Adhyaya 1

Verse 1

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादितरतश्चार्थेष्वभिज्ञ: स्वराट् तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये मुह्यन्ति यत्सूरय: । तेजोवारिमृदां यथा विनिमयो यत्र त्रिसर्गोऽमृषा धाम्ना स्वेन सदा निरस्तकुहकं सत्यं परं धीमहि ॥ १ ॥

ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ। ଯାହାଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ପ୍ରଳୟ ହୁଏ, ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ-ପରୋକ୍ଷ ସବୁ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ—ସେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପରମସତ୍ୟଙ୍କୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନ କରୁ। ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବେଦଜ୍ଞାନ ଦେଲେ; ଯାହାଙ୍କ ମାୟାରେ ଦେବ-ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ; ଯାହାଙ୍କ ଧାମ ମାୟାରହିତ—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 2

धर्म: प्रोज्झितकैतवोऽत्र परमो निर्मत्सराणां सतां वेद्यं वास्तवमत्र वस्तु शिवदं तापत्रयोन्मूलनम् । श्रीमद्भागवते महामुनिकृते किं वा परैरीश्वर: सद्यो हृद्यवरुध्यतेऽत्र कृतिभि: शुश्रूषुभिस्तत्क्षणात् ॥ २ ॥

ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଭୌତିକ ପ୍ରେରଣାଜନିତ କପଟଧର୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିର୍ମତ୍ସର ସତ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଧ୍ୟ ପରମ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏଠାରେ ଥିବା ବାସ୍ତବ ତତ୍ତ୍ୱ ଶିବଦାୟକ, ତ୍ରିତାପକୁ ମୂଳସହ ଉପାଡ଼େ। ମହାମୁନି ବ୍ୟାସଦେବ ରଚିତ ଏହି ଭାଗବତ ଈଶ୍ୱରସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର କାହିଁକି? ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରଭୁ ହୃଦୟରେ ବସନ୍ତି।

Verse 3

निगमकल्पतरोर्गलितं फलं शुकमुखादमृतद्रवसंयुतम् । पिबत भागवतं रसमालयं मुहुरहो रसिका भुवि भावुका: ॥ ३ ॥

ହେ ରସିକ ଓ ଭାବୁକ ଲୋକମାନେ! ବେଦରୂପ କଳ୍ପତରୁର ପକ୍କ ଫଳ—ଶୁକଦେବଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିସ୍ସୃତ ଅମୃତରସଯୁକ୍ତ—ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ରସକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପାନ କର।

Verse 4

नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे ऋषय: शौनकादय: । सत्रं स्वर्गायलोकाय सहस्रसममासत ॥ ४ ॥

ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ପବିତ୍ର ଅନିମିଷକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୌନକାଦି ଋଷିମାନେ, ପ୍ରଭୁ ଓ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ-ଲାଭାର୍ଥେ ସହସ୍ରବର୍ଷୀୟ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 5

त एकदा तु मुनय: प्रातर्हुतहुताग्नय: । सत्कृतं सूतमासीनं पप्रच्छुरिदमादरात् ॥ ५ ॥

ଏକଦିନ ସେ ମୁନିମାନେ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ସତ୍କାରପୂର୍ବକ ଆସନରେ ବସିଥିବା ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଆଦରସହ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପଚାରିଲେ।

Verse 6

त्वया खलु पुराणानि सेतिहासानि चानघ । आख्यातान्यप्यधीतानि धर्मशास्त्राणि यान्युत ॥ ६ ॥

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ନିର୍ଦୋଷ ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ! ଆପଣ ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସ ସହ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଗୁରୁପରମ୍ପରାରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।

Verse 7

यानि वेदविदां श्रेष्ठो भगवान् बादरायण: । अन्ये च मुनय: सूत परावरविदो विदु: ॥ ७ ॥

ହେ ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ! ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ବାଦରାୟଣ (ବ୍ୟାସଦେବ)ଙ୍କ ଜ୍ଞାନକୁ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି; ଏବଂ ଭୌତିକ-ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଅବଗତ।

Verse 8

वेत्थ त्वं सौम्य तत्सर्वं तत्त्वतस्तदनुग्रहात् । ब्रूयु: स्‍निग्धस्य शिष्यस्य गुरवो गुह्यमप्युत ॥ ८ ॥

ହେ ସୌମ୍ୟ! ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଆପଣ ସେ ସବୁକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣନ୍ତି; କାରଣ ସ୍ନେହଶୀଳ ଗୁରୁ ନମ୍ର ଶିଷ୍ୟକୁ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି।

Verse 9

तत्र तत्राञ्जसायुष्मन् भवता यद्विनिश्चितम् । पुंसामेकान्तत: श्रेयस्तन्न: शंसितुमर्हसि ॥ ९ ॥

ହେ ଆୟୁଷ୍ମାନ! ଆପଣ ଯାହାକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଓ ଅନ୍ତିମ ଶ୍ରେୟସ୍ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ସହଜ ଭାବେ ଆମକୁ କହିବାକୁ ଅର୍ହନ୍ତି।

Verse 10

प्रायेणाल्पायुष: सभ्य कलावस्मिन् युगे जना: । मन्दा: सुमन्दमतयो मन्दभाग्या ह्युपद्रुता: ॥ १० ॥

ହେ ସଭ୍ୟ! ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ପ୍ରାୟଃ ଅଳ୍ପାୟୁ; ସେମାନେ ମନ୍ଦ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ଦମତି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସଦା ଉପଦ୍ରବରେ ପୀଡ଼ିତ।

Verse 11

भूरीणि भूरिकर्माणि श्रोतव्यानि विभागश: । अत: साधोऽत्र यत्सारं समुद्‍धृत्य मनीषया । ब्रूहि भद्रायभूतानां येनात्मा सुप्रसीदति ॥ ११ ॥

ବହୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି ଏବଂ ସେଥିରେ ବିଭାଗଭେଦେ ବହୁ କର୍ମବିଧାନ ଅଛି, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଜଣାଯାଏ। ତେଣୁ, ହେ ସାଧୁ, ସମସ୍ତର ସାର ଉଦ୍ଧାର କରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହ, ଯେନେ ହୃଦୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 12

सूत जानासि भद्रं ते भगवान् सात्वतां पति: । देवक्यां वसुदेवस्य जातो यस्य चिकीर्षया ॥ १२ ॥

ହେ ସୂତ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ପତି ଭଗବାନ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦେବକୀର ଗର୍ଭରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୂପେ ଅବତରିଲେ, ତୁମେ ଜାଣ।

Verse 13

तन्न: शुश्रूषमाणानामर्हस्यङ्गानुवर्णितुम् । यस्यावतारो भूतानां क्षेमाय च भवाय च ॥ १३ ॥

ହେ ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ; ପୂର୍ବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ଭଗବାନ ଓ ତାଙ୍କ ଅବତାରମାନଙ୍କ କଥା ଆମକୁ କହ। ଏହା କହିବା ଓ ଶୁଣିବା—ଦୁହେଁ ଜୀବଙ୍କ କ୍ଷେମ ଓ ଉନ୍ନତି କରେ।

Verse 14

आपन्न: संसृतिं घोरां यन्नाम विवशो गृणन् । तत: सद्यो विमुच्येत यद्ब‍िभेति स्वयं भयम् ॥ १४ ॥

ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଭୟଙ୍କର ସଂସାରଜାଳରେ ଆବଦ୍ଧ ଜୀବ ଯଦି ଅଜାଣତେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ତେବେ ସେ ସତ୍ୱର ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେହି ନାମକୁ ଦେଖି ସ୍ୱୟଂ ଭୟ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହୁଏ।

Verse 15

यत्पादसंश्रया: सूत मुनय: प्रशमायना: । सद्य: पुनन्त्युपस्पृष्टा: स्वर्धुन्यापोऽनुसेवया ॥ १५ ॥

ହେ ସୂତ, ଯେ ମୁନିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଶାନ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରରେ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଧୁନୀ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଦୀର୍ଘ ସେବନରେ ମାତ୍ର ପବିତ୍ର କରେ।

Verse 16

को वा भगवतस्तस्य पुण्यश्लोकेड्यकर्मण: । शुद्धिकामो न श‍ृणुयाद्यश: कलिमलापहम् ॥ १६ ॥

କଳିଯୁଗର ମଳରୁ ଶୁଦ୍ଧି ଚାହୁଁଥିବା କିଏ ଅଛି, ଯେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ ଭଗବାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଯଶ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ? ଏହା କଳିମଳ ହରେ।

Verse 17

तस्य कर्माण्युदाराणि परिगीतानि सूरिभि: । ब्रूहि न: श्रद्दधानानां लीलया दधत: कला: ॥ १७ ॥

ତାଙ୍କର ଉଦାର ଦିବ୍ୟ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ମହାନ ଋଷିମାନେ ଗାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଆମକୁ, ଲୀଳାରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କ ଅବତାର-କଳା ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 18

अथाख्याहिहरेर्धीमन्नवतारकथा: शुभा: । लीला विदधत: स्वैरमीश्वरस्यात्ममायया ॥ १८ ॥

ହେ ଧୀମାନ୍ ସୂତ! ଏବେ ହରିଙ୍କ ଶୁଭ ଅବତାରକଥାଗୁଡ଼ିକ କହନ୍ତୁ; ସର୍ବେଶ୍ୱର ନିଜ ଆତ୍ମମାୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଏହି ମଙ୍ଗଳ ଲୀଳା କରନ୍ତି।

Verse 19

वयं तु न वितृप्याम उत्तमश्लोकविक्रमे । यच्छृण्वतां रसज्ञानां स्वादु स्वादु पदे पदे ॥ १९ ॥

ଆମେ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକ ଭଗବାନଙ୍କ ବିକ୍ରମ ଶୁଣି କେବେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନାହିଁ; ରସଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କୁ ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ ପଦେ ପଦେ ଅଧିକ ମଧୁର ଲାଗେ।

Verse 20

कृतवान् किल कर्माणि सह रामेण केशव: । अतिमर्त्यानि भगवान् गूढ: कपटमानुष: ॥ २० ॥

ଭଗବାନ କେଶବ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ଖେଳି, ନିଜ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଗୁପ୍ତ ରଖି, ଅନେକ ଅତିମାନବୀୟ କର୍ମ କରିଥିଲେ।

Verse 21

कलिमागतमाज्ञाय क्षेत्रेऽस्मिन् वैष्णवे वयम् । आसीना दीर्घसत्रेण कथायां सक्षणा हरे: ॥ २१ ॥

କଳିଯୁଗ ଆସିଛି ବୋଲି ଭଲଭାବେ ଜାଣି, ଆମେ ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ସମବେତ ହୋଇଛୁ; ଦୀର୍ଘସତ୍ରରୂପେ ହରିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କଥା ବିସ୍ତାରେ ଶୁଣି ଯଜ୍ଞ କରୁଛୁ।

Verse 22

त्वं न: सन्दर्शितो धात्रा दुस्तरं निस्तितीर्षताम् । कलिं सत्त्वहरं पुंसां कर्णधार इवार्णवम् ॥ २२ ॥

ବିଧାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଆପଣ ଆମକୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇଛନ୍ତି; ଯେମାନେ ଦୁସ୍ତର କଳି-ସମୁଦ୍ର ତରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ନୌକାର କର୍ଣ୍ଣଧାର ଭଳି; କାରଣ କଳି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ହରଣ କରେ।

Verse 23

ब्रूहि योगेश्वरे कृष्णे ब्रह्मण्ये धर्मवर्मणि । स्वां काष्ठामधुनोपेते धर्म: कं शरणं गत: ॥ २३ ॥

ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ—ଯୋଗେଶ୍ୱର, ବ୍ରାହ୍ମଣହିତ ଏବଂ ଧର୍ମର କବଚ ସ୍ୱରୂପ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ; ଏବେ ଧର୍ମ କାହାର ଶରଣ ନେଇଛି?