Adhyaya 26
Purūravā’s Song of Renunciation and the Glory of Sādhu-saṅga
ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ବିଷୟାସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଜାରି ରଖନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖଭୋଗୀଙ୍କ ସଙ୍ଗଦୋଷ ସଚେତନ କରି, ପୁରୂରବା (ଐଲ) ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନର ମନୋବୃତ୍ତି ଦେଖାନ୍ତି। ପୁରୂରବାଙ୍କ ବିଲାପ-ଗୀତରେ କାମ ତାଙ୍କ ସମୟବୋଧ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ବିଦ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟଗର୍ବକୁ ଢାକିଦେଇଥିଲା; ପୁନଃପୁନଃ ଭୋଗ ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣାକୁ ଶାନ୍ତ କରେନାହିଁ—ଘିଅ ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ବଢ଼ାଏ। ପରେ ବିବେକରେ ସେ ଜାଣେ—ଦେହର ଅଧିକାର ଅନିଶ୍ଚିତ, ଦେହସୌନ୍ଦର୍ୟ ଭିତରର ଅଶୁଚି ଉପରେ ଠକା ଆବରଣ; ତେଣୁ ଦେହାକର୍ଷଣ ଅଯୁକ୍ତିକ। ଶେଷରେ କୁସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ ଓ ସାଧୁସଙ୍ଗ ଗ୍ରହଣକୁ ଔଷଧ କୁହାଯାଏ; ସାଧୁଙ୍କ ବାଣୀ ଆସକ୍ତି କାଟେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସଂସାରରେ ତାରକ ‘ନୌକା’, ସତ୍ୟ ପରିବାର ଓ ପୂଜ୍ୟ ଶରଣ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଶେଷେ ପୁରୂରବା ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରି ଶାନ୍ତି ପାଏ, ଏବଂ ସାଧୁସେବା–ନାମକୀର୍ତ୍ତନ ଭିତ୍ତିକ ଭକ୍ତି ଦିଗରେ ଗତି ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच मल्लक्षणमिमं कायं लब्ध्वा मद्धर्म आस्थित: । आनन्दं परमात्मानमात्मस्थं समुपैति माम् ॥ १ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ମୋତେ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥିବା ଏହି ମାନବଦେହ ପାଇ, ଯେ ମୋର ଧର୍ମ ଅର୍ଥାତ୍ ଭକ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେ ହୃଦୟସ୍ଥ ପରମାତ୍ମା, ଆନନ୍ଦନିଧି, ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 2
गुणमय्या जीवयोन्या विमुक्तो ज्ञाननिष्ठया । गुणेषु मायामात्रेषु दृश्यमानेष्ववस्तुत: । वर्तमानोऽपि न पुमान् युज्यतेऽवस्तुभिर्गुणै: ॥ २ ॥
ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁଣଜନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଥ୍ୟା ତାଦାତ୍ମ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ମାୟା ବୋଲି ଦେଖି, ତାହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣରେ ଜଡ଼ାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଅସତ୍।
Verse 3
सङ्गं न कुर्यादसतां शिश्नोदरतृपां क्वचित् । तस्यानुगस्तमस्यन्धे पतत्यन्धानुगान्धवत् ॥ ३ ॥
ଯେମାନେ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଉଦରତୃପ୍ତିରେ ଲୀନ ଭୌତିକବାଦୀ, ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରିଲେ ଅନ୍ଧ ଅନ୍ଧକୁ ଅନୁସରିବା ପରି ଘୋର ଅନ୍ଧକାରର ଗର୍ତ୍ତରେ ପଡ଼େ।
Verse 4
ऐल: सम्राडिमां गाथामगायत बृहच्छ्रवा: । उर्वशीविरहान् मुह्यन् निर्विण्ण: शोकसंयमे ॥ ४ ॥
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସମ୍ରାଟ୍ ଐଲ (ପୁରୂରବା) ଏହି ଗାଥା ଗାଇଥିଲେ। ଉର୍ବଶୀର ବିରହରେ ସେ ପ୍ରଥମେ ମୋହିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୋକକୁ ସଂଯମ କରି ବୈରାଗ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।
Verse 5
त्यक्त्वात्मानं व्रजन्तीं तां नग्न उन्मत्तवन्नृप: । विलपन्नन्वगाज्जाये घोरे तिष्ठेति विक्लव: ॥ ५ ॥
ସେ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଉଥିବାବେଳେ, ରାଜା ନଗ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ବିକଳ ହୋଇ ବିଲାପ କରି କହିଲେ—“ହେ ପତ୍ନୀ! ହେ କଠୋରେ! ଠିଆ ହେଅ!”
Verse 6
कामानतृप्तोऽनुजुषन् क्षुल्लकान् वर्षयामिनी: । न वेद यान्तीर्नायान्तीरुर्वश्याकृष्टचेतन: ॥ ६ ॥
ବହୁ ବର୍ଷ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କାମସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ସୁଖ ତୁଚ୍ଛ। ଉର୍ବଶୀ ପ୍ରତି ଚିତ୍ତ ଆକୃଷ୍ଟ ଥିବାରୁ ରାତିଗୁଡ଼ିକ ଆସୁଛି-ଯାଉଛି ବୋଲି ସେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ ନାହିଁ।
Verse 7
ऐल उवाच अहो मे मोहविस्तार: कामकश्मलचेतस: । देव्या गृहीतकण्ठस्य नायु:खण्डा इमे स्मृता: ॥ ७ ॥
ରାଜା ଐଲ କହିଲେ—ହାୟ! ମୋ ମୋହ କେତେ ବିସ୍ତୃତ! କାମମଳରେ କଳୁଷିତ ଚିତ୍ତ ଥିବା ମୁଁ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦେବୀ ମୋ କଣ୍ଠକୁ ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ, ମୋ ଜୀବନର ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ କିପରି କଟୁଥିଲା ମୋତେ ସ୍ମରଣ ହେଲା ନାହିଁ।
Verse 8
नाहं वेदाभिनिर्मुक्त: सूर्यो वाभ्युदितोऽमुया । मूषितो वर्षपूगानां बताहानि गतान्युत ॥ ८ ॥
ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀ ମୋତେ ଏମିତି ଠକିଲା ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ-ଅସ୍ତ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ହାୟ, ଅନେକ ବର୍ଷ ମୋ ଦିନ ନିର୍ଥକ ଗଲା!
Verse 9
अहो मे आत्मसम्मोहो येनात्मा योषितां कृत: । क्रीडामृगश्चक्रवर्ती नरदेवशिखामणि: ॥ ९ ॥
ହାୟ, ମୋ ଆତ୍ମମୋହ! ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ହାତରେ ଖେଳନା ପଶୁ ହୋଇଗଲି। ମୁଁ ତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, ରାଜାମାନଙ୍କ ଶିରୋମଣି!
Verse 10
सपरिच्छदमात्मानं हित्वा तृणमिवेश्वरम् । यान्तीं स्त्रियं चान्वगमं नग्न उन्मत्तवद् रुदन् ॥ १० ॥
ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟସହିତ ଈଶ୍ୱରସମ ମୋତେ ସେ ତୃଣ ପରି ତ୍ୟାଗ କଲା; ତଥାପି ମୁଁ ନଗ୍ନ, ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତା’ ପଛେ ଗଲି।
Verse 11
कुतस्तस्यानुभाव: स्यात् तेज ईशत्वमेव वा । योऽन्वगच्छंस्त्रियं यान्तीं खरवत् पादताडित: ॥ ११ ॥
ମୋର ପ୍ରଭାବ, ତେଜ, ଈଶ୍ୱରତ୍ୱ କେଉଁଠି? ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯାଉଥିଲା, ତା’ ପଛେ ମୁଁ ଗଧୀର ଲାତ ଖାଇଥିବା ଗଧା ପରି ଧାଇଲି।
Verse 12
किं विद्यया किं तपसा किं त्यागेन श्रुतेन वा । किं विविक्तेन मौनेन स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम् ॥ १२ ॥
ବଡ଼ ବିଦ୍ୟା, ତପ, ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରଶ୍ରବଣର କ’ଣ ଲାଭ? ଏକାନ୍ତବାସ ଓ ମୌନର ମଧ୍ୟ କ’ଣ ଅର୍ଥ, ଯଦି ଶେଷେ ମନ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରଣ ହୋଇଯାଏ?
Verse 13
स्वार्थस्याकोविदं धिङ् मां मूर्खं पण्डितमानिनम् । योऽहमीश्वरतां प्राप्य स्त्रीभिर्गोखरवज्जित: ॥ १३ ॥
ମୋତେ ଧିକ୍! ମୁଁ ସ୍ୱହିତ ନଜାଣିଥିବା ମୂର୍ଖ, ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି ଅହଂକାର କରୁଥିଲି। ଈଶ୍ୱରପଦ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୋ-ଖର ପରି ଜିତାଗଲି।
Verse 14
सेवतो वर्षपूगान् मे उर्वश्या अधरासवम् । न तृप्यत्यात्मभू: कामो वह्निराहुतिभिर्यथा ॥ १४ ॥
ଉର୍ବଶୀର ଅଧରର তথାକଥିତ ଅମୃତକୁ ବର୍ଷବର୍ଷ ସେବନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ହୃଦୟର କାମ ପୁନଃପୁନଃ ଉଠିଲା; ତାହା ତୃପ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ଘୃତାହୁତିରେ ଅଗ୍ନି ନିବେ ନାହିଁ।
Verse 15
पुंश्चल्यापहृतं चित्तं को न्वन्यो मोचितुं प्रभु: । आत्मारामेश्वरमृते भगवन्तमधोक्षजम् ॥ १५ ॥
ବେଶ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ମୋ ଚିତ୍ତକୁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଭଗବାନ ଅଧୋକ୍ଷଜ—ଆତ୍ମାରାମମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର—ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଏ ମୋଚନ କରିପାରିବ?
Verse 16
बोधितस्यापि देव्या मे सूक्तवाक्येन दुर्मते: । मनोगतो महामोहो नापयात्यजितात्मन: ॥ १६ ॥
ଦେବୀ ଉର୍ବଶୀ ସୁକ୍ତ ବାକ୍ୟରେ ମୋତେ ବୋଧ କରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ମନ୍ଦ ଥିଲା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜିତ; ତେଣୁ ମନର ମହାମୋହ ଦୂର ହେଲା ନାହିଁ।
Verse 17
किमेतया नोऽपकृतं रज्ज्वा वा सर्पचेतस: । द्रष्टु: स्वरूपाविदुषो योऽहं यदजितेन्द्रिय: ॥ १७ ॥
ସେ ମୋର କଣ ଅପକାର କଲା? ମୁଁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଅଜ୍ଞ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜିତ; ଯେପରି ସର୍ପଚେତନା ଥିବା ଲୋକ ରଜ୍ଜୁକୁ ସର୍ପ ଭାବେ ଭୁଲ ଦେଖେ।
Verse 18
क्वायं मलीमस: कायो दौर्गन्ध्याद्यात्मकोऽशुचि: । क्व गुणा: सौमनस्याद्या ह्यध्यासोऽविद्यया कृत: ॥ १८ ॥
ଏହି ମଲିନ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧମୟ ଓ ଅଶୁଚି ଦେହଟି ଆସଲେ କ’ଣ? ନାରୀଦେହର ସୁଗନ୍ଧ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଭାବେ ଯାହା ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗେ, ସେ ଅବିଦ୍ୟାଜନିତ ମାୟାର ମିଥ୍ୟା ଆବରଣ ମାତ୍ର।
Verse 19
पित्रो: किं स्वं नु भार्याया: स्वामिनोऽग्ने: श्वगृध्रयो: । किमात्मन: किं सुहृदामिति यो नावसीयते ॥ १९ ॥ तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते । अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्त्रिय: ॥ २० ॥
ଏହି ଦେହଟି ସତ୍ୟରେ କାହାର—ଜନ୍ମଦାତା ପିତାମାତାଙ୍କର, ସୁଖଦାତ୍ରୀ ସ୍ତ୍ରୀର, ଆଦେଶଦାତା ସ୍ୱାମୀର, ଚିତାଗ୍ନିର, କିମ୍ବା ଶେଷେ ଭକ୍ଷଣକାରୀ କୁକୁର-ଗିଧର? ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମାର, କିମ୍ବା ସୁହୃଦମାନଙ୍କର? ନିଶ୍ଚୟ ନ କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଦେହରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 20
पित्रो: किं स्वं नु भार्याया: स्वामिनोऽग्ने: श्वगृध्रयो: । किमात्मन: किं सुहृदामिति यो नावसीयते ॥ १९ ॥ तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते । अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्त्रिय: ॥ २० ॥
ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ତୁଚ୍ଛ ଅନ୍ତକୁ ଯାଉଥିବା ଏହି ଦେହରେ ମନୁଷ୍ୟ ଆସକ୍ତ ହୁଏ। ନାରୀର ମୁହଁ ଦେଖି କହେ—“ଆହା, କେତେ ସୁନ୍ଦର! କେତେ ମନୋହର ନାକ, କେତେ ମଧୁର ହସ!”
Verse 21
त्वङ्मांसरुधिरस्नायुमेदोमज्जास्थिसंहतौ । विण्मूत्रपूये रमतां कृमीणां कियदन्तरम् ॥ २१ ॥
ଚର୍ମ, ମାଂସ, ରକ୍ତ, ସ୍ନାୟୁ, ମେଦ, ମଜ୍ଜା, ଅସ୍ଥି—ଏବଂ ବିଷ୍ଠା, ମୂତ୍ର, ପୁୟରେ ଗଠିତ ଏହି ଦେହରେ ଭୋଗ ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକ ଓ କୀଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେ ତଫାତ?
Verse 22
अथापि नोपसज्जेत स्त्रीषु स्त्रैणेषु चार्थवित् । विषयेन्द्रियसंयोगान्मन: क्षुभ्यति नान्यथा ॥ २२ ॥
ତଥାପି ଦେହର ଯଥାର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ-ଆସକ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟ ସଂଯୋଗ ମନକୁ ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ କ୍ଷୁଭ୍ଧ କରେ।
Verse 23
अदृष्टादश्रुताद् भावान्न भाव उपजायते । असम्प्रयुञ्जत: प्राणान् शाम्यति स्तिमितं मन: ॥ २३ ॥
ଯାହା ନ ଦେଖାଯାଇଛି ନ ଶୁଣାଯାଇଛି, ତାହା ମନକୁ ବିକଳ କରେ ନାହିଁ। ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରେ, ତାହାର ମନ ବିଷୟକ କ୍ରିୟାରୁ ସ୍ୱୟଂ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 24
तस्मात् सङ्गो न कर्तव्य: स्त्रीषु स्त्रैणेषु चेन्द्रियै: । विदुषां चाप्यविस्रब्ध: षड्वर्ग: किमु मादृशाम् ॥ २४ ॥
ଏହେତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀ-ଆସକ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ସଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବିଦ୍ୱାନମାନେ ମଧ୍ୟ ମନର ଛଅ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭରସା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେବେ ମୋ ପରି ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ।
Verse 25
श्रीभगवानुवाच एवं प्रगायन् नृपदेवदेव: स उर्वशीलोकमथो विहाय । आत्मानमात्मन्यवगम्य मां वै उपारमज्ज्ञानविधूतमोह: ॥ २५ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଏଭଳି ଗୀତ ଗାଇ ସାରି, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାରାଜ ପୁରୂରବା ଉର୍ବଶୀ-ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତ ପଦକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଜ୍ଞାନରେ ମୋହ ଧୋଇଯାଇ, ହୃଦୟରେ ମୋତେ ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣି ଶେଷରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ।
Verse 26
ततो दु:सङ्गमुत्सृज्य सत्सु सज्जेत बुद्धिमान् । सन्त एवास्य छिन्दन्ति मनोव्यासङ्गमुक्तिभि: ॥ २६ ॥
ଏହେତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁସ୍ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସତ୍ସଙ୍ଗ ଗ୍ରହଣ କରୁ। ସନ୍ତମାନେ ନିଜ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବଚନରେ ମନର ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତିକୁ କାଟିଦିଅନ୍ତି।
Verse 27
सन्तोऽनपेक्षा मच्चित्ता: प्रशान्ता: समदर्शिन: । निर्ममा निरहङ्कारा निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहा: ॥ २७ ॥
ମୋର ଭକ୍ତମାନେ କୌଣସି ଭୌତିକ ଆଶ୍ରୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ମନକୁ ମୋତେ ନିବେଶ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସଦା ପ୍ରଶାନ୍ତ, ସମଦର୍ଶୀ, ମମତା ଓ ଅହଂକାରରହିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଏବଂ ଲୋଭ-ପରିଗ୍ରହରୁ ମୁକ୍ତ।
Verse 28
तेषु नित्यं महाभाग महाभागेषु मत्कथा: । सम्भवन्ति हि ता नृणां जुषतां प्रपुनन्त्यघम् ॥ २८ ॥
ହେ ମହାଭାଗ ଉଦ୍ଧବ, ଏମିତି ମହାଭାଗ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମୋର କଥା ସଦା ହୁଏ; ଯେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରବଣ-କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।
Verse 29
ता ये शृण्वन्ति गायन्ति ह्यनुमोदन्ति चादृता: । मत्परा: श्रद्दधानाश्च भक्तिं विन्दन्ति ते मयि ॥ २९ ॥
ଯେମାନେ ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ଗାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଆଦରରେ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ହୋଇ ମୋତେ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ମୋର ଭକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
Verse 30
भक्तिं लब्धवत: साधो: किमन्यदवशिष्यते । मय्यनन्तगुणे ब्रह्मण्यानन्दानुभवात्मनि ॥ ३० ॥
ହେ ସାଧୁ, ଅନନ୍ତ ଗୁଣମୟ ପରବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ଆନନ୍ଦାନୁଭବର ସ୍ୱରୂପ ମୋତେ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିଲେ ସିଦ୍ଧ ଭକ୍ତ ପାଇଁ ଆଉ କ’ଣ ସାଧ୍ୟ ରହିଯାଏ?
Verse 31
यथोपश्रयमाणस्य भगवन्तं विभावसुम् । शीतं भयं तमोऽप्येति साधून् संसेवतस्तथा ॥ ३१ ॥
ଯେପରି ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି-ରୂପ ଭଗବାନ ବିଭାବସୁଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ଶୀତ, ଭୟ ଓ ଅନ୍ଧକାର ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାଧୁଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସେବା କଲେ ଜଡତା, ଭୟ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ନଶିଯାଏ।
Verse 32
निमज्ज्योन्मज्जतां घोरे भवाब्धौ परमायणम् । सन्तो ब्रह्मविद: शान्ता नौर्दृढेवाप्सु मज्जताम् ॥ ३२ ॥
ଭୟଙ୍କର ଭବସାଗରରେ ବାରମ୍ବାର ଡୁବି ଉଠୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ସ୍ଥିର ଶାନ୍ତ ସନ୍ତମାନେ ପରମ ଆଶ୍ରୟ; ସେମାନେ ଡୁବୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ଦୃଢ଼ ନୌକା ପରି।
Verse 33
अन्नं हि प्राणिनां प्राण आर्तानां शरणं त्वहम् । धर्मो वित्तं नृणां प्रेत्य सन्तोऽर्वाग् बिभ्यतोऽरणम् ॥ ३३ ॥
ଯେପରି ଅନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ସେପରି ଆର୍ତ୍ତମାନଙ୍କର ପରମ ଶରଣ ମୁଁ। ଯେପରି ପରଲୋକଗମନକାଳେ ଧର୍ମ ମନୁଷ୍ୟର ଧନ, ସେପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପଡିବାକୁ ଭୟଭୀତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ଭକ୍ତ ସନ୍ତମାନେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
Verse 34
सन्तो दिशन्ति चक्षूंषि बहिरर्क: समुत्थित: । देवता बान्धवा: सन्त: सन्त आत्माहमेव च ॥ ३४ ॥
ମୋର ଭକ୍ତ ସନ୍ତମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦାନ କରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତ ଉଦିତ ହେଲେ ମାତ୍ର ବାହ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥାଏ। ସନ୍ତମାନେ ହିଁ ସତ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ଦେବତା ଓ ସତ୍ୟ ବାନ୍ଧବ; ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମା, ଏବଂ ଶେଷେ ମୋ ସହ ଅଭିନ୍ନ।
Verse 35
वैतसेनस्ततोऽप्येवमुर्वश्या लोकनिष्पृह: । मुक्तसङ्गो महीमेतामात्मारामश्चचार ह ॥ ३५ ॥
ଏଭଳି ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଲୋକରେ ରହିବାର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ମହାରାଜ ପୁରୂରବା ସମସ୍ତ ଭୌତିକ ସଙ୍ଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆତ୍ମାରେ ପରିତୃପ୍ତ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କଲେ।
Frequently Asked Questions
The chapter frames asat-saṅga as spiritually lethal because it normalizes sense-centered goals (genitals and belly) and reinforces deha-abhimāna, pulling the mind into guṇa-driven habits. The Bhāgavata’s logic is causal: association shapes desire, desire shapes action, and action deepens bondage. Hence the ‘blind following blind’ image—without tattva-jñāna and sādhu guidance, one’s trajectory is toward deeper ignorance rather than liberation.
Purūravā’s song is a confessional case study: despite royal power and prolonged enjoyment, he remains unsatisfied and becomes humiliated, revealing kāma’s insatiable nature. His reflections convert narrative into sādhana: he diagnoses lust, recognizes bodily beauty as māyā’s covering, and turns toward inner realization of the Paramātmā. The episode demonstrates that even elevated status cannot protect one from sense bondage without restraint and saintly association.
Kṛṣṇa identifies His devotees—peaceful, non-possessive, equal-visioned, fixed in Him—as the rescuing boat. This is not mere metaphor: devotees transmit divine vision through śravaṇa-kīrtana, cut attachments through truthful speech, and embody the Lord’s shelter (āśraya) in lived practice. Serving such devotees destroys fear and ignorance just as fire removes cold and darkness.
The repetition underscores a contemplative dismantling of deha-abhimāna: if the body’s proprietor cannot be decisively established—parents, spouse, employer, fire, animals, friends, or even the indwelling self—then obsessive attachment is irrational. The point is not nihilism but vairāgya grounded in discernment, redirecting identity from body to ātmā and devotion to the indwelling Lord.