Adhyaya 8

Verse 1

श्रीब्राह्मण उवाच सुखमैन्द्रियकं राजन् स्वर्गे नरक एव च । देहिनां यद् यथा दु:खं तस्मान्नेच्छेत तद् बुध: ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ, ଦେହୀ ଜୀବ ସ୍ୱର୍ଗେ ହେଉ କି ନରକେ—ଯଥାଭାଗ୍ୟ ଦୁଃଖ ସ୍ୱତଃ ଭୋଗେ; ସେପରି ସୁଖ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁନଥିଲେ ମିଳେ। ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜନ ଏହି ଭୌତିକ ସୁଖ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରେନାହିଁ।

Verse 2

ग्रासं सुमृष्टं विरसं महान्तं स्तोकमेव वा । यद‍ृच्छयैवापतितं ग्रसेदाजगरोऽक्रिय: ॥ २ ॥

ଅଜଗରର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅନୁସାରେ ଭୌତିକ ପ୍ରୟାସ ଛାଡ଼ି, ଯେ ଆହାର ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ଆସେ—ସୁସ୍ୱାଦୁ ହେଉ କି ନିରସ, ବହୁତ ହେଉ କି ଅଳ୍ପ—ସେହିଟି ଗ୍ରହଣ କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

शयीताहानि भूरीणि निराहारोऽनुपक्रम: । यदि नोपनयेद् ग्रासो महाहिरिव दिष्टभुक् ॥ ३ ॥

ଯଦି କେବେ ଆହାର ନ ଆସେ, ତେବେ ସାଧୁଜନ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ନ କରି ଅନେକ ଦିନ ଉପବାସ କରୁ। ଏହା ଭଗବାନଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୋଲି ବୁଝି, ଅଜଗର ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ରୁହୁ।

Verse 4

ओज:सहोबलयुतं बिभ्रद् देहमकर्मकम् । शयानो वीतनिद्रश्च नेहेतेन्द्रियवानपि ॥ ४ ॥

ସାଧୁ ପୁରୁଷ ଓଜ, ସହନଶକ୍ତି ଓ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରୟାସ ବିନା ଦେହକୁ ଧାରଣ କରି ଶାନ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ; ଭୌତିକ ଲାଭ ପାଇଁ କ୍ରିୟାଶୀଳ ନହୋଇ ନିଜ ସତ୍ୟ ହିତରେ ସଦା ସଚେତନ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 5

मुनि: प्रसन्नगम्भीरो दुर्विगाह्यो दुरत्यय: । अनन्तपारो ह्यक्षोभ्य: स्तिमितोद इवार्णव: ॥ ५ ॥

ମୁନି ବାହ୍ୟ ଆଚରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମନୋହର, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତରେ ଗମ୍ଭୀର ଓ ଚିନ୍ତନଶୀଳ। ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଅନନ୍ତ ଥିବାରୁ ସେ କେବେ ବି ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟ; ସେ ଅଗାଧ ଓ ଅତିକ୍ରମଣ-ଅସାଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ସମାନ।

Verse 6

समृद्धकामोहीनो वा नारायणपरो मुनि: । नोत्सर्पेत न शुष्येत सरिद्भ‍िरिव सागर: ॥ ६ ॥

ନାରାୟଣପର ମୁନି କେବେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଉନ୍ତୁ କି କେବେ ଅଭାବରେ ରୁହନ୍ତୁ, ତଥାପି ସେ ନ ଉଲ୍ଲସିତ ହୁଅନ୍ତି ନ ମ୍ଲାନ ହୁଅନ୍ତି; ବର୍ଷାରେ ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଭରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଫୁଲେନି, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ କମିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୁଷ୍କ ହୁଏନି।

Verse 7

द‍ृष्ट्वा स्त्रियं देवमायां तद्भ‍ावैरजितेन्द्रिय: । प्रलोभित: पतत्यन्धे तमस्यग्नौ पतङ्गवत् ॥ ७ ॥

ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହିଁ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟାରେ ଗଢ଼ା ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଦେଖିମାତ୍ରେ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ଲୋଭନୀୟ କଥା, ହସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୋତ୍ତେଜକ ଚଳନରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିକୁ ଧାଉଥିବା ପତଙ୍ଗ ପରି ସେ ଅନ୍ଧ ଭୌତିକ ତମସରେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 8

योषिद्धिरण्याभरणाम्बरादि- द्रव्येषु मायारचितेषु मूढ: । प्रलोभितात्मा ह्युपभोगबुद्ध्या पतङ्गवन्नश्यति नष्टद‍ृष्टि: ॥ ८ ॥

ସୁନା ଅଳଙ୍କାର, ଭଲ ବସ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦିରେ ସଜିଥିବା କାମିନୀକୁ ଦେଖି ମୂଢ଼ ଲୋକ ତୁରନ୍ତ ଲୋଭିତ ହୁଏ। ଭୋଗବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଲୋଭିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ବିବେକ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ସେ ପତଙ୍ଗ ପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଧାଇ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 9

स्तोकं स्तोकं ग्रसेद् ग्रासं देहो वर्तेत यावता । गृहानहिंसन्नातिष्ठेद् वृत्तिं माधुकरीं मुनि: ॥ ९ ॥

ସାଧୁଜନ ଦେହ ଚାଲିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେ ଆହାର ଦରକାର, ସେତେଟିକି ଗ୍ରହଣ କରିବେ। ଘରେ ଘରେ ଯାଇ ପ୍ରତ୍ୟେକଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ନେଇ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପରି ମାଧୁକରୀ ବୃତ୍ତି କରିବେ।

Verse 10

अणुभ्यश्च महद्भ्यश्च शास्त्रेभ्य: कुशलो नर: । सर्वत: सारमादद्यात् पुष्पेभ्य इव षट्पद: ॥ १० ॥

ମଧୁମକ୍ଷୀ ଛୋଟ ବଡ଼ ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ପରୁ ମକରନ୍ଦ ନେଇଥାଏ, ସେପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ସାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

सायन्तनं श्वस्तनं वा न सङ्गृह्णीत भिक्षितम् । पाणिपात्रोदरामत्रो मक्षिकेव न सङ्ग्रही ॥ ११ ॥

ସାଧୁ ‘ଏହା ଆଜି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଖାଇବାକୁ ରଖିବି’ କିମ୍ବା ‘ଏହା କାଲି ପାଇଁ ସଞ୍ଚୟ କରିବି’ ବୋଲି ଭାବିବେ ନାହିଁ। ଭିକ୍ଷାରେ ମିଳିଥିବା ଆହାର ସଂଗ୍ରହ ନ କରି, ହାତକୁ ପାତ୍ର ଏବଂ ଉଦରକୁ ଭଣ୍ଡାର କରି, ଲୋଭୀ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପରି ସଞ୍ଚୟୀ ହେବେ ନାହିଁ।

Verse 12

सायन्तनं श्वस्तनं वा न सङ्गृह्णीत भिक्षुक: । मक्षिका इव सङ्गृह्णन् सह तेन विनश्यति ॥ १२ ॥

ଭିକ୍ଷୁକ ସାଧୁ ସେହି ଦିନ କିମ୍ବା ପରଦିନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆହାର ସଂଗ୍ରହ କରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ସେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପରି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଆହାର ଜମା କରେ, ତେବେ ସେହି ସଂଗ୍ରହ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ କରିଦେବ।

Verse 13

पदापि युवतीं भिक्षुर्न स्पृशेद् दारवीमपि । स्पृशन् करीव बध्येत करिण्या अङ्गसङ्गत: ॥ १३ ॥

ଭିକ୍ଷୁ କେବେ ଯୁବତୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ ନାହିଁ; ନାରୀ ଆକୃତିର କାଠ ପୁତୁଳିକୁ ମଧ୍ୟ ପାଦରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ ନାହିଁ। ନାରୀଦେହ ସଙ୍ଗରେ ସେ ମାୟାରେ ବନ୍ଧିତ ହେବେ, ଯେପରି କରିଣୀର ଦେହସ୍ପର୍ଶ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ହାତୀ ଧରାପଡ଼େ।

Verse 14

नाधिगच्छेत् स्त्रियं प्राज्ञ: कर्हिचिन्मृत्युमात्मन: । बलाधिकै: स हन्येत गजैरन्यैर्गजो यथा ॥ १४ ॥

ବିବେକୀ ପୁରୁଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ପାଇଁ ନାରୀର ରୂପକୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ହସ୍ତିନୀଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଚାହୁଁଥିବା ହାତୀ ଅନ୍ୟ ବଳବାନ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୁଏ, ସେପରି ନାରୀସଙ୍ଗ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ଅଧିକ ବଳବାନ ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କ ହାତରେ ଯେକେବେଳେ ମଧ୍ୟ ହତ ହୋଇପାରେ।

Verse 15

न देयं नोपभोग्यं च लुब्धैर्यद् दु:खसञ्चितम् । भुङ्क्ते तदपि तच्चान्यो मधुहेवार्थविन्मधु ॥ १५ ॥

ଲୋଭୀ ଲୋକ ଦୁଃଖ ଓ ପରିଶ୍ରମରେ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନ ଦାନ ଦେଇପାରେ, ନ ନିଜେ ଭୋଗ କରିପାରେ। ଯେପରି ମହୁମାଛି କଷ୍ଟରେ ମଧୁ ସଞ୍ଚୟ କରେ ଏବଂ ଜଣେ ଚତୁର ଲୋକ ତାହା ଚୋରି କରି ଭୋଗ କିମ୍ବା ବିକ୍ରି କରେ, ସେପରି ଲୋଭୀର ସଞ୍ଚିତ ଧନ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟେ ନେଇଯାନ୍ତି।

Verse 16

सुदु:खोपार्जितैर्वित्तैराशासानां गृहाशिष: । मधुहेवाग्रतो भुङ्क्ते यतिर्वै गृहमेधिनाम् ॥ १६ ॥

ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପରିବାରସୁଖର ଆଶାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେପରି ଶିକାରୀ ମହୁମାଛିମାନଙ୍କ ଶ୍ରମସାଧ୍ୟ ମଧୁ ଛିନିନେଇଯାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପରି ଯତିମାନେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ କଷ୍ଟାର୍ଜିତ ସମ୍ପତ୍ତି ଭୋଗ କରିବାର ଅଧିକାରୀ।

Verse 17

ग्राम्यगीतं न श‍ृणुयाद् यतिर्वनचर: क्व‍‍चित् । शिक्षेत हरिणाद् बद्धान्मृगयोर्गीतमोहितात् ॥ १७ ॥

ବନରେ ବସୁଥିବା ଯତି କେବେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗବିଲାସକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିବା ଗ୍ରାମ୍ୟଗୀତ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଶିକାରୀର ମଧୁର ଶିଙ୍ଗାଧ୍ୱନିରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଧରାପଡ଼ି ନିହତ ହୁଏଥିବା ହରିଣର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରୁ ସେ ଶିକ୍ଷା ନେଉ।

Verse 18

नृत्यवादित्रगीतानि जुषन् ग्राम्याणि योषिताम् । आसां क्रीडनको वश्य ऋष्यश‍ृङ्गो मृगीसुत: ॥ १८ ॥

ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ଲୋକିକ ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ମୃଗୀପୁତ୍ର ମହର୍ଷି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ପାଳିତ ପଶୁ ପରି ତାଙ୍କର ବଶରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 19

जिह्वयातिप्रमाथिन्या जनो रसविमोहित: । मृत्युमृच्छत्यसद्बुद्धिर्मीनस्तु बडिशैर्यथा ॥ १९ ॥

ଯେପରି ଜିହ୍ବାର ରସ ଭୋଗିବା ଲୋଭରେ ଉତ୍ତେଜିତ ମାଛ ମାଛୁଆର କାଁଟାରେ ଧରାପଡ଼ି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ଜିହ୍ବାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବେଗକର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ମୋହିତ ମୂଢ଼ ମନୁଷ୍ୟ ବିନାଶକୁ ପାଏ।

Verse 20

इन्द्रियाणि जयन्त्याशु निराहारा मनीषिण: । वर्जयित्वा तु रसनं तन्निरन्नस्य वर्धते ॥ २० ॥

ନିରାହାର ଥିବା ମନୀଷୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଜୟ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜିହ୍ବାକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ନତ୍ୟାଗ କରିଲେ ରସତୃଷ୍ଣା ଆହୁରି ବଢ଼େ।

Verse 21

तावज्जितेन्द्रियो न स्याद् विजितान्येन्द्रिय: पुमान् । न जयेद् रसनं यावज्जितं सर्वं जिते रसे ॥ २१ ॥

ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜିହ୍ବା ଜୟ ହୁଏନି ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ କୁହାଯାଏନି; କିନ୍ତୁ ରସ ଜୟ ହେଲେ ସବୁ ଜୟ ହୁଏ।

Verse 22

पिङ्गला नाम वेश्यासीद् विदेहनगरे पुरा । तस्या मे शिक्षितं किञ्चिन्निबोध नृपनन्दन ॥ २२ ॥

ହେ ନୃପନନ୍ଦନ! ପୂର୍ବେ ବିଦେହ ନଗରରେ ପିଙ୍ଗଳା ନାମକ ଜଣେ ବେଶ୍ୟା ଥିଲେ। ସେ ନାରୀଠାରୁ ମୁଁ ଯାହା ଶିଖିଛି, ତାହା ଏବେ ଶୁଣ।

Verse 23

सा स्वैरिण्येकदा कान्तं सङ्केत उपनेष्यती । अभूत् काले बहिर्द्वारे बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ २३ ॥

ଏକଦା ସେ ସ୍ୱୈରିଣୀ ପ୍ରିୟକୁ ସଙ୍କେତସ୍ଥଳରେ ଆଣି ଘରକୁ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ରାତିବେଳେ ବାହାର ଦ୍ୱାରେ ନିଜ ଉତ୍ତମ ରୂପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଦାଁଡ଼ିଥିଲା।

Verse 24

मार्ग आगच्छतो वीक्ष्य पुरुषान् पुरुषर्षभ । तान् शुल्कदान् वित्तवत: कान्तान् मेनेऽर्थकामुकी ॥ २४ ॥

ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଧନଲୋଭରେ ବ୍ୟାକୁଳ ସେଇ ବେଶ୍ୟା ରାତିରେ ରାସ୍ତାରେ ଦାଁଡ଼ି ଯାଉଥିବା ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖି—“ଏ ଧନୀ, ଶୁଳ୍କ ଦେବ, ମୋ ସଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବ” ବୋଲି ଭାବୁଥିଲା।

Verse 25

आगतेष्वपयातेषु सा सङ्केतोपजीविनी । अप्यन्यो वित्तवान् कोऽपि मामुपैष्यति भूरिद: ॥ २५ ॥ एवं दुराशया ध्वस्तनिद्रा द्वार्यवलम्बती । निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत ॥ २६ ॥

ଆସୁଥିବା-ଯାଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବେଶ୍ୟାବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ସେ ଭାବିଲା—“ଶାୟଦ ଆଉ କେହି ଧନୀ ଆସିବ, ଯେ ବହୁତ ଦେବ।” ଏହି ବ୍ୟର୍ଥ ଆଶାରେ ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ ହେଲା; ଦ୍ୱାରେ ଭରସା ଦେଇ କେବେ ବାହାରକୁ, କେବେ ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲା—ଏଭଳି ନିଶୀଥ ଆସିଲା।

Verse 26

आगतेष्वपयातेषु सा सङ्केतोपजीविनी । अप्यन्यो वित्तवान् कोऽपि मामुपैष्यति भूरिद: ॥ २५ ॥ एवं दुराशया ध्वस्तनिद्रा द्वार्यवलम्बती । निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत ॥ २६ ॥

ଆସୁଥିବା-ଯାଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବେଶ୍ୟାବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ସେ ଭାବିଲା—“ଶାୟଦ ଆଉ କେହି ଧନୀ ଆସିବ, ଯେ ବହୁତ ଦେବ।” ଏହି ବ୍ୟର୍ଥ ଆଶାରେ ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ ହେଲା; ଦ୍ୱାରେ ଭରସା ଦେଇ କେବେ ବାହାରକୁ, କେବେ ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲା—ଏଭଳି ନିଶୀଥ ଆସିଲା।

Verse 27

तस्या वित्ताशया शुष्यद्वक्त्राया दीनचेतस: । निर्वेद: परमो जज्ञे चिन्ताहेतु: सुखावह: ॥ २७ ॥

ଧନ ଆଶାରେ ତାହାର ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହେଲା, ମନ ଦୀନ ହେଲା। ଧନଚିନ୍ତା ହେତୁ ତାହାରେ ପରମ ନିର୍ବେଦ (ବୈରାଗ୍ୟ) ଜାଗ୍ରତ ହେଲା, ଏବଂ ସେଇ ନିର୍ବେଦ ମନରେ ସୁଖ ଆଣିଲା।

Verse 28

तस्या निर्विण्णचित्ताया गीतं श‍ृणु यथा मम । निर्वेद आशापाशानां पुरुषस्य यथा ह्यसि: ॥ २८ ॥

ତାହାର ଚିତ୍ତ ବିରକ୍ତ ହୋଇଥିଲା; ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ସେଇ ଗୀତ ଶୁଣ। ଆଶା-ରୂପ ପାଶଜାଳକୁ କାଟି ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରିବାରେ ବୈରାଗ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ତଳୱାର ସମାନ।

Verse 29

न ह्यङ्गाजातनिर्वेदो देहबन्धं जिहासति । यथा विज्ञानरहितो मनुजो ममतां नृप ॥ २९ ॥

ହେ ରାଜନ, ଯେପରି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନହୀନ ମନୁଷ୍ୟ ବହୁ ଭୌତିକ ବସ୍ତୁରେ ମମତା ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ, ସେପରି ବୈରାଗ୍ୟହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେହବନ୍ଧନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ।

Verse 30

पिङ्गलोवाच अहो मे मोहविततिं पश्यताविजितात्मन: । या कान्तादसत: कामं कामये येन बालिशा ॥ ३० ॥

ପିଙ୍ଗଳା କହିଲା—ଆହା, ମୋ ମୋହର ବିସ୍ତାର ଦେଖ! ମନକୁ ଜିତିପାରିନଥିବାରୁ ମୁଁ ମୂର୍ଖା ପରି ଏକ ତୁଚ୍ଛ ପୁରୁଷଠାରୁ କାମସୁଖ ଚାହୁଁଛି।

Verse 31

सन्तं समीपे रमणं रतिप्रदं वित्तप्रदं नित्यमिमं विहाय । अकामदं दु:खभयाधिशोक- मोहप्रदं तुच्छमहं भजेऽज्ञा ॥ ३१ ॥

ମୁଁ କେତେ ଅଜ୍ଞ! ହୃଦୟରେ ନିତ୍ୟ ସନ୍ନିହିତ, ମୋର ପରମ ପ୍ରିୟ, ସତ୍ୟ ପ୍ରେମ-ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଦାତା ଜଗଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନକରୁଥିବା ଏବଂ ଦୁଃଖ, ଭୟ, ଚିନ୍ତା, ଶୋକ, ମୋହ ଦେଉଥିବା ତୁଚ୍ଛମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସେବିଲି।

Verse 32

अहो मयात्मा परितापितो वृथा साङ्केत्यवृत्त्यातिविगर्ह्यवार्तया । स्त्रैणान्नराद् यार्थतृषोऽनुशोच्यात् क्रीतेन वित्तं रतिमात्मनेच्छती ॥ ३२ ॥

ଆହା, ମୁଁ ବ୍ୟର୍ଥରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲି! ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିନ୍ଦନୀୟ ବେଶ୍ୟାବୃତ୍ତି କରି, କାମୀ-ଲୋଭୀ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ବିକ୍ରି କରି ଧନ ଓ ରତିସୁଖ ଆଶା କରୁଥିଲି; ଏବେ ମୁଁ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କରୁଛି।

Verse 33

यदस्थिभिर्निर्मितवंशवंश्य- स्थूणं त्वचा रोमनखै: पिनद्धम् । क्षरन्नवद्वारमगारमेतद् विण्मूत्रपूर्णं मदुपैति कान्या ॥ ३३ ॥

ଏହି ଦେହ ଗୋଟିଏ ଘର ପରି—ମେରୁଦଣ୍ଡ, ପାଜର, ହାତପାଉଁର ଅସ୍ଥି ତାହାର କାଠାମୋ ଓ ସ୍ତମ୍ଭ; ଚର୍ମ, ରୋମ ଓ ନଖରେ ଢାକା; ନବଦ୍ୱାରରୁ ସଦା ଅପବିତ୍ର ସ୍ରାବ ଝରେ; ଭିତରେ ବିଣ୍ଣ-ମୂତ୍ର ଭରିଛି। ମୋ ଛଡ଼ା କେଉଁ ନାରୀ ଏତେ ମୂର୍ଖ ହେବ ଯେ ଏଥିରେ ସୁଖ-ପ୍ରେମ ମିଳିବ ବୋଲି ଭାବି ଏହି ଦେହକୁ ଭଜିବ?

Verse 34

विदेहानां पुरे ह्यस्मिन्नहमेकैव मूढधी: । यान्यमिच्छन्त्यसत्यस्मादात्मदात् काममच्युतात् ॥ ३४ ॥

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ବିଦେହ-ନଗରରେ ମୁଁ ଏକାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଢବୁଦ୍ଧି ଥିଲି। ସବୁକିଛି, ଏପରିକି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଇଥିବା ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ମୁଁ ଅନେକ ପୁରୁଷ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଭୋଗ ଚାହିଲି।

Verse 35

सुहृत् प्रेष्ठतमो नाथ आत्मा चायं शरीरिणाम् । तं विक्रीयात्मनैवाहं रमेऽनेन यथा रमा ॥ ३५ ॥

ଭଗବାନ୍‌ ହିଁ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ପରମ ପ୍ରିୟ ସୁହୃଦ୍‌ ଓ ନାଥ; ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପରମାତ୍ମା। ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରଣାଗତିର ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ପାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ ପରି ତାଙ୍କ ସହ ରମିବି।

Verse 36

कियत् प्रियं ते व्यभजन् कामा ये कामदा नरा: । आद्यन्तवन्तो भार्याया देवा वा कालविद्रुता: ॥ ३६ ॥

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ ପୁରୁଷମାନେ—ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ଆଦି-ଅନ୍ତବାନ, କାଳ ତାଙ୍କୁ ଟାଣିନେଇଯାଏ। ତେଣୁ ଏହି କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରମାନେ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ କେତେ ସତ୍ୟ ସୁଖ ଦେଇପାରିବେ?

Verse 37

नूनं मे भगवान् प्रीतो विष्णु: केनापि कर्मणा । निर्वेदोऽयं दुराशाया यन्मे जात: सुखावह: ॥ ३७ ॥

କୌଣସି ନ କୌଣସି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଭୌତିକ ଭୋଗର ଦୁରାଶା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ହୃଦୟରେ ନିର୍ବେଦ (ବୈରାଗ୍ୟ) ଜାଗିଛି, ଏବଂ ସେଇ ମୋତେ ସୁଖ ଦେଉଛି।

Verse 38

मैवं स्युर्मन्दभाग्याया: क्लेशा निर्वेदहेतव: । येनानुबन्धं निर्हृत्य पुरुष: शममृच्छति ॥ ३८ ॥

ନିର୍ବେଦର କାରଣ ହେବା କ୍ଲେଶ କେବଳ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ—ଏମିତି ନୁହେଁ। ଯେ ଦୁଃଖ ଆସକ୍ତିର ଅନୁବନ୍ଧକୁ କାଟି ମଣିଷକୁ ଶାନ୍ତିକୁ ନେଇଯାଏ, ସେ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ କଳ୍ୟାଣକର। ମୋ ମହାକ୍ଲେଶରୁ ବୈରାଗ୍ୟ ଜାଗିଲା; ତେବେ ମୁଁ ଅଭାଗି କିପରି? ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା—ସେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ।

Verse 39

तेनोपकृतमादाय शिरसा ग्राम्यसङ्गता: । त्यक्त्वा दुराशा: शरणं व्रजामि तमधीश्वरम् ॥ ३९ ॥

ପ୍ରଭୁ ମୋ ପ୍ରତି କରିଥିବା ମହା ଉପକାରକୁ ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଭୋଗର ଗ୍ରାମ୍ୟ ଦୁରାଶା ତ୍ୟାଗ କରି ଏବେ ମୁଁ ସେହି ପରମେଶ୍ୱର, ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 40

सन्तुष्टा श्रद्दधत्येतद्यथालाभेन जीवती । विहराम्यमुनैवाहमात्मना रमणेन वै ॥ ४० ॥

ଏବେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି। ତେଣୁ ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ମିଳେ, ସେହିଥିରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଚାଲାଇବି। ପ୍ରେମ ଓ ଆନନ୍ଦର ସତ୍ୟ ମୂଳ ପ୍ରଭୁ ହେବାରୁ ମୁଁ କେବଳ ତାଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ବିହାର କରିବି।

Verse 41

संसारकूपे पतितं विषयैर्मुषितेक्षणम् । ग्रस्तं कालाहिनात्मानं कोऽन्यस्त्रातुमधीश्वर: ॥ ४१ ॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଭୋଗର କର୍ମରେ ଜୀବର ବୁଦ୍ଧି ହରାଯାଏ ଏବଂ ସେ ସଂସାରର ଅନ୍ଧ କୂପରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ସେହି କୂପରେ କାଳରୂପ ଘାତକ ସର୍ପ ତାକୁ ଗ୍ରସିନେଇଥାଏ। ଏପରି ନିରାଶାଜନକ ଅବସ୍ଥାରୁ ସେହି ଦୀନ ଜୀବକୁ ପରମେଶ୍ୱର ଛଡ଼ା ଆଉ କିଏ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ?

Verse 42

आत्मैव ह्यात्मनो गोप्ता निर्विद्येत यदाखिलात् । अप्रमत्त इदं पश्येद् ग्रस्तं कालाहिना जगत् ॥ ४२ ॥

ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ଦେଖେ ଯେ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ କାଳରୂପ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସିତ, ସେତେବେଳେ ସେ ସଚେତନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଭୋଗରୁ ବିରକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜୀବ ନିଜେ ନିଜର ରକ୍ଷକ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 43

श्रीब्राह्मण उवाच एवं व्यवसितमतिर्दुराशां कान्ततर्षजाम् । छित्त्वोपशममास्थाय शय्यामुपविवेश सा ॥ ४३ ॥

ଶ୍ରୀବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ପିଙ୍ଗଳା ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କ ସହ କାମସୁଖ ଭୋଗିବାର ପାପମୟ ଦୁରାଶାକୁ କାଟିଦେଲା ଏବଂ ପରମ ଶାନ୍ତିରେ ସ୍ଥିତ ହେଲା। ପରେ ସେ ନିଜ ଶୟ୍ୟାରେ ବସିଲା।

Verse 44

आशा हि परमं दु:खं नैराश्यं परमं सुखम् । यथा सञ्छिद्य कान्ताशां सुखं सुष्वाप पिङ्गला ॥ ४४ ॥

ଆଶା ହିଁ ପରମ ଦୁଃଖ, ନିରାଶା (ବୈରାଗ୍ୟ) ପରମ ସୁଖ। ପିଙ୍ଗଳା କଥିତ ପ୍ରେମୀଙ୍କ ଆଶା କାଟି ଆନନ୍ଦରେ ଶୋଇଲା।