किं को वार्थ आप्तोऽभजतां स्वधर्मत: ॥ १७ ॥

ଯେ ନିଜ ଲୌକିକ ସ୍ୱଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ହରିଙ୍କ ଚରଣକମଳର ଭଜନ କରେ, ସେ ଅପକ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରେ କେବେ ପତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅମଙ୍ଗଳ ନାହିଁ; ଅଭକ୍ତ ତୁ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଲାଗି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସାର ଲାଭ କରେନାହିଁ।

Verse 18

तस्यैव हेतो: प्रयतेत कोविदो न लभ्यते यद्भ्रमतामुपर्यध: । तल्लभ्यते दु:खवदन्यत: सुखं कालेन सर्वत्र गभीररंहसा ॥ १८ ॥

ଏହି କାରଣରୁ ସତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମାତ୍ର ସେହି ପରମ ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ପାତାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ତ ଦୁଃଖ ପରି କାଳକ୍ରମେ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବତ୍ର ମିଳିଯାଏ।

Verse 19

न वै जनो जातु कथञ्चनाव्रजे- न्मुकुन्दसेव्यन्यवदङ्ग संसृतिम् । स्मरन्मुकुन्दाङ्‌घ्र्युरपगूहनं पुन- र्विहातुमिच्छेन्न रसग्रहो जन: ॥ १९ ॥

ହେ ବ୍ୟାସ! ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା ଭକ୍ତ କେବେ କିପରି ପତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ସଂସାରଚକ୍ରକୁ ଯାଏନାହିଁ; କାରଣ ଯିଏ ଏକଥର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣକମଳର ରସ ଆସ୍ୱାଦନ କରିଛି, ସେ ସେହି ଆନନ୍ଦକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରେ।

Verse 20

इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवा: । तद्धि स्वयं वेद भवांस्तथापि ते प्रादेशमात्रं भवत: प्रदर्शितम् ॥ २० ॥

ଏହି ବିଶ୍ୱ ଭଗବାନ୍ ନିଜେ, ତଥାପି ସେ ଏଥିରୁ ଅସଙ୍ଗ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ରହେ ଏବଂ ପ୍ରଳୟେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ହୁଏ। ଏହା ସବୁ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି; ମୁଁ କେବଳ ସଂକ୍ଷେପ ଦେଇଛି।

Verse 21

त्वमात्मनात्मानमवेह्यमोघद‍ृक् परस्य पुंस: परमात्मन: कलाम् । अजं प्रजातं जगत: शिवाय त- न्महानुभावाभ्युदयोऽधिगण्यताम् ॥ २१ ॥

ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅମୋଘ। ଆପଣ ନିଜେ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ପରମାତ୍ମା ଭଗବାନଙ୍କ ଅଂଶରୂପକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି। ଆପଣ ଅଜ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଜଗତର ଶିବାର୍ଥେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ପରମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାକୁ ଅଧିକ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 22

इदं हि पुंसस्तपस: श्रुतस्य वा स्विष्टस्य सूक्तस्य च बुद्धिदत्तयो: । अविच्युतोऽर्थ: कविभिर्निरूपितो यदुत्तमश्लोकगुणानुवर्णनम् ॥ २२ ॥

ତପ, ବେଦଶ୍ରବଣ/ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ, ସ୍ତୋତ୍ରପାଠ ଓ ଦାନ—ଏସବୁର ଅଚ୍ୟୁତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏକେ: ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣମହିମାକୁ ଦିବ୍ୟ କାବ୍ୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବା।

Verse 23

अहं पुरातीतभवेऽभवं मुने दास्यास्तु कस्याश्चन वेदवादिनाम् । निरूपितो बालक एव योगिनां शुश्रूषणे प्रावृषि निर्विविक्षताम् ॥ २३ ॥

ହେ ମୁନି! ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ମୁଁ ଜଣେ ଦାସୀର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲି; ସେ ବେଦାନ୍ତ-ନୀତି ଅନୁସରଣକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ବର୍ଷାକାଳର ଚାରି ମାସ ସେମାନେ ଏକସାଥି ରହିଲେ, ମୁଁ ବାଳକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେହି ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରୁଥିଲି।

Verse 24

ते मय्यपेताखिलचापलेऽर्भके दान्तेऽधृतक्रीडनकेऽनुवर्तिनि । चक्रु: कृपां यद्यपि तुल्यदर्शना: शुश्रूषमाणे मुनयोऽल्पभाषिणि ॥ २४ ॥

ସେ ମୁନିମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ସମଦର୍ଶୀ ଥିଲେ; ତଥାପି ମୋପରେ—ଯେ ବାଳକ ଚାପଳ୍ୟରହିତ, ଦାନ୍ତ, ଖେଳକୁଦରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ, ଅନୁଗତ, ସେବାପରାୟଣ ଓ ଅଳ୍ପଭାଷୀ—ଅହେତୁକ କୃପା କଲେ।

Verse 25

उच्छिष्टलेपाननुमोदितो द्विजै: सकृत्स्म भुञ्जे तदपास्तकिल्बिष: । एवं प्रवृत्तस्य विशुद्धचेतस- स्तद्धर्म एवात्मरुचि: प्रजायते ॥ २५ ॥

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ମୁଁ ଏକଥର ତାଙ୍କ ଭୋଜନର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଗ୍ରହଣ କଲି; ତାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ଏଭଳି ସେବାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ମୋର ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ସେହି ସାଧୁଧର୍ମ ପ୍ରତି ମୋର ସ୍ୱାଭାବିକ ରୁଚି ଜନ୍ମିଲା।

Verse 26

तत्रान्वहं कृष्णकथा: प्रगायता- मनुग्रहेणाश‍ृणवं मनोहरा: । ता: श्रद्धया मेऽनुपदं विश‍ृण्वत: प्रियश्रवस्यङ्ग ममाभवद्रुचि: ॥ २६ ॥

ହେ ବ୍ୟାସଦେବ! ସେହି ସଙ୍ଗତିରେ ଏବଂ ସେ ମହା ବେଦାନ୍ତୀମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନୋହର କଥା ଶୁଣୁଥିଲି। ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପଦେପଦେ ଶୁଣିବା ସହିତ, ଭଗବାନଙ୍କ ଶ୍ରବଣରେ ମୋର ରୁଚି ଅଧିକାଧିକ ବଢ଼ିଗଲା।

Verse 27

तस्मिंस्तदा लब्धरुचेर्महामते प्रियश्रवस्यस्खलिता मतिर्मम । ययाहमेतत्सदसत्स्वमायया पश्ये मयि ब्रह्मणि कल्पितं परे ॥ २७ ॥

ହେ ମହାମତେ! ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ରୁଚି ଲାଭ କରିବା ସହିତ ପ୍ରଭୁ-କଥା ଶୁଣିବାରେ ମୋ ମନ ଅଚଳ ହେଲା। ରୁଚି ବଢ଼ିଲେ ମୁଁ ବୁଝିଲି—ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମୁଁ ସ୍ଥୂଳ-ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆବରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି; କାରଣ ମୁଁ ଓ ପରବ୍ରହ୍ମ ଭଗବାନ ଉଭୟ ଅତୀତ।

Verse 28

इत्थं शरत्प्रावृषिकावृतू हरे- र्विश‍ृण्वतो मेऽनुसवं यशोऽमलम् । सङ्कीर्त्यमानं मुनिभिर्महात्मभि- र्भक्ति: प्रवृत्तात्मरजस्तमोपहा ॥ २८ ॥

ଏଭଳି ବର୍ଷା ଓ ଶରତ୍—ଏହି ଦୁଇ ଋତୁରେ—ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନେ ନିରନ୍ତର ସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ହରିଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଯଶ ମୁଁ ସଦା ଶୁଣିଲି। ଭକ୍ତିର ପ୍ରବାହ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ ରଜ-ତମ ଆବରଣ ନଶ୍ଟ ହେଲା।

Verse 29

तस्यैवं मेऽनुरक्तस्य प्रश्रितस्य हतैनस: । श्रद्दधानस्य बालस्य दान्तस्यानुचरस्य च ॥ २९ ॥

ମୁଁ ସେହି ମୁନିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁରକ୍ତ ଥିଲି। ମୋ ଆଚରଣ ବିନମ୍ର ଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ମୋ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ବାଳକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲା; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମିତ ଥିଲା ଏବଂ ମୁଁ ଦେହ-ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲି।

Verse 30

ज्ञानं गुह्यतमं यत्तत्साक्षाद्भ‍गवतोदितम् । अन्ववोचन् गमिष्यन्त: कृपया दीनवत्सला: ॥ ३० ॥

ସେମାନେ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ ବେଳେ, ଦୀନହୃଦୟଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ ସେହି ଭକ୍ତି-ବେଦାନ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ କୃପାକରି ମୋତେ ସେହି ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ନିଜେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କହିଛନ୍ତି।

Verse 31

येनैवाहं भगवतो वासुदेवस्य वेधस: । मायानुभावमविदं येन गच्छन्ति तत्पदम् ॥ ३१ ॥

ସେହି ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା-ପାଳକ-ସଂହାରକ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମାୟାଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣିଲି। ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ ଜୀବ ତାଙ୍କ ପଦ—ଧାମ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ତାଙ୍କୁ ମିଳିପାରେ।

Verse 32

एतत्संसूचितं ब्रह्मंस्तापत्रयचिकित्सितम् । यदीश्वरे भगवति कर्म ब्रह्मणि भावितम् ॥ ३२ ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟାସଦେବ! ପଣ୍ଡିତମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ତ୍ରିବିଧ ତାପ-ଦୁଃଖ ନିବାରଣର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚିକିତ୍ସା ହେଉଛି—ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ଭଗବାନ୍ ଈଶ୍ୱର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେବାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା।

Verse 33

आमयो यश्च भूतानां जायते येन सुव्रत । तदेव ह्यामयं द्रव्यं न पुनाति चिकित्सितम् ॥ ३३ ॥

ହେ ସୁବ୍ରତ! ଯେ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଭୂତମାନଙ୍କର ରୋଗ ଜନ୍ମେ, ସେଇ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଯଥାବିଧି ଚିକିତ୍ସାରୂପେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ କି ସେ ରୋଗ ନିବାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ?

Verse 34

एवं नृणां क्रियायोगा: सर्वे संसृतिहेतव: । त एवात्मविनाशाय कल्पन्ते कल्पिता: परे ॥ ३४ ॥

ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାଯୋଗ ପୂର୍ବେ ସଂସୃତି-ବନ୍ଧନର ହେତୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନଙ୍କ ସେବାରେ ଅର୍ପିତ ହେଲେ ସେଇ କର୍ମମାନେ କର୍ମବୃକ୍ଷକୁ ନାଶ କରୁଥାନ୍ତି।

Verse 35

यदत्र क्रियते कर्म भगवत्परितोषणम् । ज्ञानं यत्तदधीनं हि भक्तियोगसमन्वितम् ॥ ३५ ॥

ଏହି ଜୀବନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପରିତୋଷ ପାଇଁ ଯେ କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେହିଏ ଭକ୍ତିଯୋଗ; ଏବଂ ‘ଜ୍ଞାନ’ ବୋଲି ଯାହା କୁହାଯାଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଯୋଗ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତାହାର ଅଧୀନ ରହେ।

Verse 36

कुर्वाणा यत्र कर्माणि भगवच्छिक्षयासकृत् । गृणन्ति गुणनामानि कृष्णस्यानुस्मरन्ति च ॥ ३६ ॥

ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ନାମ ଗାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିରନ୍ତର ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

Verse 37

ॐ नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नम: सङ्कर्षणाय च ॥ ३७ ॥

ଓଁ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମଃ।

Verse 38

इति मूर्त्यभिधानेन मन्त्रमूर्तिममूर्तिकम् । यजते यज्ञपुरुषं स सम्यग्दर्शन: पुमान् ॥ ३८ ॥

ଏହିପରି ମୂର୍ତ୍ତି-ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ମନ୍ତ୍ରମୂର୍ତ୍ତି ଅମୂର୍ତ୍ତ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେ ଉପାସନା କରେ, ସେଇ ସମ୍ୟକ୍ ଦର୍ଶୀ।

Verse 39

इमं स्वनिगमं ब्रह्मन्नवेत्य मदनुष्ठितम् । अदान्मे ज्ञानमैश्वर्यं स्वस्मिन् भावं च केशव: ॥ ३९ ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ବେଦସାର ଓ ମୋର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଜାଣି କେଶବ ମୋତେ ଜ୍ଞାନ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତି ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଭାବ ଦାନ କଲେ।

Verse 40

त्वमप्यदभ्रश्रुत विश्रुतं विभो: समाप्यते येन विदां बुभुत्सितम् । प्राख्याहि दु:खैर्मुहुरर्दितात्मनां सङ्‍क्लेशनिर्वाणमुशन्ति नान्यथा ॥ ४० ॥

ହେ ଅଦଭ୍ରଶ୍ରୁତ, ଆପଣ ଯେ ବିଭୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୀଳା ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ; ତାହା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଜିଜ୍ଞାସା ପୂରଣ କରିବ ଏବଂ ସଦା ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଲୋକଙ୍କ କ୍ଲେଶ ଶମନ କରିବ—ଏହାଛଡ଼ା ଉପାୟ ନାହିଁ।