Adhyaya 90

Verse 1

श्री-शुक उवाच सुखं स्व-पुर्यां निवसन् द्वारकायां श्रियः पतिः । सर्व-सम्पत्-समृद्धायां जुष्टायां वृष्णि-पुङ्गवैः ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଶ୍ରୀର ପତି ଭଗବାନ୍ ନିଜ ସହର ଦ୍ୱାରକାରେ ସୁଖରେ ବସୁଥିଲେ। ସେହି ନଗର ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 2

स्त्रीभिश्चोत्तम-वेषाभिर्नव-यौवन-कान्तिभिः । कन्दुकादिभिर्हर्म्येषु क्रीडन्तीभिस्तडिद्-द्युभिः ॥

ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରକାରେ ଉତ୍ତମ ବେଶଭୂଷାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ନବଯୌବନର କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ କୁଳୀନ ନାରୀମାନେ ମହଳର କକ୍ଷମାନେ କନ୍ଦୁକ ଆଦି ଖେଳରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶୋଭା ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିଲା।

Verse 3

नित्यं सङ्कुलमार्गायां मदच्युद्भिर्मतङ्गजैः । स्वलङ्कृतैर्भटैरश्वैरथैश्च कनकोज्ज्वलैः ॥

ଦ୍ୱାରକାର ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଦିନ ଭିଡ଼ଭାଡ଼ ଥାଉଥିଲା—ମଦଜଳ ଝରାଉଥିବା ମତ୍ତ ହାତୀମାନେ, ଏବଂ ସୁସଜ୍ଜିତ ସେନା, ଘୋଡ଼ା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦୀପ୍ତ ରଥମାନେ ଭରିଥାଉଥିଲେ।

Verse 4

उद्यानोपवनाढ्यायां पुष्पितद्रुमराजिषु । निर्विशद्भृङ्गविहगैर्नादितायां समन्ततः ॥

ସେ ନଗରୀ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉପବନରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା; ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷର ଶାରୀମାନେ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଦିଗରେ ଘୁରୁଥିବା ଭୃଙ୍ଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ-କଲରବରେ ନାଦିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 5

रेमे षोडश-साहस्र-पत्नीनां एक-वल्लभः । तावद् विचित्र-रूपो 'सौ तद्-गेहेषु महर्द्धिषु ॥

ଷୋଳହ ହଜାର ରାଣୀଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ସହ ରମଣ କଲେ। ନିଜ ଅଦ୍ଭୁତ ବିସ୍ତାରରେ ସେ ଏକେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମହାଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ମହଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 6

प्रोत्फुल्लोत्पल-कह्लार-कुमुदाम्भोज-रेणुभिः । वासितामल-तोयेषु कूजद्-द्विज-कुलेषु च ॥

ସେଠାରେ ସରୋବର ଥିଲା; ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା ଉତ୍ପଲ, କହ୍ଲାର, କୁମୁଦ ଓ ଅମ୍ଭୋଜର ପରାଗରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଥିଲା, ଏବଂ ପକ୍ଷୀଦଳର କୂଜନଧ୍ୱନିରେ ନାଦିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 7

विजहार विगाह्याम्भो ह्रदिनीषु महोदयः । कुच-कुङ्कुम-लिप्ताङ्गः परिरब्धश्च योषिताम् ॥

ପରମ ସୌଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭଗବାନ୍ ସରୋବର ଓ ନଦୀର ଜଳରେ ଡୁବି କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ। ଯୋଷିତମାନଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଷ୍ଟନକୁଙ୍କୁମରେ ଲିପ୍ତ ହେଲା।

Verse 8

उपगीयमानो गन्धर्वैर्मृदङ्ग-पणवानकान् । वादयद्भिर्मुदा वीणां सूत-मागध-वन्दिभिः ॥

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କ ମହିମା ଗାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସୂତ-ମାଗଧ-ବନ୍ଦୀଜନ ଆନନ୍ଦରେ ବୀଣା, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବ ଆଦି ବାଦ୍ୟ ବଜାଉଥିଲେ; ଏଭଳି ପ୍ରଭୁ ସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 9

सिच्यमानोऽच्युतस्ताभिर्हसन्तीभिः स्म रेचकैः । प्रतिषिञ्चन् विचिक्रीडे यक्षीभिर्यक्षराड् इव ॥

ହସୁଥିବା ରାଣୀମାନେ ପିଚକାରୀରୁ ଜଳଧାରା ଛିଟାଇ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଭିଜାଉଥିଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ଜଳ ଛିଟାଇ ସେମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ—ଯେପରି ଯକ୍ଷରାଜ ଯକ୍ଷିଣୀମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 10

ताः क्लिन्न-वस्त्र-विवृतोरु-कुच-प्रदेशाः सिञ्चन्त्य उद्धृत-बृहत्-कवर-प्रसूनाः । कान्तं स्म रेचक-जिहीर्षययोपगुह्य जात-स्मरोत्स्मय-लसद्-वदना विरेजुः ॥

ଭିଜା ବସ୍ତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଶସ୍ତ ନିତମ୍ବ ଓ ସ୍ତନପ୍ରଦେଶ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ଭାରୀ କେଶବନ୍ଧରୁ ପୁଷ୍ପ ଖସିପଡ଼ିଲା। ସେମାନେ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜଳ ଛିଟାଇ, ତାଙ୍କ ପିଚକାରୀ ଛିନିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଶୃଙ୍ଗାର ଉଦ୍ବୋଧିତ ହେବାରୁ ହସୁଥିବା ମୁଖ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 11

कृष्णस् तु तत्-स्तन-विशज्जित-कुङ्कुम-स्रक् । क्रीडाभिषङ्ग-धुत-कुन्तल-वृन्द-बन्धः ॥ सिञ्चन् मुहुर् युवतिभिः प्रतिषिच्यमानो रेमे करेणुभिर् इवेभ-पतिः परीतः ॥

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗଳାରେ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ସ୍ତନରେ ଲାଗିଥିବା କୁଙ୍କୁମରେ ରଞ୍ଜିତ ମାଳା ଥିଲା, ଏବଂ କ୍ରୀଡ଼ାର ଉତ୍ତେଜନାରେ ତାଙ୍କ କେଶବନ୍ଧ ଢିଲା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ବାରମ୍ବାର ଜଳ ଛିଟାଉଥିଲେ, ଯୁବତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ତାଙ୍କୁ ଭିଜାଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏଭଳି ରମଣ କଲେ ଯେପରି ହାତିଣୀମାନେ ଘେରିଥିବା ଗଜରାଜ।

Verse 12

नटानां नर्तकीनां च गीत-वाद्योपजीविनाम् । क्रीडालङ्कार-वासांसि कृष्णो 'दात् तस्य च स्त्रियः ॥

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନଟ, ନର୍ତ୍ତକୀ ଏବଂ ଗୀତ-ବାଦ୍ୟରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉପହାର ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 13

कृष्णस्यैवं विहरतो गत्यालापेक्षितस्मितैः । नर्मक्ष्वेलिपरिष्वङ्गैः स्त्रीणां किल हृता धियः ॥

ଏଭଳି ବିହାର କରୁଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନୋହର ଗତି, ମଧୁର ଆଲାପ, ପାର୍ଶ୍ୱଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ମିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାସ୍ୟ-କ୍ରୀଡା ଓ ସ୍ନେହମୟ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମନ ସତ୍ୟରେ ହରିଗଲା।

Verse 14

ऊचुर्मुकुन्दैकधियो गिर उन्मत्तवज्जडम् । चिन्तयन्त्योऽरविन्दाक्षं तानि मे गदतः शृणु ॥

ମୁକୁନ୍ଦରେ ଏକାଗ୍ର ମନ ରଖି, ପଦ୍ମନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସେମାନେ ଉନ୍ମତ୍ତ କିମ୍ବା ମୋହିତ ଭଳି କଥା କହିଲେ। ମୁଁ କହୁଥିବା ସେଇ ବଚନ ଶୁଣ।

Verse 15

महिष्य ऊचुः कुररि विलपसि त्वं वीत-निद्रा न शेषे स्वपिति जगति रात्र्याम् ईश्वरो गुप्त-बोधः । कुररि विलपसि त्वं वीत-निद्रा न शेषे स्वपिति जगति रात्र्याम् ईश्वरो गुप्त-बोधः । वयमिव सखि कच्चिद् गाढ-निर्विद्ध-चेता नलिन-नयन-हासोदार-लीलेक्षितेन ॥

ରାଣୀମାନେ କହିଲେ—ହେ କୁରରୀ! ତୁମେ କାହିଁକି ବିଲାପ କରୁଛ? ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବିଶ୍ରାମ କରୁନାହ; ରାତିରେ ଜଗତ ଶୁଏ ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର ଗୁପ୍ତ ବୋଧରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ସଖୀ, କମଳନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଦାର କ୍ରୀଡାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହାସରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପରି ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଭାବେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଛ କି?

Verse 16

नेत्रे निमीलयसि नक्तम् अदृष्ट-बन्धुस् त्वं रोरवीषि करुणं बत चक्रवाकि । नेत्रे निमीलयसि नक्तम् अदृष्ट-बन्धुस् त्वं रोरवीषि करुणं बत चक्रवाकि । दास्यं गत वयमिवाच्युत-पाद-जुष्टां किं वा स्रजं स्पृहयसि कवरेण वोढुम् ॥

ହେ ଚକ୍ରବାକୀ! ରାତିରେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ ମିଳି ତୁମେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି କରୁଣ ଭାବେ କାନ୍ଦୁଛ। ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଦସେବାରେ ଆସିଥିବା ଆମ ପରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବେଣୀରେ ସେଇ ମାଳା ବୋହିବାକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଛ କି, ଯାହା ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶୋଭାଇଥିଲା?

Verse 17

भो भोः सदा निष्टनसे उदन्वन्न् अलब्ध-निद्रो ’धिगत-प्रजागरः । किं वा मुकुन्दापहृतात्म-लाञ्छनः प्राप्तां दशां त्वं च गतो दुरत्ययाम् ॥

ହେ ସମୁଦ୍ର, ହେ ସମୁଦ୍ର! ତୁମେ ସଦା କାହିଁକି ଗର୍ଜନ କରୁଛ—ନିଦ୍ରାହୀନ, ସଦା ଜାଗ୍ରତ? କି ମୁକୁନ୍ଦ ତୁମ ଆତ୍ମ-ଲାଞ୍ଛନକୁ ହରିନେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ଅସହ୍ୟ ଦୁରତ୍ୟୟ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ?

Verse 18

त्वं यक्ष्मणा बलवतासि गृहीत इन्दो क्षीणस् तमो न निज-दीधितिभिः क्षिणोषि । कच्चिन् मुकुन्द-गदितानि यथा वयं त्वं विस्मृत्य भोः स्थगित-गीर् उपलक्ष्यसे नः ॥

ହେ ଚନ୍ଦ୍ର! କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷୟରୋଗ ତୁମକୁ ଧରିଛି, ଯେ ତୁମେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ନିଜ କିରଣରେ ଅନ୍ଧକାର ହଟାଉନାହଁ? କିମ୍ବା ଆମେ ଯେପରି ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ବଚନ ଭୁଲିଛୁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲି—ହେ ଭୋ—ଗଳା ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଉଛ?

Verse 19

किं न्वाचरितमस्माभिर्मलयानिल तेऽप्रियम् । गोविन्दापाङ्गनिर्भिन्ने हृदीरयसि नः स्मरम् ॥

ହେ ମଲୟ ପବନ! ଆମେ କ’ଣ କରିଛୁ ଯେ ତୁମକୁ ଅପ୍ରିୟ ଲାଗିଲା? ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଅପାଙ୍ଗ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଦ୍ଧ ଆମ ହୃଦୟରେ ତୁମେ ପ୍ରେମବେଦନାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛ।

Verse 20

मेघ श्रीमंस्त्वमसि दयितो यादवेन्द्रस्य नूनं श्रीवत्साङ्कं वयमिव भवान् ध्यायति प्रेमबद्धः । अत्युत्कण्ठः शवलहृदयोऽस्मद्विधो बाष्पधाराः स्मृत्वा स्मृत्वा विसृजसि मुहुर्दुःखदस्तत्प्रसङ्गः ॥

ହେ ଶ୍ରୀମାନ ମେଘ! ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଯାଦବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଆମ ପରି ପ୍ରେମବଦ୍ଧ ହୋଇ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀବତ୍ସାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ। ଅତ୍ୟୁତ୍କଣ୍ଠିତ, ଆମ ପରି ଭାରୀ ଶ୍ୟାମ ହୃଦୟ ନେଇ, ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରି ଅଶ୍ରୁଧାରା ବର୍ଷାଉଛ; ସେଇ ବିୟୋଗ-ସ୍ମରଣ ଦୁଃଖଦ।

Verse 21

प्रिय-राव-पदानि भाषसे मृत-सञ्जीविकयानयाऽनया गिरा । करवाणि किमद्य ते प्रियं वद मे वल्गित-कण्ठ कोकिल ॥

ତୁମେ ପ୍ରିୟ ଧ୍ୱନିର ପଦ କହୁଛ; ଏହି ମୃତ-ସଞ୍ଜୀବିନୀ ସଦୃଶ କଣ୍ଠସ୍ୱର ମୃତକୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ କରେ। କୁହ, ହେ ଚଞ୍ଚଳ କଣ୍ଠ କୋକିଳ! ଆଜି ମୁଁ କ’ଣ କଲେ ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ ହେବ?

Verse 22

न चलसि न वदस्युदार-बुद्धे क्षिति-धर चिन्तयसि महान्तम् अर्थम् । अपि बत वसुदेव-नन्दनाङ्घ्रिं वयमिव कामयसि स्तनैर्विधर्तुम् ॥

ହେ ଉଦାରବୁଦ୍ଧି, ହେ କ୍ଷିତିଧର! ତୁମେ ନ ଚଳୁଛ, ନ କହୁଛ; ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ମହାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରୁଛ। କିମ୍ବା ହାୟ, ବସୁଦେବ-ନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକୁ ଆମ ପରି ନିଜ ସ୍ତନରେ ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି?

Verse 23

शुष्यद्-ध्रदाः करशिता बत सिन्धु-पत्न्यः सम्प्रत्य अपास्त-कमल-श्रिय इष्ट-भर्तुः । यद्वद् वयं मधु-पतेः प्रणयावलोकम् अप्राप्य मुष्ट-हृदयाः पुरु-कर्‌शिताः स्म ॥

ହାୟ! ସମୁଦ୍ରର ପତ୍ନୀମାନେ—ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ—ଶୁଷ୍କ ହେଉଛନ୍ତି; ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କ କମଳ-ଶୋଭା ଅପସାରିତ ହେବା ସହିତ ତାଙ୍କର ଜଳ ମୁଠିଭର ମାତ୍ର ରହିଗଲା। ସେପରି ମଧୁପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମଦୃଷ୍ଟି ନ ପାଇ ଆମେ ମଧ୍ୟ କଠୋରହୃଦୟ ହୋଇ ଭାରି କ୍ଲେଶିତ ହେଲୁ।

Verse 24

हंस स्वागतम् आस्यतां पिब पयो ब्रूहि अङ्ग शौरेः कथां दूतं त्वां नु विदाम कच्चिद् अजितः स्वस्त्य् आस्त उक्तं पुरा । हंस स्वागतम् आस्यतां पिब पयो ब्रूहि अङ्ग शौरेः कथां दूतं त्वां नु विदाम कच्चिद् अजितः स्वस्त्य् आस्त उक्तं पुरा । किं वा नश् चल-सौहृदः स्मरति तं कस्माद् भजामो वयं क्षौद्रालापय काम-दं श्रियम् ऋते सैवैक-निष्ठा स्त्रियाम् ॥

ହେ ହଂସ, ସ୍ୱାଗତ! ବସ, କ୍ଷୀର ପିଅ, ପ୍ରିୟ, ଶୌରି (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ)ଙ୍କ କଥା କହ। ଆମେ ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ଜାଣୁ—ଅଜିତ ପ୍ରଭୁ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି, ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି? କିନ୍ତୁ ଯାହାଙ୍କ ସୌହୃଦ ଚଞ୍ଚଳ, ସେ ଆମକୁ କାହିଁକି ସ୍ମରିବେ? ଆମେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଭଜିବୁ? ହେ ମଧୁରବାକ୍ୟ, କହ! ତାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ—ଯିଏ କାମନା ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାନ୍ତି—ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଏକନିଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 25

श्री-शुक उवाच इतीदृशेन भावेन कृष्णे योगेश्वरेश्वरे । क्रियमाणेन माधव्यो लेभिरे परमां गतिम् ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ, ଯୋଗେଶ୍ୱରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ମାଧବଙ୍କ ରାଣୀମାନେ ପରମ ଗତି ଲାଭ କଲେ।

Verse 26

श्रुत-मात्रोऽपि यः स्त्रीणां प्रसह्याकर्षते मनः । उरु-गायोरु-गीतो वा पश्यन्तीनां च किं पुनः ॥

ଯିଏ କେବଳ ଶୁଣାମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମନକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଆକର୍ଷିତ କରେ—ଯିଏ ମହାକୀର୍ତ୍ତିମାନ, ମହାନ ଗାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତ—ତେବେ ଯେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କ’ଣ କହିବା!

Verse 27

याः सम्पर्यचरन् प्रेम्णा पाद-संवाहनादिभिः । जगद्गुरुं भर्तृ-बुद्ध्या तासां किं वर्ण्यते तपः ॥

ସେମାନେ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ପାଦ-ସଂବାହନ ଆଦି ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଯିଏ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ, ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ପତି-ବୁଦ୍ଧିରେ ମାନିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ତପ ଓ ପୁଣ୍ୟ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନୀୟ?

Verse 28

एवं वेदोदितं धर्मम् अनुतिष्ठन् सतां गतिः । गृहं धर्मार्थ-कामानां मुहुः चादर्शयत् पदम् ॥

ଏଭଳି ବେଦୋକ୍ତ ଧର୍ମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପରମ ଗତି ଭଗବାନ୍ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖାଇଲେ ଯେ ଗୃହସ୍ଥଜୀବନ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ନିୟମିତ କାମର ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଆଧାର ହୋଇପାରେ।

Verse 29

आस्थितस्य परं धर्मं कृष्णस्य गृह-मेधिनाम् । आसन् षोडश-साहस्रं महिष्यश् च शताधिकम् ॥

ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଷୋଳହ ହଜାର ରାଣୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାହା ସହ ଶତାଧିକ (ପ୍ରଧାନ) ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 30

तासां स्त्री-रत्न-भूतानाम् अष्टौ याः प्राग् उदाहृताः । रुक्मिणी-प्रमुखा राजंस् तत्-पुत्राश् चानुपूर्वशः ॥

ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ସ୍ତ୍ରୀ-ରତ୍ନ ସଦୃଶ ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୂର୍ବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଆଠଜଣ—ରୁକ୍ମିଣୀ-ପ୍ରମୁଖ—ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏବେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛନ୍ତି।

Verse 31

एकैकस्यां दश दश कृष्णो 'जीजनद् आत्मजान् । यावत्या आत्मनो भार्या अमोघ-गतिर् ईश्वरः ॥

ଅମୋଘ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବା ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଣୀଙ୍କ ଠାରେ ଦଶ ଦଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ କରାଇଲେ; ପରମେଶ୍ୱର ଯେତେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ଦଶଜଣ କରି ପୁତ୍ର ହେଲେ।

Verse 32

तेषाम् उद्दाम-वीर्याणाम् अष्टा-दश महा-रथाः । आसन्न् उदार-यशसस् तेषां नामानि मे शृणु ॥

ସେହି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅସୀମ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଅଠାର ଜଣ ମହାରଥୀ—ମହାନ ରଥଯୋଦ୍ଧା ଓ ଉଦାର ଯଶସ୍ବୀ—ହେଲେ। ଏବେ ମୋଠାରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ।

Verse 33

प्रद्युम्नश् चानिरुद्धश् च दीप्तिमान् भानुर् एव च । साम्बो मधुर् बृहद्भानुश् चित्रभानुर् वृकोऽरुणः ॥

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧ; ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଭାନୁ; ସାମ୍ବ ଓ ମଧୁ; ବୃହଦ୍ଭାନୁ ଓ ଚିତ୍ରଭାନୁ; ଏବଂ ବୃକ ଓ ଅରୁଣ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) ନାମିତ ହେଲେ।

Verse 34

पुष्करो वेदबाहुश् च श्रुतदेवः सुनन्दनः । चित्रबाहुर् विरूपश् च कविर् न्यग्रोध एव च ॥

ପୁଷ୍କର ଓ ବେଦବାହୁ; ଶ୍ରୁତଦେବ ଓ ସୁନନ୍ଦନ; ଚିତ୍ରବାହୁ ଓ ବିରୂପ; ଏବଂ କବି ଓ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) ନାମିତ ହେଲେ।

Verse 35

एतेषाम् अपि राजेन्द्र तनु-जानां मधु-द्विषः । प्रद्युम्न आसीत् प्रथमः पितृ-वद् रुक्मिणी-सुतः ॥

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ମଧୁଦ୍ୱିଷ (ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ)ଙ୍କ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ—ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଯିଏ ଗୁଣରେ ପିତାଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ।

Verse 36

स रुक्मिणो दुहितरम् उपयेमे महा-रथः । तस्यां ततो 'निरुद्धो 'भूत् नागायत-बलान्वितः ॥

ସେହି ମହାରଥୀ (ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ) ରୁକ୍ମୀଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମିଲେ—ହାତୀ ସମ ବଳଶାଳୀ।

Verse 37

स चापि रुक्मिणः पौत्रीं दौहित्रो जगृहे ततः । वज्रस् तस्याभवद् यस् तु मौषलाद् अवशेषितः ॥

ତାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୌହିତ୍ର ରୁକ୍ମୀଙ୍କ ପୌତ୍ରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ବଜ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ମୌଷଳ ବିନାଶ ପରେ ସେ ଏକା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।

Verse 38

प्रतिबाहुर् अभूत् तस्मात् सुबाहुस् तस्य चात्मजः । सुबाहोः शान्तसेनो 'भूच् छतसेनस् तु तत्सुतः ॥

ବଜ୍ରଠାରୁ ପ୍ରତିବାହୁ ଜନ୍ମିଲେ, ପ୍ରତିବାହୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁବାହୁ। ସୁବାହୁଠାରୁ ଶାନ୍ତସେନ, ଏବଂ ଶାନ୍ତସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶତସେନ।

Verse 39

न ह्येतस्मिन्कुले जाता अधना अबहुप्रजाः । अल्पायुषोऽल्पवीर्याश्च अब्रह्मण्याश्च जज्ञिरे ॥

ଏହି କୁଳରେ କେହି କେବେ ଦରିଦ୍ର, ଅଳ୍ପସନ୍ତାନ, ଅଳ୍ପାୟୁ, ଅଳ୍ପବଳ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଧର୍ମ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ହୋଇ ଜନ୍ମିନାହାନ୍ତି।

Verse 40

यदुवंशप्रसूतानां पुंसां विख्यातकर्मणाम् । सङ्ख्या न शक्यते कर्तुमपि वर्षायुतैर्नृप ॥

ହେ ନୃପ! ଯଦୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବିଖ୍ୟାତ କର୍ମବାନ୍ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା, ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଗଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଗଣନା ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 41

तिस्रः कोट्यः सहस्राणाम् अष्टाशीति-शतानि च । आसन् यदु-कुलाचार्याः कुमाराणाम् इति श्रुतम् ॥

ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ଯଦୁକୁଳର ଆଚାରର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଦର୍ଶ ଥିବା କୁମାରମାନେ ତିନି କୋଟି, ସହସ୍ରମାନେ, ଏବଂ ଅଠାଅଶି-ଶତ ଥିଲେ।

Verse 42

सङ्ख्यानं यादवानां कः करिष्यति महात्मनाम् । यत्रायुतानाम् अयुत-लक्षेणास्ते स आहुकः ॥

ସେଇ ମହାତ୍ମା ଯାଦବମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କିଏ ଗଣିପାରିବ? ଯେଉଁଠାରେ ଏକା ଆହୁକ ମଧ୍ୟ ଦଶହଜାର ଉପରେ ଦଶହଜାର ପରି ଅପାର ସମୂହ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 43

देवासुराहव-हता दैतेया ये सु-दारुणाः । ते चोत्पन्ना मनुष्येषु प्रजा दृप्ता बबाधिरे ॥

ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟମାନେ ପୁନର୍ବାର ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ପ୍ରଜାକୁ ପୀଡ଼ା ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 44

तन्-निग्रहाय हरिणा प्रोक्ता देवा यदोः कुले । अवतीर्णाः कुल-शतं तेषामेकाधिकं नृप ॥

ସେମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଦେବମାନେ ଯଦୁକୁଳରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଶତ କୁଳରେ ଏବଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଅଧିକ କୁଳରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 45

तेषां प्रमाणं भगवान् प्रभुत्वेनाभवद्धरिः । ये चानुवर्तिनस्तस्य ववृधुः सर्वयादवाः ॥

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ ହରି ନିଜ ପ୍ରଭୁତ୍ୱଶକ୍ତିରେ ପରମ ଅଧିକାର ଓ ପ୍ରମାଣ ହେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଯାଦବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ।

Verse 46

शय्यासनाटनालाप- क्रीडास्नानादि-कर्मसु । न विदुः सन्तमात्मानं वृष्णयः कृष्ण-चेतसः ॥

ଶୋଇବା, ବସିବା, ଚାଲିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା, କ୍ରୀଡ଼ା, ସ୍ନାନ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଚେତସ ଵୃଷ୍ଣିମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ସତ୍ତା ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 47

तीर्थं चक्रे नृपोनं यदजनि यदुषु स्वः-सरित् पाद-शौचं । विद्विट्-स्निग्धाः स्वरूपं ययुरजित-पर श्रीर् यदर्थे ’न्य-यत्नः ॥ यन्-नामामङ्गल-घ्नं श्रुतमथ गदितं यत्कृतो गोत्र-धर्मः । कृष्णस्यैतन्न चित्रं क्षिति-भर-हरणं काल-चक्रायुधस्य ॥

ରାଜପବିତ୍ରତା ଅଭାବ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ତୀର୍ଥ କରିଦେଲେ; କାରଣ ସେଠାରେ ଯଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ-ନଦୀ ତାଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲା। ଶତ୍ରୁ ଓ ସ୍ନେହୀ—ଦୁହେଁ ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ପାଇଲେ; ଏବଂ ଅଜିତଙ୍କ ପରଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା କହିଲେ ଅମଙ୍ଗଳ ନଶେ; ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଗୋତ୍ରଧର୍ମ ଓ ସମାଜଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏହା କାଳଚକ୍ରାୟୁଧଧାରୀ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣକାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 48

जयति जन-निवासो देवकी-जन्म-वादो । यदु-वर-परिषत् स्वैर् दोर्भिरस्यन्नधर्मम् ॥ जयति जन-निवासो देवकी-जन्म-वादो । यदु-वर-परिषत् स्वैर् दोर्भिरस्यन्नधर्मम् ॥ स्थिर-चर-वृजिन-घ्नः सु-स्मित-श्री-मुखेन । व्रज-पुर-वनितानां वर्धयन् काम-देवम् ॥

ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଜନନିବାସଙ୍କୁ ଜୟ—ଦେବକୀପୁତ୍ର ଭାବେ ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଖ୍ୟାତ—ଯିଏ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସଭାରେ ନିଜ ବଳିଷ୍ଠ ଭୁଜାଦ୍ୱାରା ଅଧର୍ମକୁ ନିର୍ଭୟରେ ପତନ କରାଇଲେ। ମୃଦୁ ହାସରେ ଶୋଭିତ ଦୀପ୍ତ ମୁଖଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମର ଦୁଃଖ ନଶାନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରଜପୁର ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମଦେବଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସ ବଢ଼ାନ୍ତି।

Verse 49

इत्त्थं परस्य निज-वर्त्म-रिरक्षयात्त-लीला-तनोस् तदनुरूप-विडम्बनानि । कर्माणि कर्म-कषणानि यदूत्तमस्य श्रूयाद् अमुष्य पदयोर् अनुवृत्तिम् इच्छन् ॥

ଏଭଳି ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ଦିବ୍ୟ ମାର୍ଗକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଲୀଳା-ତନୁ ଧାରଣ କରି, ବାହ୍ୟତଃ ମାନବ ଆଚରଣ ସଦୃଶ ଲାଗୁଥିବା କିନ୍ତୁ କର୍ମବନ୍ଧନକୁ କ୍ଷୟ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଯେ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ତାଙ୍କ କମଳପାଦ ଶରଣରେ ରହି ତାଙ୍କ ଲୀଳାକର୍ମ ଶୁଣୁ।

Verse 50

मर्त्यस् तयानुसवम् एधितया मुकुन्द- श्रीमद्-कथा-श्रवण-कीर्तन-चिन्तयैति । तद् धाम दुस्तर-कृतान्त-जवापवर्गं ग्रामाद् वनं क्षिति-भुजोऽपि ययुर् यदर्थाः ॥

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ବଢ଼ୁଥିବା ଭକ୍ତିରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ କଥା ଶ୍ରବଣ, କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଯେଉଁଠାରେ ଅତିଦୁର୍ଗମ ମୃତ୍ୟୁର ତୀବ୍ର ବେଗ ମଧ୍ୟ ଜୟ ହୁଏ। ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମ-ନଗର ଛାଡ଼ି ବନକୁ ଗଲେ।