Adhyaya 2
Panchama SkandhaAdhyaya 223 Verses

Adhyaya 2

Āgnīdhra Meets Pūrvacitti and Begets the Nine Sons of Jambūdvīpa

ପ୍ରିୟବ୍ରତ ତପସ୍ୟାରେ ନିବୃତ୍ତ ହେବା ପରେ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଧର୍ମନୀତିକୁ କଠୋର ଭାବେ ପାଳନ କରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପିତା ପରି ରକ୍ଷା କଲେ। ଯୋଗ୍ୟ ପୁତ୍ର ଓ ପିତୃଲୋକ-ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଏକାନ୍ତ ଉପତ୍ୟକାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆରାଧନା କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି ବ୍ରହ୍ମା ଅପ୍ସରା ପୂର୍ବଚିତ୍ତିକୁ ପଠାଇଲେ। ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କ ଯୋଗସଂଯମକୁ ବିଚଳିତ କଲା; ସେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ/ସାଧ୍ୱୀ ଭାବି ଅଳଙ୍କୃତ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ—ଏଥିରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଶିଷ୍ଟ ସାଧନା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କାମନା ମନକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇପାରେ। ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ତାଙ୍କ ପ୍ରଣୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ଐଶ୍ୱର୍ୟସମୃଦ୍ଧିରେ ସହବାସ କରି ନଅ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେମାନେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ନଅ ବର୍ଷର ନାମଧାରୀ ଅଧିପତି ହେଲେ। ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରେ ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଗଲେ; ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ଆସକ୍ତିର ବୈଦିକ ଫଳରେ ସେ ପିତୃଲୋକକୁ ଉନ୍ନତ ହେଲେ। ପରେ କଥା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମେରୁଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ବିବାହ ଓ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ବଂଶ-ଭୂବିଭାଗ ବିସ୍ତାର ଦିଗକୁ ଯାଏ।

Shlokas

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवं पितरि सम्प्रवृत्ते तदनुशासने वर्तमान आग्नीध्रो जम्बूद्वीपौकस: प्रजा औरसवद्धर्मावेक्षमाण: पर्यगोपायत् ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ପିତା ମହାରାଜ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ରାଜା ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ତାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଳନ କଲେ। ଧର୍ମନୀତିକୁ କଠୋର ଭାବେ ଅନୁସରି ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପବାସୀଙ୍କୁ ନିଜ ଔରସ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ।

Verse 2

स च कदाचित्पितृलोककाम: सुरवरवनिताक्रीडाचलद्रोण्यां भगवन्तं विश्वसृजां पतिमाभृतपरिचर्योपकरण आत्मैकाग्र्येण तपस्व्याराधयां बभूव ॥ २ ॥

ପିତୃଲୋକରେ ବାସ ଓ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରଲାଭର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମହାରାଜ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଏକଥର ଭୌତିକ ସୃଷ୍ଟିର ଅଧିପତି ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ। ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ସେହି ଉପତ୍ୟକାକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ବିହାର କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପାଦି ପୂଜାସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ କଠୋର ତପ ଓ ଉପାସନା କଲେ।

Verse 3

तदुपलभ्य भगवानादिपुरुष: सदसि गायन्तीं पूर्वचित्तिं नामाप्सरसमभियापयामास ॥ ३ ॥

ରାଜା ଅଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି ଆଦିପୁରୁଷ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସଭାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା ପୂର୍ବଚିତ୍ତିଙ୍କୁ ବାଛି ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 4

सा च तदाश्रमोपवनमतिरमणीयं विविधनिबिडविटपिविटपनिकरसंश्लिष्टपुरटलतारूढस्थलविहङ्गममिथुनै: प्रोच्यमानश्रुतिभि: प्रतिबोध्यमानसलिलकुक्कुटकारण्डवकलहंसादिभिर्विचित्रमुपकूजितामलजलाशयकमलाकरमुपबभ्राम ॥ ४ ॥

ବ୍ରହ୍ମା ପଠାଇଥିବା ସେଇ ଅପ୍ସରା ରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମୀପର ଅତି ରମଣୀୟ ଉପବନରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଘନ ହରିତ ପତ୍ରପଲ୍ଲବ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲତା, ଯୁଗଳ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧୁର କଲରବ, ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଜଳାଶୟର କମଳାକରରେ ବତକ, କରଣ୍ଡବ ଓ ହଂସ ଆଦିର ସୁମଧୁର ଧ୍ୱନି ଉପବନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ କରିଥିଲା।

Verse 5

तस्या: सुललितगमनपदविन्यासगतिविलासायाश्चानुपदं खणखणायमानरुचिरचरणाभरणस्वनमुपाकर्ण्य नरदेवकुमार: समाधियोगेनामीलितनयननलिनमुकुलयुगलमीषद्विकचय्य व्यचष्ट ॥ ५ ॥

ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଅତି ସୁଲଳିତ ଭାବେ ଚାଲୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ପାଦାଭରଣ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ମଧୁର ଝଙ୍କାର କରୁଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମ ସହ ସମାଧିଯୋଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନରଦେବକୁମାର ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ନିଜ କମଳନୟନକୁ ଅଳ୍ପ ଖୋଲି ତାଙ୍କୁ ସମୀପରେ ଦେଖିଲେ।

Verse 6

तामेवाविदूरे मधुकरीमिव सुमनस उपजिघ्रन्तीं दिविजमनुजमनोनयनाह्लाददुघैर्गतिविहारव्रीडाविनयावलोकसुस्वराक्षरावयवैर्मनसि नृणां कुसुमायुधस्य विदधतीं विवरं निजमुख विगलितामृतासवसहासभाषणामोदमदान्धमधुकरनिकरोपरोधेन द्रुतपदविन्यासेन वल्गुस्पन्दनस्तनकलशकबरभाररशनां देवीं तदवलोकनेन विवृतावसरस्य भगवतो मकरध्वजस्य वशमुपनीतो जडवदिति होवाच ॥ ६ ॥

ସେ ଅପ୍ସରା ନିକଟରେ ମଧୁକରୀ ପରି ପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଗତି-ବିହାର, ଲଜ୍ଜା-ବିନୟ, ଦୃଷ୍ଟି, ମଧୁର ସ୍ୱରାକ୍ଷର ଓ ଅଙ୍ଗଚଳନ ଦେବ-ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମନ-ନୟନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି, ପୁଷ୍ପବାଣଧାରୀ କାମଦେବଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମନରେ ପ୍ରବେଶ ପଥ ଖୋଲିଦେଉଥିଲା। ସେ ହସିହସି କଥା କହିଲେ ମୁଖରୁ ଅମୃତରସ ଝରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଶ୍ୱାସସୁଗନ୍ଧରେ ମତ୍ତ ଭ୍ରମରମାନେ ତାଙ୍କ କମଳନୟନ ପାଖରେ ମଣ୍ଡରାଇଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଅବରୋଧରେ ସେ ଦ୍ରୁତ ପଦବିନ୍ୟାସ କଲେ, ତେବେ କେଶଭାର, କଟିରଶନ ଓ କଳଶସଦୃଶ ସ୍ତନ ମଧୁର ଭାବେ ସ୍ପନ୍ଦିତ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜକୁମାର ମକରଧ୍ୱଜ କାମଦେବଙ୍କ ବଶରେ ପଡ଼ି ଜଡ ପରି ହୋଇ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 7

का त्वं चिकीर्षसि च किं मुनिवर्य शैले मायासि कापि भगवत्परदेवताया: । विज्ये बिभर्षि धनुषी सुहृदात्मनोऽर्थेकिं वा मृगान्मृगयसे विपिने प्रमत्तान् ॥ ७ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠେ! ତୁମେ କିଏ? ଏହି ପର୍ବତରେ କାହିଁକି ଆସିଛ, ଏବଂ କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ତୁମେ କି ଭଗବାନ୍ ପରଦେବତାଙ୍କ ମାୟାଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି? ତୁମେ ଜ୍ୟା ବିନା ଦୁଇଟି ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି ଲାଗୁଛ—କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ? ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ନା ମିତ୍ରହିତ ପାଇଁ? କିମ୍ବା ଏହି ବନରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ମୃଗମାନଙ୍କୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଆସିଛ?

Verse 8

बाणाविमौ भगवत: शतपत्रपत्रौशान्तावपुङ्खरुचिरावतितिग्मदन्तौ । कस्मै युयुङ्‌क्षसि वने विचरन्न विद्म:क्षेमाय नो जडधियां तव विक्रमोऽस्तु ॥ ८ ॥

ଅଗ୍ନୀଧ୍ର କହିଲେ—ହେ ସଖୀ, ତୁମ କଟାକ୍ଷମୟ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଦୁଇ ମହାବାଣ ପରି। ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷ ଶତପତ୍ର ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ; ଦଣ୍ଡ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ। ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯେନେ କାହାକୁ ମାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ବନରେ ତୁମେ କାହା ଉପରେ ସେ ବାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଘୁରୁଛ, ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି; ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଜଡ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ପ୍ରତିଯୋଗ କରିପାରେନି। ତୁମ ବିକ୍ରମ ଆମ କ୍ଷେମ ପାଇଁ ହେଉ।

Verse 9

शिष्या इमे भगवत: परित: पठन्तिगायन्ति साम सरहस्यमजस्रमीशम् । युष्मच्छिखाविलुलिता: सुमनोऽभिवृष्टी:सर्वे भजन्त्यृषिगणा इव वेदशाखा: ॥ ९ ॥

ଅଗ୍ନୀଧ୍ର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଦେହ ଚାରିପାଖେ ଗୁଞ୍ଜୁଥିବା ଭ୍ରମରମାନେ ତୁମ ଆରାଧ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଘେରିଥିବା ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି। ସେମାନେ ଅବିରତ ସାମବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଉପନିଷଦର ରହସ୍ୟ ସହିତ ଗାଇ ଈଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ତୁମ ଶିଖାରୁ ଝରୁଥିବା ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟିକୁ ସେମାନେ ଆସ୍ୱାଦନ କରୁଛନ୍ତି; ଯେପରି ଋଷିଗଣ ବେଦଶାଖାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଭଜନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 10

वाचं परं चरणपञ्जरतित्तिरीणांब्रह्मन्नरूपमुखरां श‍ृणवाम तुभ्यम् । लब्धा कदम्बरुचिरङ्कविटङ्कबिम्बेयस्यामलातपरिधि: क्‍व च वल्कलं ते ॥ १० ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ପାଦନୂପୁରର ମଧୁର ଝଙ୍କାର ଶୁଣୁଛି; ସେହି ନୂପୁର ଭିତରେ ତିତ୍ତିରି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିରିଚିରି ଧ୍ୱନି ପରି, କିନ୍ତୁ ରୂପ ଦେଖୁନି। କଦମ୍ବ ଫୁଲର ରଙ୍ଗ ପରି ତୁମ ସୁନ୍ଦର ଗୋଲ ନିତମ୍ବ ଦେଖିଲେ, ତୁମ କଟିକୁ ଘେରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ପରି ଦୀପ୍ତ ମେଖଳା ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ବଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର କେଉଁଠି? ଯେନେ ତୁମେ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବାକୁ ଭୁଲିଗଲ।

Verse 11

किं सम्भृतं रुचिरयोर्द्विज श‍ृङ्गयोस्तेमध्ये कृशो वहसि यत्र द‍ृशि: श्रिता मे । पङ्कोऽरुण: सुरभीरात्मविषाण ईद‍ृग्येनाश्रमं सुभग मे सुरभीकरोषि ॥ ११ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମ କୃଶ କଟି ଉପରେ ଉଠିଥିବା ଦୁଇ ସୁନ୍ଦର ସ୍ତନ ଯେନେ ଦୁଇ ଶୃଙ୍ଗ; ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କଷ୍ଟରେ ବହନ କରୁଛ, ସେଠି ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଆଶ୍ରିତ। ସେ ଦୁଇ ଶୃଙ୍ଗରେ କ’ଣ ଭରା? ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅରୁଣିମା ପରି ସୁଗନ୍ଧିତ ଲାଲ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ସେଠାରେ ଲେପା ଅଛି। ହେ ସୁଭଗେ, ଏହି ସୁଗନ୍ଧିତ ରଜ କେଉଁଠୁ ଆଣିଲ, ଯାହା ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ମଧ୍ୟ ସୁରଭିତ କରୁଛ?

Verse 12

लोकं प्रदर्शय सुहृत्तम तावकं मेयत्रत्य इत्थमुरसावयवावपूर्वौ । अस्मद्विधस्य मनउन्नयनौ बिभर्तिबह्वद्भ‍ुतं सरसराससुधादि वक्त्रे ॥ १२ ॥

ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁହୃଦ, ଦୟାକରି ତୁମେ ଯେଉଁ ଲୋକରେ ବସୁଛ, ସେ ଲୋକଟି ମୋତେ ଦେଖାଅ। ତୁମ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଉରସାବୟବ ମୋ ପରି ଲୋକର ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁକୁ ଉଦ୍ବେଳିତ କରେ—ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ସେଠାର ନିବାସୀମାନଙ୍କ ମଧୁର ବାକ୍ୟ ଓ ସ୍ନେହମୟ ହାସରୁ ଲାଗେ, ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅମୃତ ରହିଛି।

Verse 13

का वाऽऽत्मवृत्तिरदनाद्धविरङ्ग वातिविष्णो: कलास्यनिमिषोन्मकरौ च कर्णौ । उद्विग्नमीनयुगलं द्विजपङ्क्तिशोचि-रासन्नभृङ्गनिकरं सर इन्मुखं ते ॥ १३ ॥

ହେ ସଖୀ, ଦେହଧାରଣ ପାଇଁ ତୁମେ କ’ଣ ଖାଉଛ? ତୁମ ମୁଖରୁ ପାନ ଚବାଇବାର ସୁଗନ୍ଧ ବାହାରୁଛି; ଏଥିରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ତୁମେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ନୈବେଦ୍ୟର ପ୍ରସାଦ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମେ ଯେନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ କଳା। ତୁମ ମୁଖ ମନୋହର ସରୋବର ପରି; ରତ୍ନକୁଣ୍ଡଳ ଦୁଇଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମକର ପରି, ତୁମ ଆଖି ଦୁଇଟି ଚଞ୍ଚଳ ମାଛ ପରି। ଦାନ୍ତର ଶ୍ୱେତ ପଙ୍କ୍ତି ହଂସପଙ୍କ୍ତି ପରି, ଛିଟିଆ କେଶ ଭୃଙ୍ଗଦଳ ପରି ତୁମ ମୁଖସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ଅନୁସରେ।

Verse 14

योऽसौ त्वया करसरोजहत: पतङ्गोदिक्षु भ्रमन् भ्रमत एजयतेऽक्षिणी मे । मुक्तं न ते स्मरसि वक्रजटावरूथंकष्टोऽनिलो हरति लम्पट एष नीवीम् ॥ १४ ॥

ତୁମେ କମଳହସ୍ତରେ ବଲ୍‌ଟିକୁ ମାରି ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଘୁଞ୍ଚାଉଛ; ସେ ଘୁରି ଘୁରି ମୋ ଆଖିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି। ତୁମ ଘୁଞ୍ଚିଆ କେଶ ଛିଟିଯାଇଛି, ତଥାପି ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଉନାହ; ସଜାଇବ ନାହିଁ କି? ଆଉ ଏହି ଧୂର୍ତ୍ତ ପବନ, ନାରୀଲୋଲୁପ ଲମ୍ପଟ ପରି, ତୁମ ତଳବସ୍ତ୍ର ଟାଣିନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି; ତୁମେ ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ସଚେତନ ନୁହେଁ କି?

Verse 15

रूपं तपोधन तपश्चरतां तपोघ्नंह्येतत्तु केन तपसा भवतोपलब्धम् । चर्तुं तपोऽर्हसि मया सह मित्र मह्यंकिं वा प्रसीदति स वै भवभावनो मे ॥ १५ ॥

ହେ ତପୋଧନ, ତୁମ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରେ; କେଉଁ ତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ ଏହା ପାଇଲ? ଏହି କଳା କେଉଁଠି ଶିଖିଲ? ହେ ମିତ୍ରେ, ମୋ ସହିତ ତପ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ; ସମ୍ଭବତଃ ଜଗତ୍‌ସୃଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମା ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତୁମକୁ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବା ପାଇଁ ପଠାଇଛନ୍ତି।

Verse 16

न त्वां त्यजामि दयितं द्विजदेवदत्तंयस्मिन्मनो द‍ृगपि नो न वियाति लग्नम् । मां चारुश‍ृङ्‌ग्यर्हसि नेतुमनुव्रतं तेचित्तं यत: प्रतिसरन्तु शिवा: सचिव्य: ॥ १६ ॥

ହେ ପ୍ରିୟେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଦୟାକରି ତୁମକୁ ମୋତେ ଦେଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ। ମୋ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ତୁମରେ ଏମିତି ଲାଗିଛି ଯେ ହଟେ ନାହିଁ। ହେ ସୁନ୍ଦର ଉନ୍ନତ ସ୍ତନବତୀ, ମୁଁ ତୁମର ଅନୁଗାମୀ; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର, ସେଉଁଠି ମୋତେ ନେଇଯାଅ, ତୁମ ସଖୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଯାତ୍ରୀ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 17

श्रीशुक उवाच इति ललनानुनयातिविशारदो ग्राम्यवैदग्ध्यया परिभाषया तां विबुधवधूं विबुधमतिरधिसभाजयामास ॥ १७ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଏଭଳି ଦେବତୁଲ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ମହାରାଜ ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ନାରୀମାନଙ୍କୁ ରିଝାଇବାର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ସେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଚାତୁର୍ୟ ଭରା କାମୁକ ବାକ୍ୟରେ ସେହି ଦେବକନ୍ୟାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କଲେ।

Verse 18

सा च ततस्तस्य वीरयूथपतेर्बुद्धिशीलरूपवय:श्रियौदार्येण पराक्षिप्तमनास्तेन सहायुतायुतपरिवत्सरोपलक्षणं कालं जम्बूद्वीपपतिना भौमस्वर्गभोगान् बुभुजे ॥ १८ ॥

ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି, ବିଦ୍ୟା, ଯୌବନ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଶୀଳ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଔଦାର୍ଯ୍ୟରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଅପ୍ସରା ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପପତି ସେହି ବୀରନାୟକଙ୍କ ସହ ଅସଂଖ୍ୟ ବର୍ଷ ରହି ଭୌମ ଓ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ—ଦୁହିଁ ସୁଖଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ।

Verse 19

तस्यामु ह वा आत्मजान् स राजवर आग्नीध्रो नाभिकिम्पुरुषहरिवर्षेलावृतरम्यकहिरण्मयकुरुभद्राश्वकेतुमालसंज्ञान्नव पुत्रानजनयत् ॥ १९ ॥

ପୂର୍ବଚିତ୍ତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାରାଜ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ନାଭି, କିମ୍ପୁରୁଷ, ହରିବର୍ଷ, ଇଲାବୃତ, ରମ୍ୟକ, ହିରଣ୍ମୟ, କୁରୁ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ କେତୁମାଳ ନାମକ ନବ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 20

सा सूत्वाथ सुतान्नवानुवत्सरं गृह एवापहाय पूर्वचित्तिर्भूय एवाजं देवमुपतस्थे ॥ २० ॥

ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କରି ସେହି ନବ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବଡ଼ ହେଲାପରେ ସେ ଘରେ ରଖି ପୁନର୍ବାର ଅଜଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ।

Verse 21

आग्नीध्रसुतास्ते मातुरनुग्रहादौत्पत्तिकेनैव संहननबलोपेता: पित्रा विभक्ता आत्मतुल्यनामानि यथाभागं जम्बूद्वीपवर्षाणि बुभुजु: ॥ २१ ॥

ମାତାଙ୍କ ସ୍ତନ୍ୟପାନର ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କ ସେହି ନବ ପୁତ୍ର ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୃଢ଼, ସୁସଂହତ ଓ ବଳବାନ ଦେହଧାରୀ ହେଲେ। ପିତା ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା ରାଜ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କରି ଦେଲେ; ଏବଂ ସେହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏଭଳି ସେମାନେ ପିତୃଦତ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।

Verse 22

आग्नीध्रो राजातृप्त: कामानामप्सरसमेवानुदिनमधिमन्यमानस्तस्या: सलोकतां श्रुतिभिरवारुन्ध यत्र पितरो मादयन्ते ॥ २२ ॥

ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଚାଲିଯିବା ପରେ ରାଜା ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କ କାମନା କେବେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ; ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସେହି ଅପ୍ସରାକୁ ହିଁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ତେଣୁ ଶ୍ରୁତିବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ପରେ ସେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେହି ଲୋକ ‘ପିତୃଲୋକ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠାରେ ପିତୃଗଣ ମହାନନ୍ଦରେ ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 23

सम्परेते पितरि नव भ्रातरो मेरुदुहितृर्मेरुदेवीं प्रतिरूपामुग्रदंष्ट्रीं लतां रम्यां श्यामां नारीं भद्रां देववीतिमितिसंज्ञा नवोदवहन् ॥ २३ ॥

ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ସେଇ ନଅ ଭାଇ ମେରୁଙ୍କ ନଅ କନ୍ୟା—ମେରୁଦେବୀ, ପ୍ରତିରୂପା, ଉଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ, ଲତା, ରମ୍ୟା, ଶ୍ୟାମା, ନାରୀ, ଭଦ୍ରା ଓ ଦେବବୀତି—ଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।

Frequently Asked Questions

In Vedic administration, Brahmā is the empowered secondary creator and a recognized authority for matters connected to progeny and material arrangement. Āgnīdhra’s stated aim—obtaining a “perfect son” and Pitṛloka eligibility—aligns with regulated, fruitive aspiration (kāmya) within varṇāśrama norms. The Bhāgavata’s theological subtext, however, highlights that such boons still operate under the Supreme’s overarching order (Poṣa) and that the resultant entanglement or elevation depends on one’s attachment and consciousness, not merely the ritual’s correctness.

Pūrvacitti is an apsarā—an accomplished celestial woman associated with refined arts and attraction—sent here by Brahmā. In Purāṇic and Itihāsa literature, apsarās often function as catalysts that reveal a practitioner’s remaining saṁskāras (latent impressions) and attachments. They can also serve providential roles in dynastic continuity by enabling progeny, thereby advancing Vaṁśa/Vaṁśānucarita and the distribution of realms, as seen in the birth of Āgnīdhra’s nine sons.

The chapter presents a causal chain: prolonged enjoyment with Pūrvacitti, her departure, and Āgnīdhra’s continued fixation on her form and presence. In Bhāgavata logic, sustained attachment (āsakti) shapes one’s posthumous trajectory. Since Pūrvacitti is celestial and connected to Brahmā’s domain, Āgnīdhra—following Vedic injunctions and dying with that attachment—attains the same plane associated with forefathers, Pitṛloka, described as a realm of delight for the pitās.

Āgnīdhra’s nine sons are Nābhi, Kiṁpuruṣa, Harivarṣa, Ilāvṛta, Ramyaka, Hiraṇmaya, Kuru, Bhadrāśva, and Ketumāla. They are pivotal because each receives and governs a distinct region of Jambūdvīpa, and those regions become known by their names. This establishes the canto’s broader project: mapping sacred geography through lineage and righteous administration, linking cosmographic divisions with historical rulership.