Adhyaya 23

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच स एवमाशंसित उद्धवेन भागवतमुख्येन दाशार्हमुख्य: । सभाजयन् भृत्यवचो मुकुन्द- स्तमाबभाषे श्रवणीयवीर्य: ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣି କହିଲେ—ଭାଗବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀ ଉଦ୍ଧବ ଏଭଳି ଆଦରପୂର୍ବକ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରେ, ଦାଶାର୍ହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ମୁକୁନ୍ଦ ନିଜ ଭୃତ୍ୟର ବଚନକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାପରେ ଶ୍ରବଣୀୟ ବୀର୍ୟଯୁକ୍ତ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 2

श्रीभगवानुवाच बार्हस्पत्य स नास्त्यत्र साधुर्वै दुर्जनेरितै: । दुरक्तैर्भिन्नमात्मानं य: समाधातुमीश्वर: ॥ २ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଏହି ଲୋକରେ ଦୁର୍ଜନମାନଙ୍କ ଦୁରୁକ୍ତିରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଥିବା ନିଜ ମନକୁ ପୁଣି ସ୍ୱୟଂ ସ୍ଥିର କରିପାରୁଥିବା ସାଧୁ ପ୍ରାୟ ନାହିଁ।

Verse 3

न तथा तप्यते विद्ध: पुमान् बाणैस्तु मर्मगै: । यथा तुदन्ति मर्मस्था ह्यसतां परुषेषव: ॥ ३ ॥

ମର୍ମକୁ ଭେଦି ହୃଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ମଣିଷ ତେତେ କଷ୍ଟ ପାଏ ନାହିଁ; ଯେତେ ଅସଭ୍ୟମାନଙ୍କ କଠୋର ଅପମାନଜନକ ଶବ୍ଦ-ବାଣ ହୃଦୟରେ ଅଟକି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ।

Verse 4

कथयन्ति महत्पुण्यमितिहासमिहोद्धव । तमहं वर्णयिष्यामि निबोध सुसमाहित: ॥ ४ ॥

ହେ ଉଦ୍ଧବ, ଏହି ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଇତିହାସ କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ତାହା ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ।

Verse 5

केनचिद् भिक्षुणा गीतं परिभूतेन दुर्जनै: । स्मरता धृतियुक्तेन विपाकं निजकर्मणाम् ॥ ५ ॥

ଜଣେ ଭିକ୍ଷୁକୁ ଦୁର୍ଜନମାନେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଅପମାନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଧୈର୍ୟରେ ସେ ସ୍ମରଣ କଲା—ଏହା ନିଜ କର୍ମଫଳ।

Verse 6

अवन्तिषु द्विज: कश्चिदासीदाढ्यतम: श्रिया । वार्तावृत्ति: कदर्यस्तु कामी लुब्धोऽतिकोपन: ॥ ६ ॥

ଅବନ୍ତୀ ଦେଶରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ବାଣିଜ୍ୟବୃତ୍ତିରେ ଲିପ୍ତ। କିନ୍ତୁ ସେ କଦର୍ୟ, କାମୀ, ଲୁବ୍ଧ ଓ ଅତିକୋପୀ ଥିଲେ।

Verse 7

ज्ञातयोऽतिथयस्तस्य वाङ्‍मात्रेणापि नार्चिता: । शून्यावसथ आत्मापि काले कामैरनर्चित: ॥ ७ ॥

ତାଙ୍କ ଘରେ ଧର୍ମ ଓ ବିଧିସମ୍ମତ ଭୋଗର ଅଭାବ ଥିଲା। ଜ୍ଞାତି ଓ ଅତିଥିମାନେ ଶବ୍ଦମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଉନଥିଲେ; ଯଥାସମୟରେ ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ସୁଖ ଦେଉନଥିଲେ।

Verse 8

दु:शीलस्य कदर्यस्य द्रुह्यन्ते पुत्रबान्धवा: । दारा दुहितरो भृत्या विषण्णा नाचरन् प्रियम् ॥ ८ ॥

ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଶୀଳ ଓ କଦର୍ୟତା ହେତୁ ପୁତ୍ରମାନେ, ବାନ୍ଧବମାନେ, ସ୍ତ୍ରୀ, କନ୍ୟାମାନେ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ବିରୋଧୀ ହେଲେ। ଘୃଣାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ବ୍ୟବହାର କଲେ ନାହିଁ।

Verse 9

तस्यैवं यक्षवित्तस्य च्युतस्योभयलोकत: । धर्मकामविहीनस्य चुक्रुधु: पञ्चभागिन: ॥ ९ ॥

ଏଭଳି ଯକ୍ଷ ପରି ଧନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସେ କୃପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପରେ—ଯିଏ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟରେ ଗତିହୀନ ଏବଂ ଧର୍ମ-କାମବିହୀନ—ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞର ଅଧିଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 10

तदवध्यानविस्रस्तपुण्यस्कन्धस्य भूरिद । अर्थोऽप्यगच्छन्निधनं बह्वायासपरिश्रम: ॥ १० ॥

ହେ ଭୂରିଦ ଉଦ୍ଧବ! ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବାରୁ ତାହାର ପୁଣ୍ୟସଞ୍ଚୟ ଖସିଗଲା; ଧନମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ପୁନଃପୁନଃ କରା ଭାରୀ ପରିଶ୍ରମର ସଞ୍ଚୟ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା।

Verse 11

ज्ञातयो जगृहु: किञ्चित् किञ्चिद् दस्यव उद्धव । दैवत: कालत: किञ्चिद् ब्रह्मबन्धोर्नृपार्थिवात् ॥ ११ ॥

ପ୍ରିୟ ଉଦ୍ଧବ! ସେ ନାମମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣର କିଛି ଧନ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନେଲେ, କିଛି ଚୋରମାନେ, କିଛି ଦୈବବଶତଃ, କିଛି କାଳର ପ୍ରଭାବରୁ, କିଛି ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏବଂ କିଛି ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନେ ଛିନିନେଲେ।

Verse 12

स एवं द्रविणे नष्टे धर्मकामविवर्जित: । उपेक्षितश्च स्वजनैश्चिन्तामाप दुरत्ययाम् ॥ १२ ॥

ଶେଷରେ ତାହାର ସମସ୍ତ ଧନ ନଷ୍ଟ ହେଲାବେଳେ, ଯିଏ ନ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲା ନ କାମଭୋଗରେ, ସେ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପେକ୍ଷିତ ହେଲା; ତେଣୁ ସେ ଅସହ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 13

तस्यैवं ध्यायतो दीर्घं नष्टरायस्तपस्विन: । खिद्यतो बाष्पकण्ठस्य निर्वेद: सुमहानभूत् ॥ १३ ॥

ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇ ସେ ତପସ୍ବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲା; ଅଶ୍ରୁରେ ତାହାର କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନ କଲା। ତା’ପରେ ତାହାର ମନରେ ଅତି ମହାନ ବୈରାଗ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।

Verse 14

स चाहेदमहो कष्टं वृथात्मा मेऽनुतापित: । न धर्माय न कामाय यस्यार्थायास ईद‍ृश: ॥ १४ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ହାୟ, କେତେ ବଡ଼ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ! ମୁଁ ବ୍ୟର୍ଥରେ ନିଜକୁ କଷ୍ଟ ଦେଲି; ଯେ ଧନ ପାଇଁ ଏତେ ଶ୍ରମ, ସେ ନ ଧର୍ମ ପାଇଁ, ନ ଭୋଗ ପାଇଁ।

Verse 15

प्रायेणार्था: कदर्याणां न सुखाय कदाचन । इह चात्मोपतापाय मृतस्य नरकाय च ॥ १५ ॥

କଞ୍ଜୁଷମାନଙ୍କର ଧନ ସାଧାରଣତଃ କେବେ ସୁଖ ଦେଉନାହିଁ; ଏହି ଜୀବନରେ ଆତ୍ମ-ତାପ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 16

यशो यशस्विनां शुद्धं श्लाघ्या ये गुणिनां गुणा: । लोभ: स्वल्पोऽपि तान् हन्ति श्वित्रो रूपमिवेप्सितम् ॥ १६ ॥

ଯଶସ୍ବୀମାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଯଶ ଓ ଗୁଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ଲାଘ୍ୟ ଗୁଣ— ଅଳ୍ପ ଲୋଭ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଯେପରି ଶ୍ୱେତ କୁଷ୍ଠର ଛୋଟ ଦାଗ ସୁନ୍ଦର ରୂପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।

Verse 17

अर्थस्य साधने सिद्धे उत्कर्षे रक्षणे व्यये । नाशोपभोग आयासस्‍‍‍‍‍त्रासश्चिन्ता भ्रमो नृणाम् ॥ १७ ॥

ଧନ ଉପାର୍ଜନ, ପ୍ରାପ୍ତି, ବୃଦ୍ଧି, ରକ୍ଷା, ବ୍ୟୟ, ନାଶ ଓ ଉପଭୋଗ— ଏସବୁରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶ୍ରମ, ଭୟ, ଚିନ୍ତା ଓ ମୋହ ହୁଏ।

Verse 18

स्तेयं हिंसानृतं दम्भ: काम: क्रोध: स्मयो मद: । भेदो वैरमविश्वास: संस्पर्धा व्यसनानि च ॥ १८ ॥ एते पञ्चदशानर्था ह्यर्थमूला मता नृणाम् । तस्मादनर्थमर्थाख्यं श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत् ॥ १९ ॥

ଚୋରି, ହିଂସା, ମିଥ୍ୟା, ଦମ୍ଭ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ମୋହ, ଅହଂକାର, ଭେଦ, ବୈର, ଅବିଶ୍ୱାସ, ଇର୍ଷ୍ୟା/ସ୍ପର୍ଧା, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ, ଜୁଆ, ମଦ୍ୟପାନରୁ ଜନିତ ବ୍ୟସନ— ଏହି ପନ୍ଦର ଅନର୍ଥ ଧନଲୋଭମୂଳକ ବୋଲି ମନୁଷ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି। ତେଣୁ ଯେ ଖରା ଶ୍ରେୟ ଚାହେ, ସେ ‘ଅର୍ଥ’ ନାମକ ଏହି ଅନର୍ଥକର ଧନକୁ ଦୂରରୁ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 19

स्तेयं हिंसानृतं दम्भ: काम: क्रोध: स्मयो मद: । भेदो वैरमविश्वास: संस्पर्धा व्यसनानि च ॥ १८ ॥ एते पञ्चदशानर्था ह्यर्थमूला मता नृणाम् । तस्मादनर्थमर्थाख्यं श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत् ॥ १९ ॥

ଚୋରି, ହିଂସା, ମିଥ୍ୟା, ଦମ୍ଭ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ମୋହ, ଅହଂକାର, କଳହ, ବୈର, ଅବିଶ୍ୱାସ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଏବଂ ନାରୀ‑ଆସକ୍ତି, ଜୁଆ, ମଦ୍ୟପାନରୁ ଜନିତ ବ୍ୟସନ—ଏହି ପନ୍ଦର ଅନର୍ଥ ଧନଲୋଭରୁ ମନୁଷ୍ୟକୁ କଳୁଷିତ କରେ। ତେଣୁ ଯେ ଶ୍ରେୟ ଚାହେ, ସେ ଅନର୍ଥକ ‘ଅର୍ଥ’ରୁ ଦୂରେ ରହୁ।

Verse 20

भिद्यन्ते भ्रातरो दारा: पितर: सुहृदस्तथा । एकास्‍निग्धा: काकिणिना सद्य: सर्वेऽरय: कृता: ॥ २० ॥

ଗୋଟିଏ ମୁଦ୍ରା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହରେ ଏକତ୍ର ଥିବା ଭାଇ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପିତା‑ମାତା ଓ ସୁହୃଦମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 21

अर्थेनाल्पीयसा ह्येते संरब्धा दीप्तमन्यव: । त्यजन्त्याशु स्पृधो घ्नन्ति सहसोत्सृज्य सौहृदम् ॥ २१ ॥

ଅଳ୍ପ ଧନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି। ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହୋଇ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ସୌହାର୍ଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି—ହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 22

लब्ध्वा जन्मामरप्रार्थ्यं मानुष्यं तद्द्विजाग्र्‍यताम् । तदनाद‍ृत्य ये स्वार्थं घ्नन्ति यान्त्यशुभां गतिम् ॥ २२ ॥

ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ସେହି ମାନବଜନ୍ମ ଲାଭ କରି, ତାହାରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣପଦ ପାଇ ଯେ ଏହି ସୁଯୋଗକୁ ଅବମାନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ହତ୍ୟା କରି ନିଶ୍ଚୟ ଅଶୁଭ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି।

Verse 23

स्वर्गापवर्गयोर्द्वारं प्राप्य लोकमिमं पुमान् । द्रविणे कोऽनुषज्जेत मर्त्योऽनर्थस्य धामनि ॥ २३ ॥

ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଉଭୟର ଦ୍ୱାର ସ୍ୱରୂପ ଏହି ମାନବଲୋକ ପାଇ ମର୍ତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ କିଏ ଅନର୍ଥର ଧାମ ଭୌତିକ ଧନରେ ଆସକ୍ତ ହେବ?

Verse 24

देवर्षिपितृभूतानि ज्ञातीन् बन्धूंश्च भागिन: । असंविभज्य चात्मानं यक्षवित्त: पतत्यध: ॥ २४ ॥

ଯେ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃଗଣ, ଭୂତ-ପ୍ରାଣୀ, ଜ୍ଞାତି, ବନ୍ଧୁ ଓ ଭାଗୀଦାରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥୋଚିତ ଭାଗ ନଦେଇ ଯକ୍ଷ ପରି ଧନ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ଅଧଃପତିତ ହୁଏ।

Verse 25

व्यर्थयार्थेहया वित्तं प्रमत्तस्य वयो बलम् । कुशला येन सिध्यन्ति जरठ: किं नु साधये ॥ २५ ॥

ବିବେକୀମାନେ ଧନ, ଯୌବନ ଓ ବଳକୁ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପ୍ରମାଦରେ ଅଧିକ ଧନ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏସବୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲି। ଏବେ ବୃଦ୍ଧ—କ’ଣ ସାଧିବି?

Verse 26

कस्मात् सङ्‍‍क्लिश्यते विद्वान् व्यर्थयार्थेहयासकृत् । कस्यचिन्मायया नूनं लोकोऽयं सुविमोहित: ॥ २६ ॥

ବିଦ୍ୱାନ୍ ଲୋକ କାହିଁକି ପୁନଃପୁନଃ ଧନ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ଚେଷ୍ଟାରେ କ୍ଲେଶ ଭୋଗିବ? ନିଶ୍ଚୟ କାହାରୋ ମାୟାଶକ୍ତିରେ ଏହି ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୋହିତ।

Verse 27

किं धनैर्धनदैर्वा किं कामैर्वा कामदैरुत । मृत्युना ग्रस्यमानस्य कर्मभिर्वोत जन्मदै: ॥ २७ ॥

ମୃତ୍ୟୁ ଯାହାକୁ ଗ୍ରସୁଛି, ତାହା ପାଇଁ ଧନ କିମ୍ବା ଧନଦାତା, ଭୋଗ କିମ୍ବା ଭୋଗଦାତା—ଏସବୁର କ’ଣ ଉପଯୋଗ? ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା କର୍ମର ମଧ୍ୟ କ’ଣ ଲାଭ?

Verse 28

नूनं मे भगवांस्तुष्ट: सर्वदेवमयो हरि: । येन नीतो दशामेतां निर्वेदश्चात्मन: प्लव: ॥ २८ ॥

ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବଦେବମୟ ଭଗବାନ୍ ହରି ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ସେହିପାଇଁ ସେ ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦଶାକୁ ନେଇ ଆସି ନିର୍ବେଦ/ବୈରାଗ୍ୟ ଦେଲେ, ଯାହା ସଂସାର-ସାଗର ପାର କରାଇବାର ନୌକା।

Verse 29

सोऽहं कालावशेषेण शोषयिष्येऽङ्गमात्मन: । अप्रमत्तोऽखिलस्वार्थे यदि स्यात् सिद्ध आत्मनि ॥ २९ ॥

ମୋ ଜୀବନର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟରେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିବି ଏବଂ ସାବଧାନ ହୋଇ ଆତ୍ମ-କଲ୍ୟାଣରେ ନିମଗ୍ନ ରହିବି ।

Verse 30

तत्र मामनुमोदेरन् देवात्रिभुवनेश्वरा: । मुहूर्तेन ब्रह्मलोकं खट्‍वाङ्ग: समसाधयत् ॥ ३० ॥

ତ୍ରିଭୁବନର ଅଧୀଶ୍ୱର ଦେବଗଣ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ । ମହାରାଜା ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ପରମଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ ।

Verse 31

श्रीभगवानुवाच इत्यभिप्रेत्य मनसा ह्यावन्त्यो द्विजसत्तम: । उन्मुच्य हृदयग्रन्थीन् शान्तो भिक्षुरभून्मुनि: ॥ ३१ ॥

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ମନରେ ଏପରି ସଂକଳ୍ପ କରି ସେହି ଅବନ୍ତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୃଦୟର ଗ୍ରନ୍ଥି ମୋଚନ କରି ଶାନ୍ତ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇଗଲେ ।

Verse 32

स चचार महीमेतां संयतात्मेन्द्रियानिल: । भिक्षार्थं नगरग्रामानसङ्गोऽलक्षितोऽविशत् ॥ ३२ ॥

ସେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ବଶୀଭୂତ କରି ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କଲେ । ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଅନାସକ୍ତ ଓ ଅଲକ୍ଷିତ ଭାବେ ନଗର ଓ ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ ।

Verse 33

तं वै प्रवयसं भिक्षुमवधूतमसज्जना: । द‍ृष्ट्वा पर्यभवन् भद्र बह्वीभि: परिभूतिभि: ॥ ३३ ॥

ହେ ଉଦ୍ଧବ, ସେହି ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅବଧୂତ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରୁଥିଲେ ।

Verse 34

केचित्‍त्रिवेणुं जगृहुरेके पात्रं कमण्डलुम् । पीठं चैकेऽक्षसूत्रं च कन्थां चीराणि केचन । प्रदाय च पुनस्तानि दर्शितान्याददुर्मुने: ॥ ३४ ॥

କେହି ତାଙ୍କ ତ୍ରିବେଣୁ ଦଣ୍ଡ ଛିନିନେଲେ, କେହି ଭିକ୍ଷାପାତ୍ରରୂପ କମଣ୍ଡଳୁ। କେହି ମୃଗଚର୍ମ ପୀଠ, କେହି ଜପମାଳା, ଆଉ କେହି ତାଙ୍କ ଫାଟା କନ୍ଥା-ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି କଲେ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଇ ଫେରାଇବା ଭାଣ୍ଡ କରି ପୁଣି ଲୁଚାଇଦେଲେ।

Verse 35

अन्नं च भैक्ष्यसम्पन्नं भुञ्जानस्य सरित्तटे । मूत्रयन्ति च पापिष्ठा: ष्ठीवन्त्यस्य च मूर्धनि ॥ ३५ ॥

ନଦୀତଟେ ଭିକ୍ଷାରେ ମିଳିଥିବା ଅନ୍ନ ଖାଇବାକୁ ବସିଲେ, ସେଇ ମହାପାପୀମାନେ ତାହାର ଉପରେ ମୂତ୍ର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଥୁ ଥୁ କରୁଥିଲେ।

Verse 36

यतवाचं वाचयन्ति ताडयन्ति न वक्ति चेत् । तर्जयन्त्यपरे वाग्भि: स्तेनोऽयमिति वादिन: । बध्नन्ति रज्ज्वा तं केचिद् बध्यतां बध्यतामिति ॥ ३६ ॥

ମୌନବ୍ରତ ଧରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ କଥା କହାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ; ସେ କଥା ନ କହିଲେ ଲାଠିରେ ପିଟୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟେ ଶବ୍ଦରେ ତାଡ଼ନା କରି “ଏ ଚୋର” ବୋଲି କହୁଥିଲେ। କେହି କେହି ରସିରେ ବାନ୍ଧି “ବାନ୍ଧ, ବାନ୍ଧ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।

Verse 37

क्षिपन्त्येकेऽवजानन्त एष धर्मध्वज: शठ: । क्षीणवित्त इमां वृत्तिमग्रहीत् स्वजनोज्झित: ॥ ३७ ॥

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରି କହୁଥିଲେ—“ଏ ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ଧରିଥିବା ଶଠ ଓ କପଟୀ। ଧନ ଶେଷ ହୋଇଗଲା, ସ୍ୱଜନ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ତେଣୁ ଧର୍ମକୁ ବ୍ୟବସାୟ କରିଛି।”

Verse 38

अहो एष महासारो धृतिमान् गिरिराडिव । मौनेन साधयत्यर्थं बकवद् द‍ृढनिश्चय: ॥ ३८ ॥ इत्येके विहसन्त्येनमेके दुर्वातयन्ति च । तं बबन्धुर्निरुरुधुर्यथा क्रीडनकं द्विजम् ॥ ३९ ॥

କେହି ହସିହସି କହୁଥିଲେ—“ଆହା, ଏ କେତେ ‘ମହାସାର’! ହିମାଳୟ ପରି ଧୃତିମାନ। ମୌନରେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧୁଛି, ବକ ପରି ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ!” ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ ବାୟୁ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ। କେବେ କେବେ କେହି ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି, ଖେଳନା ପଶୁ ପରି ବନ୍ଦୀ କରି ରଖୁଥିଲେ।

Verse 39

अहो एष महासारो धृतिमान् गिरिराडिव । मौनेन साधयत्यर्थं बकवद् द‍ृढनिश्चय: ॥ ३८ ॥ इत्येके विहसन्त्येनमेके दुर्वातयन्ति च । तं बबन्धुर्निरुरुधुर्यथा क्रीडनकं द्विजम् ॥ ३९ ॥

କେହି କେହି ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି କହୁଥିଲେ—“ଦେଖ, ଏ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷି ହିମାଳୟ ପରି ଅଚଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ; ବକ ପରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ମୌନ ସାଧି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧୁଛି।” ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ବାୟୁ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; କେବେ କେବେ କେହି ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ପାଳିତ ପଶୁ ପରି ବନ୍ଦୀ କରୁଥିଲେ।

Verse 40

एवं स भौतिकं दु:खं दैविकं दैहिकं च यत् । भोक्तव्यमात्मनो दिष्टं प्राप्तं प्राप्तमबुध्यत ॥ ४० ॥

ଏଭଳି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୁଝିଲେ ଯେ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଦୈବୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଓ ନିଜ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଦୁଃଖ ଆସେ, ସେ ସବୁ ଭାଗ୍ୟ/ବିଧି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ତେଣୁ ଯାହା ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତାହା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 41

परिभूत इमां गाथामगायत नराधमै: । पातयद्भ‍ि: स्व धर्मस्थो धृतिमास्थाय सात्त्विकीम् ॥ ४१ ॥

ସେଇ ନୀଚ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ପତନ କରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଚଳ ରହିଲେ। ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚୟକୁ ଦୃଢ଼ କରି ସେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଗାଥା ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 42

द्विज उवाच नायं जनो मे सुखदु:खहेतु- र्न देवतात्मा ग्रहकर्मकाला: । मन: परं कारणमामनन्ति संसारचक्रं परिवर्तयेद् यत् ॥ ४२ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକମାନେ ମୋ ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାରଣ ନୁହେଁ; ନ ଦେବତା, ନ ମୋ ଦେହ, ନ ଗ୍ରହ, ନ କର୍ମ, ନ କାଳ। ପ୍ରକୃତରେ ମନ ହିଁ ପରମ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଇ ମନ ହିଁ ସଂସାରଚକ୍ରକୁ ଘୁରାଇ ରଖେ।

Verse 43

मनो गुणान् वै सृजते बलीय- स्ततश्च कर्माणि विलक्षणानि । शुक्लानि कृष्णान्यथ लोहितानि तेभ्य: सवर्णा: सृतयो भवन्ति ॥ ४३ ॥

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ ହିଁ ଗୁଣମାନଙ୍କର କ୍ରିୟାକୁ ଚାଳିତ କରେ; ତାହାରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କର୍ମ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—ସତ୍ତ୍ୱର ଶୁକ୍ଳ, ତମସର କୃଷ୍ଣ, ରଜସର ଲୋହିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଣର କର୍ମରୁ ସେହି ଅନୁରୂପ ଜୀବନ-ସ୍ଥିତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 44

अनीह आत्मा मनसा समीहता हिरण्मयो मत्सख उद्विचष्टे । मन: स्वलिङ्गं परिगृह्य कामान् जुषन् निबद्धो गुणसङ्गतोऽसौ ॥ ४४ ॥

ଭୌତିକ ଦେହରେ ସଂଘର୍ଷରତ ମନ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରମାତ୍ମା କୌଣସି ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନପ୍ରକାଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୋ ସଖା ଭାବେ ସେ ନିଜ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିୟ ସ୍ଥିତିରୁ କେବଳ ସାକ୍ଷୀ ରହନ୍ତି। ମୁଁ ଅଣୁ ଜୀବାତ୍ମା ଏହି ମନକୁ—ଜଗତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଉଥିବା ଦର୍ପଣ—ଧରି ବିଷୟଭୋଗରେ ଲଗି ଗୁଣସଙ୍ଗରେ ବନ୍ଧିତ ହେଲି।

Verse 45

दानं स्वधर्मो नियमो यमश्च श्रुतं च कर्माणि च सद्‍व्रतानि । सर्वे मनोनिग्रहलक्षणान्ता: परो हि योगो मनस: समाधि: ॥ ४५ ॥

ଦାନ, ସ୍ୱଧର୍ମପାଳନ, ନିୟମ-ୟମ, ଶାସ୍ତ୍ରଶ୍ରବଣ, ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ଓ ଶୁଦ୍ଧିକର ବ୍ରତ—ଏସବୁର ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମନୋନିଗ୍ରହ। ପରମେଶ୍ୱରରେ ମନର ସମାଧି ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ।

Verse 46

समाहितं यस्य मन: प्रशान्तं दानादिभि: किं वद तस्य कृत्यम् । असंयतं यस्य मनो विनश्यद् दानादिभिश्चेदपरं किमेभि: ॥ ४६ ॥

ଯାହାର ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାହିତ ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତ, ତାହାକୁ ଦାନାଦି କର୍ମକାଣ୍ଡର କି ଆବଶ୍ୟକତା? ଆଉ ଯାହାର ମନ ଅସଂଯତ ହୋଇ ଅଜ୍ଞାନରେ ନଶୁଛି, ତାହାକୁ ଦାନାଦି କଲେ ମଧ୍ୟ କି ଲାଭ—ଏହାର କି ଫଳ?

Verse 47

मनोवशेऽन्ये ह्यभवन् स्म देवा मनश्च नान्यस्य वशं समेति । भीष्मो हि देव: सहस: सहीयान् युञ्ज्याद वशे तं स हि देवदेव: ॥ ४७ ॥

ଅନାଦି କାଳରୁ ଅନ୍ୟ ‘ଦେବ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମନର ବଶରେ ରହିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମନ କାହାର ବଶକୁ ଆସେ ନାହିଁ। ସେ ସବୁଠାରୁ ବଳବାନ, ଦେବତୁଲ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତେଣୁ ଯେ ମନକୁ ବଶ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସ୍ୱାମୀ ହୁଏ।

Verse 48

तं दुर्जयं शत्रुमसह्यवेग- मरुन्तुदं तन्न विजित्य केचित् । कुर्वन्त्यसद्विग्रहमत्र मर्त्यै- र्मित्राण्युदासीनरिपून् विमूढा: ॥ ४८ ॥

ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଶତ୍ରୁ—ମନ—ର ଅସହ୍ୟ ବେଗ ଓ ହୃଦୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ଚୁବନକୁ ଜିତିପାରିନଥିବାରୁ ଅନେକେ ମୋହିତ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ୟର୍ଥ କଳହ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସେମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ଉଦାସୀନ ପକ୍ଷ ବୋଲି ଭ୍ରମରେ ଭାବନ୍ତି।

Verse 49

देहं मनोमात्रमिमं गृहीत्वा ममाहमित्यन्धधियो मनुष्या: । एषोऽहमन्योऽयमिति भ्रमेण दुरन्तपारे तमसि भ्रमन्ति ॥ ४९ ॥

ଏହି ଦେହ କେବଳ ଭୌତିକ ମନର ଉତ୍ପାଦ; ତଥାପି ଯେମାନେ ଏହାକୁ ‘ମୁଁ’ ଓ ‘ମୋର’ ବୋଲି ଧରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଅନ୍ଧ ହୁଏ। ‘ଏହି ମୁଁ, ସେ ଅନ୍ୟ’ ଭ୍ରମରେ ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ଅନ୍ଧକାରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 50

जनस्तु हेतु: सुखदु:खयोश्चेत् किमात्मनश्चात्र हि भौमयोस्तत् । जिह्वां क्व‍‍चित् सन्दशति स्वदद्भ‍ि- स्तद्वेदनायां कतमाय कुप्येत् ॥ ५० ॥

ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଲୋକମାନେ ମୋ ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାରଣ, ତେବେ ଏହି ଧାରଣାରେ ଆତ୍ମାର ସ୍ଥାନ କେଉଁଠି? ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଆତ୍ମାର ନୁହେଁ; ଭୌତିକ ଦେହମାନଙ୍କ ପରସ୍ପର ସଂସ୍ପର୍ଶର। ନିଜ ଦାନ୍ତ ନିଜ ଜିହ୍ୱାକୁ କାମୁଡ଼ିଲେ, ବେଦନାରେ କାହାପରେ କ୍ରୋଧ କରିବ?

Verse 51

दु:खस्य हेतुर्यदि देवतास्तु किमात्मनस्तत्र विकारयोस्तत् । यदङ्गमङ्गेन निहन्यते क्व‍‍चित् क्रुध्येत कस्मै पुरुष: स्वदेहे ॥ ५१ ॥

ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖର କାରଣ, ତଥାପି ତାହା ଆତ୍ମାକୁ କିପରି ଲାଗିବ? କ୍ରିୟା-ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହେଉଛି ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାତାମାନଙ୍କ ପରସ୍ପର ବ୍ୟବହାରମାତ୍ର। ଯେତେବେଳେ ଦେହର ଗୋଟିଏ ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗକୁ ଆଘାତ କରେ, ତେବେ ଦେହସ୍ଥ ପୁରୁଷ କାହାପରେ କ୍ରୋଧ କରିବ?

Verse 52

आत्मा यदि स्यात् सुखदु:खहेतु: किमन्यतस्तत्र निजस्वभाव: । न ह्यात्मनोऽन्यद् यदि तन्मृषा स्यात् क्रुध्येत कस्मान्न सुखं न दु:खम् ॥ ५२ ॥

ଯଦି ଆତ୍ମା ନିଜେ ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାରଣ, ତେବେ ଅନ୍ୟକୁ ଦୋଷ ଦେବା କାହିଁକି? ତେବେ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ ହେବ। ଏହି ମତରେ ଆତ୍ମା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଆତ୍ମା ଛଡ଼ା କିଛି ଦେଖାଗଲେ ସେ ମାୟା। ତେଣୁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଯଦି ନାହିଁ, ନିଜ ଉପରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କାହିଁକି?

Verse 53

ग्रहानिमित्तं सुखदु:खयोश्चेत् किमात्मनोऽजस्य जनस्य ते वै । ग्रहैर्ग्रहस्यैववदन्तिपीडां क्रुध्येत कस्मैपुरुषस्ततोऽन्य: ॥ ५३ ॥

ଯଦି ଗ୍ରହମାନେ ସୁଖ-ଦୁଃଖର ତତ୍କାଳ କାରଣ, ତେବେ ଅଜ, ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମାର ସେମାନଙ୍କ ସହ କି ସମ୍ପର୍କ? ଗ୍ରହପ୍ରଭାବ ଜନ୍ମିତ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ମାତ୍ର ପଡ଼େ। ତଦୁପରି ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ କହନ୍ତି ଗ୍ରହମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ହିଁ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଗ୍ରହ ଓ ଦେହଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଜୀବ କାହାପରେ କ୍ରୋଧ କରିବ?

Verse 54

कर्मास्तुहेतु: सुखदु:खयोश्चेत् किमात्मनस्तद्धिजडाजडत्वे । देहस्त्वचित् पुरुषोऽयं सुपर्ण: क्रुध्येत कस्मै न हि कर्ममूलम् ॥ ५४ ॥

ଯଦି ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାରଣ କର୍ମ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ତଥାପି ଏହା ଆତ୍ମାର ବିଷୟ ନୁହେଁ। ଚେତନ କର୍ତ୍ତା ଓ ଜଡ ଦେହର ସଂଯୋଗରୁ କର୍ମଧାରଣା ଉଠେ। ଦେହ ଅଚେତନ, ଆତ୍ମା ପର; କର୍ମର ମୂଳ ନ ଦେହରେ ନ ଆତ୍ମାରେ—ତେବେ କାହାପାଇଁ କ୍ରୋଧ?

Verse 55

कालस्तुहेतु: सुखदु:खयोश्चेत् किमात्मनस्तत्रतदात्मकोऽसौ । नाग्नेर्हि तापो न हिमस्य तत् स्यात् क्रुध्येत कस्मै न परस्य द्वन्द्वम् ॥ ५५ ॥

ଯଦି ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାରଣ କାଳ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ତଥାପି ଏହା ଆତ୍ମାକୁ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ। କାଳ ଭଗବାନଙ୍କ ଶକ୍ତିର ପ୍ରକାଶ, ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଶକ୍ତିର ଅଂଶ। ଅଗ୍ନି ନିଜ ଶିଖାକୁ ଜଳାଏ ନାହିଁ, ହିମ ନିଜ ଶୀତକୁ କ୍ଷତି କରେ ନାହିଁ। ଆତ୍ମା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ; ତେବେ କାହାପାଇଁ କ୍ରୋଧ?

Verse 56

न केनचित् क्व‍ापि कथञ्चनास्य द्वन्द्वोपराग: परत: परस्य । यथाहम: संसृतिरूपिण: स्या- देवं प्रबुद्धो न बिभेति भूतै: ॥ ५६ ॥

ପରମ ଆତ୍ମା ଉପରେ କେଉଁଠି, କେମିତି, କାହା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଛାୟା ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଅହଂକାର ହିଁ ସଂସାରରୂପ ଧରି ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ। ଏହା ବୁଝି ଯେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେ ସୃଷ୍ଟିର କିଛିରୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ।

Verse 57

एतां स आस्थाय परात्मनिष्ठा- मध्यासितां पूर्वतमैर्महर्षिभि: । अहं तरिष्यामि दुरन्तपारं तमो मुकुन्दाङ्‍‍घ्रिनिषेवयैव ॥ ५७ ॥

ପୂର୍ବତନ ମହର୍ଷି ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଯେ ପରମାତ୍ମନିଷ୍ଠା ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ସେହି ପଥକୁ ଧରି ମୁଁ କେବଳ ମୁକୁନ୍ଦ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନର ଦୁରନ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ପାର କରିବି।

Verse 58

श्रीभगवानुवाच निर्विद्य नष्टद्रविणे गतक्लम: प्रव्रज्य गां पर्यटमान इत्थम् । निराकृतोऽसद्भ‍िरपि स्वधर्मा- दकम्पितोऽमूं मुनिराह गाथाम् ॥ ५८ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ଧନ ନଷ୍ଟ ହେବାରେ ବିରକ୍ତି ପାଇ ସେ ମୁନି ଖିନ୍ନତା ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରି ଗୃହତ୍ୟାଗ କରି ପୃଥିବୀରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦୁଷ୍ଟ ମୂର୍ଖମାନେ ଅପମାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ଅଚଳ ରହି ଏହି ଗାଥା ଗାଇଲେ।

Verse 59

सुखदु:खप्रदो नान्य: पुरुषस्यात्मविभ्रम: । मित्रोदासीनरिपव: संसारस्तमस: कृत: ॥ ५९ ॥

ଜୀବଙ୍କୁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ନିଜ ଆତ୍ମ-ବିଭ୍ରମ ହିଁ କାରଣ। ମିତ୍ର-ଉଦାସୀନ-ଶତ୍ରୁ ଭାବନା ଓ ତାହା ଉପରେ ଗଢ଼ା ସଂସାର ଅଜ୍ଞାନ-ତମସର ସୃଷ୍ଟି।

Verse 60

तस्मात् सर्वात्मना तात निगृहाण मनो धिया । मय्यावेशितया युक्त एतावान् योगसङ्ग्रह: ॥ ६० ॥

ଏହେତୁ, ତାତ, ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋତେ ନିବେଶ କରି ସର୍ବଥା ମନକୁ ନିଗ୍ରହ କର। ଏହିଏ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରର ସାରସଙ୍ଗ୍ରହ।

Verse 61

य एतां भिक्षुणा गीतां ब्रह्मनिष्ठां समाहित: । धारयञ्छ्रावयञ्छृण्वन्द्वन्द्वैर्नैवाभिभूयते ॥ ६१ ॥

ଯେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଏହି ଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଗୀତକୁ ଧାରଣ କରେ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ କିମ୍ବା ନିଜେ ଶୁଣେ, ସେ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ କେବେ ଅଭିଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ।