Adhyaya 4
Parīkṣit’s Full Surrender and Śukadeva’s Maṅgalācaraṇa to Kṛṣṇa (Inquiry into Creation, Maintenance, and Dissolution)
ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାର ସଂବାଦରେ ସୂତ କହନ୍ତି—ଶୁକଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣି ପରୀକ୍ଷିତ କୃଷ୍ଣରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଲୀନ ହେଲେ ଏବଂ ଦେହ, ପରିବାର, ରାଜୈଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସହ କର୍ମପ୍ରେରିତ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ତ୍ରୟୀର ଆସକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରୁ ସେ ‘ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ’ ରୂପେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତି—ଭଗବାନ କିପରି ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଗୁଣ ଓ ଅଂଶ-କଳା ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ କିପରି ପାଳନ ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏକାସାଥି, କ୍ରମେ କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି କିପରି ଦିଶନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି କହିବା ପୂର୍ବରୁ ଶୁକଦେବ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ମଙ୍ଗଳାଚରଣରୂପେ ଅନେକ ନମସ୍କାର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି—କୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତିକ୍ରିୟାରେ ଶୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି, ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବେଦଜ୍ଞାନରେ ସମର୍ଥ କରନ୍ତି, ପୁରୁଷରୂପେ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭକ୍ତସଙ୍ଗରେ ପତିତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ପରମ୍ପରାମୂଳ ସୂଚିତ—ଭଗବାନଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଯାହା ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ପରେ ସୃଷ୍ଟିତତ୍ତ୍ୱର କ୍ରମବଦ୍ଧ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଆସିବ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच वैयासकेरिति वचस्तत्त्वनिश्चयमात्मन: । उपधार्य मतिं कृष्णे औत्तरेय: सतीं व्यधात् ॥ १ ॥
ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ବ୍ୟାସପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ-ନିଶ୍ଚୟକାରୀ ବାଣୀ ଶୁଣି, ଉତ୍ତରାପୁତ୍ର ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରେ ଏକାଗ୍ର କଲେ।
Verse 2
आत्मजायासुतागारपशुद्रविणबन्धुषु । राज्ये चाविकले नित्यं विरूढां ममतां जहौ ॥ २ ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁରାଗର ଫଳରେ ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ ନିଜ ଦେହ, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର, ପ୍ରାସାଦ, ଘୋଡ଼ା-ହାତୀ ଆଦି ପଶୁ, ଧନଭଣ୍ଡାର, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ଗାଢ଼ ମମତା ତ୍ୟାଗ କଲେ।
Verse 3
पप्रच्छ चेममेवार्थं यन्मां पृच्छथ सत्तमा: । कृष्णानुभावश्रवणे श्रद्दधानो महामना: ॥ ३ ॥ संस्थां विज्ञाय संन्यस्य कर्म त्रैवर्गिकं च यत् । वासुदेवे भगवति आत्मभावं दृढं गत: ॥ ४ ॥
ହେ ସତ୍ତମ ଋଷିମାନେ! ମହାମନା ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ କୃଷ୍ଣମହିମା-ଶ୍ରବଣରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଥିଲେ। ନିକଟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜାଣି ସେ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ରୂପ ତ୍ରୈବର୍ଗିକ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କଠାରେ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମଭାବ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଆପଣମାନେ ଯେପରି ମୋତେ ପଚାରୁଛନ୍ତି ସେହି ପ୍ରଶ୍ନମାନେ ପଚାରିଲେ।
Verse 4
पप्रच्छ चेममेवार्थं यन्मां पृच्छथ सत्तमा: । कृष्णानुभावश्रवणे श्रद्दधानो महामना: ॥ ३ ॥ संस्थां विज्ञाय संन्यस्य कर्म त्रैवर्गिकं च यत् । वासुदेवे भगवति आत्मभावं दृढं गत: ॥ ४ ॥
ହେ ସତ୍ତମ ଋଷିମାନେ! ମହାମନା ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ କୃଷ୍ଣମହିମା-ଶ୍ରବଣରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଥିଲେ। ନିକଟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜାଣି ସେ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ରୂପ ତ୍ରୈବର୍ଗିକ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କଠାରେ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମଭାବ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଆପଣମାନେ ଯେପରି ମୋତେ ପଚାରୁଛନ୍ତି ସେହି ପ୍ରଶ୍ନମାନେ ପଚାରିଲେ।
Verse 5
राजोवाच समीचीनं वचो ब्रह्मन् सर्वज्ञस्य तवानघ । तमो विशीर्यते मह्यं हरे: कथयत: कथाम् ॥ ५ ॥
ରାଜା କହିଲେ—ହେ ନିର୍ମଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୀଚୀନ ଲାଗୁଛି। ଆପଣ ହରିଙ୍କ କଥା କହୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ମୋର ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର କ୍ରମେ ନଶିଯାଉଛି।
Verse 6
भूय एव विवित्सामि भगवानात्ममायया । यथेदं सृजते विश्वं दुर्विभाव्यमधीश्वरै: ॥ ६ ॥
ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଭଗବାନ ନିଜ ଆତ୍ମମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହା ମହାଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବିଚାର୍ଯ୍ୟ।
Verse 7
यथा गोपायति विभुर्यथा संयच्छते पुन: । यां यां शक्तिमुपाश्रित्य पुरुशक्ति: पर: पुमान् । आत्मानं क्रीडयन् क्रीडन् करोति विकरोति च ॥ ७ ॥
ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ବିଭୁ ନିଜ ନାନା ଶକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟେ ଜଗତକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୁନଃ ସଂହାର କରନ୍ତି; ପରପୁରୁଷ କ୍ରୀଡାଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିକାର କରନ୍ତି।
Verse 8
नूनं भगवतो ब्रह्मन् हरेरद्भुतकर्मण: । दुर्विभाव्यमिवाभाति कविभिश्चापि चेष्टितम् ॥ ८ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ନିଶ୍ଚୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ; ମହାକବି-ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।
Verse 9
यथा गुणांस्तु प्रकृतेर्युगपत् क्रमशोऽपि वा । बिभर्ति भूरिशस्त्वेक: कुर्वन् कर्माणि जन्मभि: ॥ ९ ॥
ଯେପରି ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଏକେ ଜଣେ ଏକାସାଥି କିମ୍ବା କ୍ରମେ ବହୁରୂପେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନ୍ ବହୁ ଜନ୍ମ-ରୂପରେ କର୍ମ କରି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି।
Verse 10
विचिकित्सितमेतन्मे ब्रवीतु भगवान् यथा । शाब्दे ब्रह्मणि निष्णात: परस्मिंश्च भवान्खलु ॥ १० ॥
ମୋର ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ; କାରଣ ଆପଣ ବେଦୀୟ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମରେ ନିଷ୍ଣାତ ଏବଂ ପରତତ୍ତ୍ୱରେ ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାରୀ।
Verse 11
सूत उवाच इत्युपामन्त्रितो राज्ञा गुणानुकथने हरे: । हृषीकेशमनुस्मृत्य प्रतिवक्तुं प्रचक्रमे ॥ ११ ॥
ସୂତ କହିଲେ—ରାଜା ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କ ସୃଜନଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ତେବେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ ହୃଷୀକେଶ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 12
श्री शुक उवाच नम: परस्मै पुरुषाय भूयसे सदुद्भवस्थाननिरोधलीलया । गृहीतशक्तित्रितयाय देहिना- मन्तर्भवायानुपलक्ष्यवर्त्मने ॥ १२ ॥
ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ପ୍ରଳୟ ଲୀଳା ପାଇଁ ପ୍ରକୃତିର ତ୍ରିଗୁଣ ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିରାଜିତ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଗତି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ—ସେହି ପରମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ମୋର ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 13
भूयो नम: सद्वृजिनच्छिदेऽसता- मसम्भवायाखिलसत्त्वमूर्तये । पुंसां पुन: पारमहंस्य आश्रमे व्यवस्थितानामनुमृग्यदाशुषे ॥ १३ ॥
ମୁଁ ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରୁଛି ସେହି ଅଖିଳ-ସତ୍ତ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ—ଯିଏ ସଦ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଛେଦନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅଭକ୍ତ-ନାସ୍ତିକ ପ୍ରବୃତ୍ତିର ଅଗ୍ରଗତିକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି; ପରମହଂସ ଆଶ୍ରମରେ ସ୍ଥିତ ସାଧକମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ପରମ ଗନ୍ତବ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 14
नमो नमस्तेऽस्त्वृषभाय सात्वतां विदूरकाष्ठाय मुहु: कुयोगिनाम् । निरस्तसाम्यातिशयेन राधसा स्वधामनि ब्रह्मणि रंस्यते नम: ॥ १४ ॥
ହେ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ଋଷଭ! ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। କୁଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ଦୂର କାଷ୍ଠ ପରି ଅପ୍ରାପ୍ୟ। ଆପଣଙ୍କ ତେଜୋମୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମତାର ଧାରଣା ନିରସ୍ତ ହୁଏ; ଆପଣ ନିଜ ସ୍ୱଧାମ, ବ୍ରହ୍ମଧାମରେ ହିଁ ରମଣ କରନ୍ତି—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 15
यत्कीर्तनं यत्स्मरणं यदीक्षणं यद्वन्दनं यच्छ्रवणं यदर्हणम् । लोकस्य सद्यो विधुनोति कल्मषं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नम: ॥ १५ ॥
ଯାହାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ, ସ୍ମରଣ, ଦର୍ଶନ, ବନ୍ଦନ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଅର୍ହଣ—ଏସବୁ ଲୋକଙ୍କ ପାପମଳକୁ ସତ୍ୱର ଧୋଇଦିଏ, ସେହି ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ—ଯାହାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ଶୁଭ—ମୋର ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 16
विचक्षणा यच्चरणोपसादनात् सङ्गं व्युदस्योभयतोऽन्तरात्मन: । विन्दन्ति हि ब्रह्मगतिं गतक्लमा- स्तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नम: ॥ १६ ॥
ମୁଁ ସେହି ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଲେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଦେହସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆସକ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; କ୍ଲେଶରହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଗତି—ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅବସ୍ଥା—ପ୍ରତି ସହଜେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।
Verse 17
तपस्विनो दानपरा यशस्विनो मनस्विनो मन्त्रविद: सुमङ्गला: । क्षेमं न विन्दन्ति विना यदर्पणं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नम: ॥ १७ ॥
ତପସ୍ବୀ, ଦାନପର, ଯଶସ୍ବୀ, ମନସ୍ବୀ, ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ଓ ସୁମଙ୍ଗଳ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବାରେ ନିଜ ଗୁଣ ଅର୍ପଣ ନ କଲେ—କ୍ଷେମଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ସେଇ ଶୁଭଶ୍ରବଣୀୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 18
किरातहूणान्ध्रपुलिन्दपुल्कशा आभीरशुम्भा यवना: खसादय: । येऽन्ये च पापा यदपाश्रयाश्रया: शुध्यन्ति तस्मै प्रभविष्णवे नम: ॥ १८ ॥
କିରାତ, ହୂଣ, ଆନ୍ଧ୍ର, ପୁଲିନ୍ଦ, ପୁଲ୍କଶ, ଆଭୀର, ଶୁମ୍ଭ, ଯବନ, ଖସ ଆଦି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାପାଚାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ—ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ସେଇ ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 19
स एष आत्मात्मवतामधीश्वर- स्त्रयीमयो धर्ममयस्तपोमय: । गतव्यलीकैरजशङ्करादिभि- र्वितर्क्यलिङ्गो भगवान् प्रसीदताम् ॥ १९ ॥
ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଆତ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଓ ପରମେଶ୍ୱର। ସେ ବେଦତ୍ରୟ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ତପସ୍ୟାର ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱରୂପ। ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର ଆଦି ଏବଂ କପଟରହିତ ମହାତ୍ମାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି—ସେଇ ଭଗବାନ୍ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 20
श्रिय: पतिर्यज्ञपति: प्रजापति- र्धियां पतिर्लोकपतिर्धरापति: । पतिर्गतिश्चान्धकवृष्णिसात्वतां प्रसीदतां मे भगवान् सतां पति: ॥ २० ॥
ଯିଏ ଶ୍ରୀମାନଙ୍କ ପତି, ଯଜ୍ଞପତି, ପ୍ରଜାପତି, ବୁଦ୍ଧିର ସ୍ୱାମୀ, ଲୋକପତି ଓ ଧରାପତି; ଯିଏ ଅନ୍ଧକ-ବୃଷ୍ଣି-ସାତ୍ୱତ (ଯାଦବ) ବଂଶର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଗତି—ସେଇ ସତ୍ଜନଙ୍କ ପତି ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 21
यदङ्घ्र्यध्यानसमाधिधौतया धियानुपश्यन्ति हि तत्त्वमात्मन: । वदन्ति चैतत् कवयो यथारुचं स मे मुकुन्दो भगवान् प्रसीदताम् ॥ २१ ॥
ଯାହାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଧ୍ୟାନରେ ସମାଧିଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବୁଦ୍ଧିରେ ଭକ୍ତମାନେ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କବି ଓ ତର୍କିକମାନେ ନିଜ ରୁଚି ଅନୁସାରେ ତାହା କହନ୍ତି। ସେଇ ମୋକ୍ଷଦାତା ମୁକୁନ୍ଦ ଭଗବାନ୍ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 22
प्रचोदिता येन पुरा सरस्वती वितन्वताजस्य सतीं स्मृतिं हृदि । स्वलक्षणा प्रादुरभूत् किलास्यत: स मे ऋषीणामृषभ: प्रसीदताम् ॥ २२ ॥
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଯିଏ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପବିତ୍ର ସ୍ମୃତି ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ, ଏବଂ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ବୋଲି ଦିଶିଲେ—ସେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 23
भूतैर्महद्भिर्य इमा: पुरो विभु- र्निर्माय शेते यदमूषु पूरुष: । भुङ्क्ते गुणान् षोडश षोडशात्मक: सोऽलङ्कृषीष्ट भगवान् वचांसि मे ॥ २३ ॥
ଯିଏ ସର୍ବବିଭୁ ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେହରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ଗଢ଼ି ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନିଜେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୁରୁଷ ଅବତାରରେ ଜୀବକୁ ଷୋଳ-ଷୋଳ ରୂପର ଗୁଣବିଭାଗର ଅଧୀନ ଭୋଗ କରାନ୍ତି—ସେ ଭଗବାନ ମୋର ବାକ୍ୟକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 24
नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय वेधसे । पपुर्ज्ञानमयं सौम्या यन्मुखाम्बुरुहासवम् ॥ २४ ॥
ବାସୁଦେବଙ୍କ ଅବତାର ବେଧସ ଶ୍ରୀ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ହେ ସୌମ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ କମଳମୁଖରୁ ଝରୁଥିବା ଜ୍ଞାନମୟ ଅମୃତକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତମାନେ ପାନ କରନ୍ତି।
Verse 25
एतदेवात्मभू राजन् नारदाय विपृच्छते । वेदगर्भोऽभ्यधात् साक्षाद् यदाह हरिरात्मन: ॥ २५ ॥
ହେ ରାଜନ, ନାରଦ ପଚାରିଲେ ଆତ୍ମଭୂ ବ୍ରହ୍ମା—ଜନ୍ମରୁ ହିଁ ବେଦଗର୍ଭ—ହରି ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେଇ ବିଷୟକୁ ଠିକ୍ ସେହିପରି ଜଣାଇଲେ।
Frequently Asked Questions
Parīkṣit renounces fruitive motivation (karma-miśra aims) because death is imminent and because attraction to Kṛṣṇa has matured into niṣkāma-bhakti. His questions are not curiosity for control or prestige; they are bhakti-driven inquiry (paripraśna) meant to fix consciousness on Bhagavān. In the Bhāgavata, cosmology becomes a meditation-object: by hearing how everything depends on Kṛṣṇa’s śakti, the listener’s attachment to temporary designations dissolves.
Bhagavān is advaya (non-dual) in essence, yet manifests variegated expansions through His internal and external energies. The guṇas belong to prakṛti (material nature), while the Lord remains transcendental; He can preside over the guṇas via puruṣa expansions without becoming conditioned. Thus, the One may appear to act alone, simultaneously in multiple forms, or sequentially—without compromising unity—because all forms are expressions of the same supreme reality and will.
They denote groups traditionally viewed as mleccha or outside orthodox Vedic culture. The Bhāgavata’s theological point is universal eligibility: even those habituated to pāpa (sin) can be purified by taking shelter of the Lord’s devotees (bhakta-āśraya). Deliverance is attributed to the Lord’s supreme power operating through sādhus, emphasizing sadhu-saṅga as a decisive means of purification.
This functions as maṅgalācaraṇa (auspicious invocation) and a hermeneutic key: the subject of creation must be approached through devotion and humility, not mere speculation. The prayers also summarize core doctrines—Kṛṣṇa as liberator, indwelling Supersoul, source of Brahmā’s knowledge, and puruṣa entering the cosmos—thereby framing the forthcoming cosmology as bhakti-siddhānta rather than impersonal physics.