Adhyaya 77
The Slaying of Śālva and the Destruction of Saubha
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସୌଭ ନାମକ ଆକାଶୀୟ ଦୁର୍ଗ ନେଇ ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରୁ ଦ୍ୱାରକାର ସଙ୍କଟ ଚାଲିଥାଏ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରନ୍ତି; ଗଦ, ସାତ୍ୟକି, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ଶାଲ୍ୱ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି; ସଂଗ୍ରାମ ସତାଇଶ ଦିନ-ରାତି ଚାଲେ। ଏପଟେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶିଶୁପାଳ-ବଧ ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରୁ ଫେରୁଥିବାବେଳେ ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଦେଖି ରାଜଧାନୀ ଉପରେ ପ୍ରତିଶୋଧୀ ଆକ୍ରମଣର ଆଶଙ୍କା କରନ୍ତି। ଦ୍ୱାରକା ପହଞ୍ଚି ସେ ରକ୍ଷା-ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସାରଥି ଦାରୁକଙ୍କୁ ମାୟାଜନିତ ମୋହରୁ ସତର୍କ କରି ସ୍ୱୟଂ ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରବର୍ଷା ସମ୍ମୁଖରେ ବିଫଳ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଦାନବର ମାୟା ବସୁଦେବଙ୍କ ଅପହରଣ ଓ ଶିରଛେଦ ହେଲା ପରି ନାଟକ କରି ଶୋକ ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ପରେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ କୁହାଯାଏ—ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୋହ ହେଲା ବୋଲି କହିବା ଅଯୁକ୍ତ; ସେ ଅନନ୍ତ ସର୍ବଜ୍ଞ। ଶେଷରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସୌଭକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ଶାଲ୍ୱକୁ ନିରସ୍ତ୍ର କରି ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ରରେ ଶିରଛେଦ କରନ୍ତି। ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧୀ ଆକ୍ରମଣର ସୂଚନା ମିଳେ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच स उपस्पृश्य सलिलं दंशितो धृतकार्मुक: । नय मां द्युमत: पार्श्वं वीरस्येत्याह सारथिम् ॥ १ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, କବଚ ପିନ୍ଧି ଓ ଧନୁଷ ଧରି, ଭଗବାନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସାରଥିକୁ କହିଲେ, “ସେ ବୀର ଦ୍ୟୁମାନ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇ ଚାଲ।”
Verse 2
विधमन्तं स्वसैन्यानि द्युमन्तं रुक्मिणीसुत: । प्रतिहत्य प्रत्यविध्यान्नाराचैरष्टभि: स्मयन् ॥ २ ॥
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନଥିବାବେଳେ ଦ୍ୟୁମାନ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିଲା; ଏବେ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହସିହସି ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ କରି ଆଠ ନାରାଚ ବାଣରେ ତାକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 3
चतुर्भिश्चतुरो वाहान् सूतमेकेन चाहनत् । द्वाभ्यं धनुश्च केतुं च शरेणान्येन वै शिर: ॥ ३ ॥
ସେହି ବାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଟି ବାଣରେ ସେ ଦ୍ୟୁମାନର ଚାରି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ସାରଥିକୁ, ଆଉ ଦୁଇଟି ବାଣରେ ଧନୁଷ ଓ ରଥଧ୍ୱଜକୁ, ଏବଂ ଶେଷ ବାଣରେ ଦ୍ୟୁମାନର ଶିରକୁ।
Verse 4
गदसात्यकिसाम्बाद्या जघ्नु: सौभपतेर्बलम् । पेतु: समुद्रे सौभेया: सर्वे सञ्छिन्नकन्धरा: ॥ ४ ॥
ଗଦ, ସାତ୍ୟକି, ସାମ୍ବ ଆଦି ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ସୌଭପତିର ସେନାବଳକୁ ନିହତ କଲେ; ସୌଭର ସମସ୍ତ ସୈନିକ ଛିନ୍ନକଣ୍ଠ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରେ ପଡ଼ିଲେ।
Verse 5
एवं यदूनां शाल्वानां निघ्नतामितरेतरम् । युद्धं त्रिनवरात्रं तदभूत्तुमुलमुल्बणम् ॥ ५ ॥
ଏଭଳି ଯଦୁମାନେ ଓ ଶାଲ୍ୱପକ୍ଷୀୟମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନିହତ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ କୋଳାହଳମୟ ଯୁଦ୍ଧ ସତାଇଶ ଦିନ-ରାତି ଚାଲିଲା।
Verse 6
इन्द्रप्रस्थं गत: कृष्ण आहूतो धर्मसूनुना । राजसूयेऽथ निवृत्ते शिशुपाले च संस्थिते ॥ ६ ॥ कुरुवृद्धाननुज्ञाप्य मुनींश्च ससुतां पृथाम् । निमित्तान्यतिघोराणि पश्यन् द्वारवतीं ययौ ॥ ७ ॥
ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଯାଇଥିଲେ। ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ଓ ଶିଶୁପାଳ ନିହତ ହେବା ପରେ ପ୍ରଭୁ ଅତି ଘୋର ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଦେଖିଲେ; ତେଣୁ କୁରୁବୃଦ୍ଧ, ମୁନିମାନେ ଏବଂ ପୃଥା ସହ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ।
Verse 7
इन्द्रप्रस्थं गत: कृष्ण आहूतो धर्मसूनुना । राजसूयेऽथ निवृत्ते शिशुपाले च संस्थिते ॥ ६ ॥ कुरुवृद्धाननुज्ञाप्य मुनींश्च ससुतां पृथाम् । निमित्तान्यतिघोराणि पश्यन् द्वारवतीं ययौ ॥ ७ ॥
ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଯାଇଥିଲେ। ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ଓ ଶିଶୁପାଳ ନିହତ ହେବା ପରେ ପ୍ରଭୁ ଅତି ଘୋର ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଦେଖିଲେ; ତେଣୁ କୁରୁବୃଦ୍ଧ, ମୁନିମାନେ ଏବଂ ପୃଥା ସହ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ।
Verse 8
आह चाहमिहायात आर्यमिश्राभिसङ्गत: । राजन्याश्चैद्यपक्षीया नूनं हन्यु: पुरीं मम ॥ ८ ॥
ପ୍ରଭୁ ମନେମନେ କହିଲେ—ମୁଁ ଏଠାକୁ ମୋ ପୂଜ୍ୟ ଅଗ୍ରଜଙ୍କ ସହ ଆସିଛି; ତେଣୁ ଚୈଦ୍ୟ (ଶିଶୁପାଳ) ପକ୍ଷୀୟ ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପୁରୀ (ଦ୍ୱାରକା) ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 9
वीक्ष्य तत् कदनं स्वानां निरूप्य पुररक्षणम् । सौभं च शाल्वराजं च दारुकं प्राह केशव: ॥ ९ ॥
ଦ୍ୱାରକାକୁ ପହଞ୍ଚି ସ୍ୱଜନଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା ବିନାଶଭୟ ଦେଖି, ନଗରରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସୌଭ-ବିମାନ ସହ ଶାଲ୍ୱକୁ ଦେଖି କେଶବ ଦାରୁକଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 10
रथं प्रापय मे सूत शाल्वस्यान्तिकमाशु वै । सम्भ्रमस्ते न कर्तव्यो मायावी सौभराडयम् ॥ १० ॥
ହେ ସାରଥି, ମୋ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯାଅ। ଏ ସୌଭାଧିପତି ମହାମାୟାବୀ; ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହେବ ନାହିଁ।
Verse 11
इत्युक्तश्चोदयामास रथमास्थाय दारुक: । विशन्तं ददृशु: सर्वे स्वे परे चारुणानुजम् ॥ ११ ॥
ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ଦାରୁକ ଭଗବାନଙ୍କୁ ରଥରେ ଆସୀନ କରାଇ ରଥ ଚାଲାଇଲେ। ରଥ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁ ସମସ୍ତେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ଦେଖିଲେ।
Verse 12
शाल्वश्च कृष्णमालोक्य हतप्रायबलेश्वर: । प्राहरत् कृष्णसूताय शक्तिं भीमरवां मृधे ॥ १२ ॥
କ୍ଷୟପ୍ରାୟ ସେନାର ଅଧିପତି ଶାଲ୍ୱ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାରଥି ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲା।
Verse 13
तामापतन्तीं नभसि महोल्कामिव रंहसा । भासयन्तीं दिश: शौरि: सायकै: शतधाच्छिनत् ॥ १३ ॥
ଆକାଶରେ ମହାଉଲ୍କା ପରି ବେଗରେ ଆସି ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ସେଇ ଶକ୍ତିକୁ ଶୌରି ନିଜ ବାଣରେ ଶତଧା କାଟିଦେଲେ।
Verse 14
तं च षोडशभिर्विद्ध्वा बाणै: सौभं च खे भ्रमत् । अविध्यच्छरसन्दोहै: खं सूर्य इव रश्मिभि: ॥ १४ ॥
ତତ୍ପରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଷୋହଳଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶାଲ୍ୱକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଘୂରି ବୁଲୁଥିବା ସୌଭ ବିମାନ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପରି ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ ।
Verse 15
शाल्व: शौरेस्तु दो: सव्यं सशार्ङ्गं शार्ङ्गधन्वन: । बिभेद न्यपतद्धस्ताच्छार्ङ्गमासीत्तदद्भुतम् ॥ १५ ॥
ଶାଲ୍ୱ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ହସ୍ତରେ ପ୍ରହାର କଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବରେ ସେହି ଧନୁ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଖସି ପଡ଼ିଲା ।
Verse 16
हाहाकारो महानासीद् भूतानां तत्र पश्यताम् । निनद्य सौभराडुच्चैरिदमाह जनार्दनम् ॥ १६ ॥
ଏହା ଦେଖି ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ହାହାକାର କରି ଉଠିଲେ । ତତ୍ପରେ ସୌଭ-ନରେଶ ଶାଲ୍ୱ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କରି ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଏହା କହିଲା ।
Verse 17
यत्त्वया मूढ न: सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्त: स सभामध्ये त्वया व्यापादित: सखा ॥ १७ ॥ तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् । नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रत: ॥ १८ ॥
[ଶାଲ୍ୱ କହିଲା:] ଆରେ ମୂର୍ଖ! ତୁ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆମ ମିତ୍ର ଶିଶୁପାଳର ଭାବୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲୁ ଏବଂ ପରେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅସାବଧାନ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲୁ, ତେଣୁ ଆଜି ମୁଁ ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତୋତେ ଯମପୁରକୁ ପଠାଇବି! ଯଦିଓ ତୁ ନିଜକୁ ଅଜେୟ ମନେ କରୁଛୁ, ଯଦି ତୁ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଛିଡା ହେବୁ ତେବେ ମୁଁ ଏବେ ହିଁ ତୋର ବଧ କରିବି ।
Verse 18
यत्त्वया मूढ न: सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्त: स सभामध्ये त्वया व्यापादित: सखा ॥ १७ ॥ तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् । नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रत: ॥ १८ ॥
[ଶାଲ୍ୱ କହିଲା:] ଆରେ ମୂର୍ଖ! ତୁ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆମ ମିତ୍ର ଶିଶୁପାଳର ଭାବୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲୁ ଏବଂ ପରେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅସାବଧାନ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲୁ, ତେଣୁ ଆଜି ମୁଁ ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତୋତେ ଯମପୁରକୁ ପଠାଇବି! ଯଦିଓ ତୁ ନିଜକୁ ଅଜେୟ ମନେ କରୁଛୁ, ଯଦି ତୁ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଛିଡା ହେବୁ ତେବେ ମୁଁ ଏବେ ହିଁ ତୋର ବଧ କରିବି ।
Verse 19
श्रीभगवानुवाच वृथा त्वं कत्थसे मन्द न पश्यस्यन्तिकेऽन्तकम् । पौरुषं दर्शयन्ति स्म शूरा न बहुभाषिण: ॥ १९ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ତୁ ଅକାରଣେ ଗର୍ବ କରୁଛୁ; ନିକଟରେ ଦାଁଡାଇଥିବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ତୁ ଦେଖୁନାହଁ। ସତ୍ୟ ଶୂର ଅଧିକ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ; କର୍ମରେ ପରାକ୍ରମ ଦେଖାନ୍ତି।
Verse 20
इत्युक्त्वा भगवाञ्छाल्वं गदया भीमवेगया । तताड जत्रौ संरब्ध: स चकम्पे वमन्नसृक् ॥ २० ॥
ଏହିପରି କହି କ୍ରୋଧିତ ଭଗବାନ ଭୟଙ୍କର ବେଗବାନ ଗଦାଦ୍ୱାରା ଶାଲ୍ୱଙ୍କ ହଂସଳିରେ ଆଘାତ କଲେ। ସେ କମ୍ପି ଉଠିଲା ଏବଂ ରକ୍ତ ବାନ୍ତି କଲା।
Verse 21
गदायां सन्निवृत्तायां शाल्वस्त्वन्तरधीयत । ततो मुहूर्त आगत्य पुरुष: शिरसाच्युतम् । देवक्या प्रहितोऽस्मीति नत्वा प्राह वचो रुदन् ॥ २१ ॥
ଭଗବାନ ଗଦା ଫେରାଇ ନେବାମାତ୍ରେ ଶାଲ୍ୱ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଆସି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲା, “ଦେବକୀ ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି,” ଏବଂ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏହି କଥା କହିଲା।
Verse 22
कृष्ण कृष्ण महाबाहो पिता ते पितृवत्सल । बद्ध्वापनीत: शाल्वेन सौनिकेन यथा पशु: ॥ २२ ॥
[ସେ ପୁରୁଷ କହିଲା:] ହେ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ମହାବାହୋ! ଆପଣ ପିତାମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ। ଶାଲ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଏମିତି ନେଇଗଲା, ଯେପରି କସାଇ ପଶୁକୁ ବଧ ପାଇଁ ନେଇଯାଏ।
Verse 23
निशम्य विप्रियं कृष्णो मानुषीं प्रकृतिं गत: । विमनस्को घृणी स्नेहाद् बभाषे प्राकृतो यथा ॥ २३ ॥
ଏହି ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ମାନବ-ଲୀଳା କରୁଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମାନବୀୟ ପ୍ରକୃତି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପିତାମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ କରୁଣାବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ଜୀବ ପରି କଥା କହିଲେ।
Verse 24
कथं राममसम्भ्रान्तं जित्वाजेयं सुरासुरै: । शाल्वेनाल्पीयसा नीत: पिता मे बलवान् विधि: ॥ २४ ॥
[ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ:] ବଳରାମ ସର୍ବଦା ସତର୍କ ରୁହନ୍ତି, ଦେବତା କିମ୍ବା ଅସୁର କେହି ହେଲେ ତାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେବେ ଏହି ତୁଚ୍ଛ ଶାଲ୍ୱ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲା? ବାସ୍ତବରେ, ବିଧି ବଳବାନ ଅଟେ!
Verse 25
इति ब्रुवाणे गोविन्दे सौभराट् प्रत्युपस्थित: । वसुदेवमिवानीय कृष्णं चेदमुवाच स: ॥ २५ ॥
ଗୋବିନ୍ଦ ଏହିପରି କହୁଥିବା ସମୟରେ, ସୌଭରାଜ ଶାଲ୍ୱ ପୁନର୍ବାର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆଣିଥିବା ପରି ମନେ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
Verse 26
एष ते जनिता तातो यदर्थमिह जीवसि । वधिष्ये वीक्षतस्तेऽमुमीशश्चेत् पाहि बालिश ॥ २६ ॥
[ଶାଲ୍ୱ କହିଲା:] ଏ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମର ପ୍ରିୟ ପିତା, ଯିଏ ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ସଂସାରରେ ବଞ୍ଚି ରହିଛ। ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମ ଆଖି ସାମନାରେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି। ଯଦି ପାରିବ ତେବେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଆରେ ମୂର୍ଖ!
Verse 27
एवं निर्भर्त्स्य मायावी खड्गेनानकदुन्दुभे: । उत्कृत्य शिर आदाय खस्थं सौभं समाविशत् ॥ २७ ॥
ଭଗବାନଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପହାସ କରି ମାୟାବୀ ଶାଲ୍ୱ ତରବାରୀ ଦ୍ୱାରା ବସୁଦେବଙ୍କ ମସ୍ତକ ଛେଦନ କଲା ପରି ମନେ ହେଲା। ସେହି ମସ୍ତକକୁ ନେଇ ସେ ଆକାଶରେ ଥିବା ସୌଭ ବିମାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
Verse 28
ततो मुहूर्तं प्रकृतावुपप्लुत: स्वबोध आस्ते स्वजनानुषङ्गत: । महानुभावस्तदबुध्यदासुरीं मायां स शाल्वप्रसृतां मयोदिताम् ॥ २८ ॥
ସ୍ୱଭାବତଃ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବୋଧଶକ୍ତି ଅସୀମ। ତଥାପି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହବଶତଃ ସେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଶୋକାକୁଳ ହୋଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ଏହା ମୟ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏବଂ ଶାଲ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଯୁକ୍ତ ଆସୁରୀ ମାୟା ଅଟେ।
Verse 29
न तत्र दूतं न पितु: कलेवरं प्रबुद्ध आजौ समपश्यदच्युत: । स्वाप्नं यथा चाम्बरचारिणं रिपुं सौभस्थमालोक्य निहन्तुमुद्यत: ॥ २९ ॥
ତେବେ ସଚେତନ ହୋଇଥିବା ଅଚ୍ୟୁତ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ନ ଦୂତକୁ ଦେଖିଲେ, ନ ପିତାଙ୍କ ଦେହକୁ। ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଜାଗିଉଠିବା ପରି। ଉପରେ ସୌଭ ବିମାନରେ ଉଡୁଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖି ପ୍ରଭୁ ତାକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
Verse 30
एवं वदन्ति राजर्षे ऋषय: के च नान्विता: । यत् स्ववाचो विरुध्येत नूनं ते न स्मरन्त्युत ॥ ३० ॥
ହେ ରାଜର୍ଷି, କେତେକ ଋଷି ଏପରି କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଏଭଳି ଅସଙ୍ଗତ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ପୂର୍ବବାକ୍ୟକୁ ଭୁଲି ନିଜେ ନିଜ ସହ ବିରୋଧ କରନ୍ତି।
Verse 31
क्व शोकमोहौ स्नेहो वा भयं वा येऽज्ञसम्भवा: । क्व चाखण्डितविज्ञानज्ञानैश्वर्यस्त्वखण्डित: ॥ ३१ ॥
ଅଜ୍ଞାନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଶୋକ, ମୋହ, ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ଭୟ—ଏଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସବୁ ଅନନ୍ତ ଓ ଅଖଣ୍ଡ, ସେ ପରମେଶ୍ୱର କେଉଁଠି? ତାଙ୍କୁ ଏଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଲାଗିବ?
Verse 32
यत्पादसेवोर्जितयात्मविद्यया हिन्वन्त्यनाद्यात्मविपर्ययग्रहम् । लभन्त आत्मीयमनन्तमैश्वरं कुतो नु मोह: परमस्य सद्गते: ॥ ३२ ॥
ତାଙ୍କ ପାଦସେବା ଓ ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଭକ୍ତମାନେ ଅନାଦିକାଳରୁ ଆତ୍ମାକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଥିବା ଦେହାଭିମାନକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଅନନ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ଯିଏ ସଦ୍ଗତିମାନଙ୍କ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ସେ ପରମସତ୍ୟକୁ ମୋହ କିପରି ହେବ?
Verse 33
तं शस्त्रपूगै: प्रहरन्तमोजसा शाल्वं शरै: शौरिरमोघविक्रम: । विद्ध्वाच्छिनद् वर्म धनु: शिरोमणिं सौभं च शत्रोर्गदया रुरोज ह ॥ ३३ ॥
ଶାଲ୍ୱ ଯେତେବେଳେ ଭାରି ବଳରେ ଶସ୍ତ୍ରବର୍ଷା କରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଅମୋଘ ପରାକ୍ରମୀ ଶୌରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶରବାଣରେ ତାକୁ ବିଦ୍ଧ କରି ତାହାର କବଚ, ଧନୁ ଓ ଶିରୋମଣିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ପରେ ପ୍ରଭୁ ଗଦାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁର ସୌଭ ବିମାନକୁ ମଧ୍ୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
Verse 34
तत् कृष्णहस्तेरितया विचूर्णितं पपात तोये गदया सहस्रधा । विसृज्य तद् भूतलमास्थितो गदा- मुद्यम्य शाल्वोऽच्युतमभ्यगाद्द्रुतम् ॥ ३४ ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗଦାପ୍ରହାରେ ସୌଭ ବିମାନ ହଜାର ଖଣ୍ଡରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଜଳରେ ପଡ଼ିଲା। ଶାଲ୍ୱ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ଦଢ଼ି ଗଦା ଉଠାଇ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଧାଇଲା।
Verse 35
आधावत: सगदं तस्य बाहुं भल्लेन छित्त्वाथ रथाङ्गमद्भुतम् । वधाय शाल्वस्य लयार्कसन्निभं बिभ्रद् बभौ सार्क इवोदयाचल: ॥ ३५ ॥
ଗଦା ନେଇ ଧାଇଆସୁଥିବା ଶାଲ୍ୱର ଗଦାଧାରୀ ବାହୁକୁ ପ୍ରଭୁ ଭଲ୍ଲ ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ। ଶାଲ୍ୱବଧ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପ୍ରଳୟସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ଉଠାଇ କୃଷ୍ଣ ଉଦୟାଚଳରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଶୋଭିଲେ।
Verse 36
जहार तेनैव शिर: सकुण्डलं किरीटयुक्तं पुरुमायिनो हरि: । वज्रेण वृत्रस्य यथा पुरन्दरो बभूव हाहेति वचस्तदा नृणाम् ॥ ३६ ॥
ସେହି ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରି ସେ ମହାମାୟାବୀର କୁଣ୍ଡଳ ଓ କିରୀଟ ସହିତ ଶିର କାଟିନେଲେ; ଯେପରି ପୁରନ୍ଦର ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରର ଶିର କାଟିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶାଲ୍ୱର ଲୋକେ ‘ହାୟ! ହାୟ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
Verse 37
तस्मिन् निपतिते पापे सौभे च गदया हते । नेदुर्दुन्दुभयो राजन् दिवि देवगणेरिता: । सखीनामपचितिं कुर्वन्दन्तवक्रो रुषाभ्यगात् ॥ ३७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପାପୀ ଶାଲ୍ୱ ପତିତ ହେବା ଓ ସୌଭ ଗଦାରେ ନଷ୍ଟ ହେବା ସହିତ, ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଜାଯାଇଥିବା ଦୁନ୍ଦୁଭି ଧ୍ୱନି ଆକାଶରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା। ପରେ ସଖୀମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଦନ୍ତବକ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
Frequently Asked Questions
Śālva weaponizes māyā to destabilize Kṛṣṇa’s battlefield focus by targeting His apparent humanlike affection for parents. The text identifies this as a demoniac illusion engineered through Maya Dānava’s magic and used as psychological warfare. The theological point is that such māyā cannot truly bind the Supreme; it functions only within līlā, and the Lord remains the controller of illusion, not its victim.
They argue by siddhānta that lamentation, fear, and bewilderment arise from ajñāna (ignorance) and therefore cannot coherently apply to the infinite Supreme Lord whose knowledge and power are unlimited. The passage further reasons that if devotees—by realized service to His feet—overcome bodily illusion, then the Lord Himself, the destination of saints, cannot be subject to māyā. Thus any narration implying real delusion is treated as contradictory and must be interpreted through līlā, not limitation.
Dyumān is a warrior aligned with Śālva’s campaign whose assault becomes prominent during Pradyumna’s temporary absence. Pradyumna’s return and precise counterattack restores Yadu momentum and shows the coordinated defense of Dvārakā: while Kṛṣṇa confronts Śālva directly, His son and other Yadu heroes neutralize key threats, illustrating poṣaṇa through both divine leadership and empowered devotees.
Sudarśana represents the Lord’s irresistible sovereignty that ends demoniac aggression and dissolves magical protections. The comparison to Indra beheading Vṛtra underscores a cosmic pattern: divine authority reestablishes order when adharma becomes violent and deceptive. Narratively, it concludes the Saubha terror and opens the next arc, as Dantavakra arrives seeking vengeance.