Adhyaya 6
Pūtanā-mokṣa — The Witch Pūtanā’s Attempt and Kṛṣṇa’s Deliverance
ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଗୋକୁଳ ଫେରି ବସୁଦେବଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ସ୍ମରଣ କଲେ। ପୂତନା ରାକ୍ଷସୀ ସୁନ୍ଦରୀ ବେଶରେ ଆସି ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ବିଷାକ୍ତ ସ୍ତନ୍ୟ ପାନ କରାଇଲା। କୃଷ୍ଣ ବିଷ ସହ ତା’ର ପ୍ରାଣ ଶୋଷି ନେଲେ ଏବଂ ସେ ବିଶାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ କବଚ ପାଠ କଲେ। ପୂତନାର ଶରୀର ଦାହ ସମୟରେ ସୁଗନ୍ଧ ବାହାରିଲା, କାରଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ସେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଶତ୍ରୁଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲା।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच नन्द: पथि वच: शौरेर्न मृषेति विचिन्तयन् । हरिं जगाम शरणमुत्पातागमशङ्कित: ॥ १ ॥
ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ, ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଘରକୁ ଫେରିବା ବାଟରେ ଭାବିଲେ ଯେ ବସୁଦେବଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଗୋକୁଳରେ ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ବିପଦ ଅଛି। ତେଣୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
Verse 2
कंसेन प्रहिता घोरा पूतना बालघातिनी । शिशूंश्चचार निघ्नन्ती पुरग्रामव्रजादिषु ॥ २ ॥
ଯେତେବେଳେ ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଗୋକୁଳକୁ ଫେରୁଥିଲେ, କଂସ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଭୟଙ୍କର ପୂତନା, ଯିଏ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲା, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମମାନଙ୍କରେ ବୁଲି ନିଜର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା।
Verse 3
न यत्र श्रवणादीनि रक्षोघ्नानि स्वकर्मसु । कुर्वन्ति सात्वतां भर्तुर्यातुधान्यश्च तत्र हि ॥ ३ ॥
ହେ ରାଜନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶ୍ରବଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ରହେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଗୋକୁଳ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର କୌଣସି କାରଣ ନଥିଲା।
Verse 4
सा खेचर्येकदोत्पत्य पूतना नन्दगोकुलम् । योषित्वा माययात्मानं प्राविशत् कामचारिणी ॥ ४ ॥
ଥରେ, ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ପୂତନା ରାକ୍ଷସୀ ନିଜ ମାୟା ବଳରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲା ଏବଂ ନନ୍ଦ ମହାରାଜଙ୍କ ଗୋକୁଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
Verse 5
तां केशबन्धव्यतिषक्तमल्लिकां बृहन्नितम्बस्तनकृच्छ्रमध्यमाम् । सुवाससं कल्पितकर्णभूषण- त्विषोल्लसत्कुन्तलमण्डिताननाम् ॥ ५ ॥ वल्गुस्मितापाङ्गविसर्गवीक्षितै- र्मनो हरन्तीं वनितां व्रजौकसाम् । अमंसताम्भोजकरेण रूपिणीं गोप्य: श्रियं द्रष्टुमिवागतां पतिम् ॥ ६ ॥
ତାଙ୍କର କଟି କ୍ଷୀଣ ଥିଲା ଏବଂ କେଶ ମଲ୍ଲୀ ଫୁଲରେ ସଜ୍ଜିତ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ହସ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ମନ ମୋହି ନେଇଥିଲା। ଗୋପୀମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ ସାକ୍ଷାତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ନିଜ ପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
Verse 6
तां केशबन्धव्यतिषक्तमल्लिकां बृहन्नितम्बस्तनकृच्छ्रमध्यमाम् । सुवाससं कल्पितकर्णभूषण- त्विषोल्लसत्कुन्तलमण्डिताननाम् ॥ ५ ॥ वल्गुस्मितापाङ्गविसर्गवीक्षितै- र्मनो हरन्तीं वनितां व्रजौकसाम् । अमंसताम्भोजकरेण रूपिणीं गोप्य: श्रियं द्रष्टुमिवागतां पतिम् ॥ ६ ॥
ତାଙ୍କର କଟିଦେଶ କ୍ଷୀଣ, ନିତମ୍ବ ବିଶାଳ ଏବଂ ବକ୍ଷଦେଶ ଉନ୍ନତ ଥିଲା । ସେ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ କେଶରେ ମଲ୍ଲୀଫୁଲର ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାବିଲେ ଯେ ସାକ୍ଷାତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଠାକୁରାଣୀ ହାତରେ ପଦ୍ମଫୁଲ ଧରି ନିଜ ପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।
Verse 7
बालग्रहस्तत्र विचिन्वती शिशून् यदृच्छया नन्दगृहेऽसदन्तकम् । बालं प्रतिच्छन्ननिजोरुतेजसं ददर्श तल्पेऽग्निमिवाहितं भसि ॥ ७ ॥
ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ପୂତନା ନନ୍ଦ ମହାରାଜଙ୍କ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କଲା । ସେଠାରେ ସେ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ଯାହାଙ୍କର ଅସୀମ ତେଜ ପାଉଁଶ ତଳେ ଥିବା ନିଆଁ ପରି ଲୁକ୍କାୟିତ ଥିଲା । ସେ ବୁଝିପାରିଲା ଯେ ଏହି ଶିଶୁ ସାଧାରଣ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅସୁରମାନଙ୍କର କାଳ ଅଟେ ।
Verse 8
विबुध्य तां बालकमारिकाग्रहं चराचरात्मा स निमीलितेक्षण: । अनन्तमारोपयदङ्कमन्तकं यथोरगं सुप्तमबुद्धिरज्जुधी: ॥ ८ ॥
ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜାଣିପାରିଲେ ଯେ ସେ ଶିଶୁହନ୍ତା ପୂତନା ଅଟେ, ତେଣୁ ସେ ନିଜର ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ । ଯେପରି କୌଣସି ମୂର୍ଖ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୋଇଥିବା ସାପକୁ ଦଉଡ଼ି ଭାବି କୋଳକୁ ନିଏ, ସେହିପରି ପୂତନା ନିଜର ମୃତ୍ୟୁକୁ କୋଳରେ ଧାରଣ କଲା ।
Verse 9
तां तीक्ष्णचित्तामतिवामचेष्टितां वीक्ष्यान्तरा कोषपरिच्छदासिवत् । वरस्त्रियं तत्प्रभया च धर्षिते निरीक्ष्यमाणे जननी ह्यतिष्ठताम् ॥ ९ ॥
ପୂତନାର ହୃଦୟ କଠୋର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଜଣେ ସ୍ନେହୀ ମାତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସେ ଖୋପ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗ ସଦୃଶ ଥିଲା । ଯଶୋଦା ଓ ରୋହିଣୀ ତା’ର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ମୋହିତ ହୋଇ ତାକୁ ଅଟକାଇଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ଚୁପ୍ ରହିଲେ କାରଣ ସେ ଶିଶୁ ସହିତ ମାତା ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲା ।
Verse 10
तस्मिन् स्तनं दुर्जरवीर्यमुल्बणं घोराङ्कमादाय शिशोर्ददावथ । गाढं कराभ्यां भगवान् प्रपीड्य तत्- प्राणै: समं रोषसमन्वितोऽपिबत् ॥ १० ॥
ସେହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କୋଳକୁ ନେଲା ଏବଂ ବିଷ ବୋଳା ହୋଇଥିବା ନିଜ ସ୍ତନ ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଲା । ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦୁଇ ହାତରେ ତା’ର ସ୍ତନକୁ ଜୋରରେ ଚାପି ଧରିଲେ ଏବଂ ବିଷ ସହିତ ତା’ର ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଶୋଷି ନେଲେ ।
Verse 11
सा मुञ्च मुञ्चालमिति प्रभाषिणी निष्पीड्यमानाखिलजीवमर्मणि । विवृत्य नेत्रे चरणौ भुजौ मुहु: प्रस्विन्नगात्रा क्षिपती रुरोद ह ॥ ११ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣମର୍ମରେ ଅସହ୍ୟ ଚାପ ପଡ଼ି ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ପୂତନା ଚିତ୍କାର କଲା—“ଛାଡ଼, ଛାଡ଼, ବସ୍! ମୋ ସ୍ତନ ଆଉ ଚୁଷିବୁ ନାହିଁ!” ଘାମେ ଭିଜି, ଆଖି ଫାଟି, ହାତପା ଛାଡ଼ି ଛାଡ଼ି ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଲା।
Verse 12
तस्या: स्वनेनातिगभीररंहसा साद्रिर्मही द्यौश्च चचाल सग्रहा । रसा दिशश्च प्रतिनेदिरे जना: पेतु: क्षितौ वज्रनिपातशङ्कया ॥ १२ ॥
ପୂତନାର ଅତିଗମ୍ଭୀର ଓ ପ୍ରବଳ ଚିତ୍କାରରେ ପର୍ବତସହିତ ପୃଥିବୀ ଓ ଗ୍ରହସହିତ ଆକାଶ କମ୍ପିଲା। ପାତାଳଲୋକ ଓ ଦିଗମାନେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲେ; ବଜ୍ରପାତ ହେବ ବୋଲି ଭୟରେ ଲୋକେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
Verse 13
निशाचरीत्थं व्यथितस्तना व्यसु- र्व्यादाय केशांश्चरणौ भुजावपि । प्रसार्य गोष्ठे निजरूपमास्थिता वज्राहतो वृत्र इवापतन्नृप ॥ १३ ॥
ଏଭଳି କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତନ ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ରାକ୍ଷସୀ ପୂତନା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲା। ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ! ମୁହଁ ଫାଟି, କେଶ ଓ ହାତପା ପସାରି, ସେ ଗୋଚରଭୂମିରେ ନିଜ ମୂଳ ରାକ୍ଷସୀ ରୂପରେ ପଡ଼ିଲା—ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରର ବଜ୍ରରେ ହତ ବୃତ୍ରାସୁର ପଡ଼ିଥିଲା।
Verse 14
पतमानोऽपि तद्देहस्त्रिगव्यूत्यन्तरद्रुमान् । चूर्णयामास राजेन्द्र महदासीत्तदद्भुतम् ॥ १४ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ! ପଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ପୂତନାର ସେଇ ବିଶାଳ ଦେହ ବାରହ ମାଇଲ ସୀମାଭିତରର ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା। ତାହାର ସେଇ ବିରାଟ ରୂପ ସତ୍ୟେ ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା।
Verse 15
ईषामात्रोग्रदंष्ट्रास्यं गिरिकन्दरनासिकम् । गण्डशैलस्तनं रौद्रं प्रकीर्णारुणमूर्धजम् ॥ १५ ॥ अन्धकूपगभीराक्षं पुलिनारोहभीषणम् । बद्धसेतुभुजोर्वङ्घ्रि शून्यतोयह्रदोदरम् ॥ १६ ॥ सन्तत्रसु: स्म तद्वीक्ष्य गोपा गोप्य: कलेवरम् । पूर्वं तु तन्नि:स्वनितभिन्नहृत्कर्णमस्तका: ॥ १७ ॥
ସେଇ ରାକ୍ଷସୀର ମୁହଁ ହଳର ଫାଳ ପରି ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ନାସାଛିଦ୍ର ପର୍ବତ-ଗୁହା ପରି ଗଭୀର; ଏବଂ ସ୍ତନ ପାହାଡ଼ରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ବଡ଼ ଶିଳାଖଣ୍ଡ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଛିଟିଯାଇଥିବା କେଶ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଲାଲ ଥିଲା। ତା’ର ଆଖିକୋଟର ଅନ୍ଧକୂପ ପରି ଗଭୀର; ଭୟାନକ ଜଂଘା ନଦୀତଟ ପରି; ହାତ, ପାଦ ଓ ପଦତଳ ବଡ଼ ସେତୁ ପରି; ଉଦର ଜଳଶୂନ୍ୟ ହ୍ରଦ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତା’ର ଚିତ୍କାରରେ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟ, କାନ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା; ଏବେ ସେଇ ଉଗ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ କଲେବର ଦେଖି ସେମାନେ ଆଉ ଅଧିକ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
Verse 16
ईषामात्रोग्रदंष्ट्रास्यं गिरिकन्दरनासिकम् । गण्डशैलस्तनं रौद्रं प्रकीर्णारुणमूर्धजम् ॥ १५ ॥ अन्धकूपगभीराक्षं पुलिनारोहभीषणम् । बद्धसेतुभुजोर्वङ्घ्रि शून्यतोयह्रदोदरम् ॥ १६ ॥ सन्तत्रसु: स्म तद्वीक्ष्य गोपा गोप्य: कलेवरम् । पूर्वं तु तन्नि:स्वनितभिन्नहृत्कर्णमस्तका: ॥ १७ ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସୀର ମୁଖ ହଳର ଲୁହା ଫାଳ ପରି ଦାନ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ନାକର ରନ୍ଧ୍ର ପର୍ବତ ଗୁମ୍ଫା ପରି ଗଭୀର ଏବଂ ସ୍ତନ ପାହାଡ଼ରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ବଡ଼ ପଥର ପରି ଥିଲା । ତା’ର ବିକ୍ଷିପ୍ତ କେଶ ତମ୍ବା ରଙ୍ଗର ଥିଲା । ତା’ର ଆଖିର ଗାତ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକୂପ ପରି, ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଘ ନଦୀର କୂଳ ପରି, ହାତ ଓ ଗୋଡ଼ ବଡ଼ ପୋଲ ପରି ଏବଂ ପେଟ ଶୁଖିଲା ହ୍ରଦ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
Verse 17
ईषामात्रोग्रदंष्ट्रास्यं गिरिकन्दरनासिकम् । गण्डशैलस्तनं रौद्रं प्रकीर्णारुणमूर्धजम् ॥ १५ ॥ अन्धकूपगभीराक्षं पुलिनारोहभीषणम् । बद्धसेतुभुजोर्वङ्घ्रि शून्यतोयह्रदोदरम् ॥ १६ ॥ सन्तत्रसु: स्म तद्वीक्ष्य गोपा गोप्य: कलेवरम् । पूर्वं तु तन्नि:स्वनितभिन्नहृत्कर्णमस्तका: ॥ १७ ॥
ସେହି ରାକ୍ଷସୀର ମୁଖ ହଳର ଲୁହା ଫାଳ ପରି ଦାନ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ନାକର ରନ୍ଧ୍ର ପର୍ବତ ଗୁମ୍ଫା ପରି ଗଭୀର ଏବଂ ସ୍ତନ ପାହାଡ଼ରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ବଡ଼ ପଥର ପରି ଥିଲା । ତା’ର ବିକ୍ଷିପ୍ତ କେଶ ତମ୍ବା ରଙ୍ଗର ଥିଲା । ତା’ର ଆଖିର ଗାତ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକୂପ ପରି, ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଘ ନଦୀର କୂଳ ପରି, ହାତ ଓ ଗୋଡ଼ ବଡ଼ ପୋଲ ପରି ଏବଂ ପେଟ ଶୁଖିଲା ହ୍ରଦ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
Verse 18
बालं च तस्या उरसि क्रीडन्तमकुतोभयम् । गोप्यस्तूर्णं समभ्येत्य जगृहुर्जातसम्भ्रमा: ॥ १८ ॥
ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ନିର୍ଭୟରେ ପୂତନା ରାକ୍ଷସୀର ଛାତି ଉପରେ ଖେଳୁଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ଗୋପୀମାନେ ଶିଶୁର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ବ୍ୟସ୍ତତା ସହ ଆଗକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ କୋଳକୁ ନେଇଗଲେ ।
Verse 19
यशोदारोहिणीभ्यां ता: समं बालस्य सर्वत: । रक्षां विदधिरे सम्यग्गोपुच्छभ्रमणादिभि: ॥ १९ ॥
ତତ୍ପରେ ମାତା ଯଶୋଦା ଓ ରୋହିଣୀ ଅନ୍ୟ ବୟସ୍କା ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ଶିଶୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗାଈର ଲାଞ୍ଜ ବୁଲାଇ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ ।
Verse 20
गोमूत्रेण स्नापयित्वा पुनर्गोरजसार्भकम् । रक्षां चक्रुश्च शकृता द्वादशाङ्गेषु नामभि: ॥ २० ॥
ଶିଶୁକୁ ଗୋମୂତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଇ ଗୋରଜ (ଗାଈଙ୍କ ଖୁରାର ଧୂଳି) ବୋଳାଗଲା । ତା’ପରେ ଭଗବାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ପୂର୍ବକ ଗୋବର ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ବାରଟି ଅଙ୍ଗରେ ତିଳକ ଲଗାଇ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା ।
Verse 21
गोप्य: संस्पृष्टसलिला अङ्गेषु करयो: पृथक् । न्यस्यात्मन्यथ बालस्य बीजन्यासमकुर्वत ॥ २१ ॥
ଗୋପୀମାନେ ପ୍ରଥମେ ଡାହାଣ ହାତରୁ ଜଳ ନେଇ ଆଚମନ କଲେ। ପରେ ନ୍ୟାସ-ମନ୍ତ୍ରରେ ନିଜ ଦେହ ଓ ହାତ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶିଶୁର ଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରି ବୀଜ-ନ୍ୟାସ କଲେ।
Verse 22
अव्यादजोऽङ्घ्रि मणिमांस्तव जान्वथोरू यज्ञोऽच्युत: कटितटं जठरं हयास्य: । हृत्केशवस्त्वदुर ईश इनस्तु कण्ठं विष्णुर्भुजं मुखमुरुक्रम ईश्वर: कम् ॥ २२ ॥ चक्रयग्रत: सहगदो हरिरस्तु पश्चात् त्वत्पार्श्वयोर्धनुरसी मधुहाजनश्च । कोणेषु शङ्ख उरुगाय उपर्युपेन्द्र- स्तार्क्ष्य: क्षितौ हलधर: पुरुष: समन्तात् ॥ २३ ॥
ତୁମ ପାଦକୁ ଅଜ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଘୁଁଡିକୁ ମଣିମାନ, ଜଂଘାକୁ ଯଜ୍ଞ, କଟିର ଉପର ଭାଗକୁ ଅଚ୍ୟୁତ, ଓ ଜଠରକୁ ହୟାସ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ହୃଦୟକୁ କେଶବ, ବକ୍ଷକୁ ଈଶ, କଣ୍ଠକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭୁଜକୁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଖକୁ ଉରୁକ୍ରମ, ଶିରକୁ ଈଶ୍ୱର ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 23
अव्यादजोऽङ्घ्रि मणिमांस्तव जान्वथोरू यज्ञोऽच्युत: कटितटं जठरं हयास्य: । हृत्केशवस्त्वदुर ईश इनस्तु कण्ठं विष्णुर्भुजं मुखमुरुक्रम ईश्वर: कम् ॥ २२ ॥ चक्रयग्रत: सहगदो हरिरस्तु पश्चात् त्वत्पार्श्वयोर्धनुरसी मधुहाजनश्च । कोणेषु शङ्ख उरुगाय उपर्युपेन्द्र- स्तार्क्ष्य: क्षितौ हलधर: पुरुष: समन्तात् ॥ २३ ॥
ଆଗରୁ ଚକ୍ରଧାରୀ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ପଛରୁ ଗଦାସହିତ ଶ୍ରୀହରି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଧନୁର୍ଧାରୀ ମଧୁହନ୍ତା ଓ ଖଡ୍ଗଧାରୀ ଅଜନା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ କୋଣରେ ଶଙ୍ଖଧାରୀ ଉରୁଗାୟ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଉପରୁ ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଭୂମିରେ ଗରୁଡ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହଳଧର ପରମ ପୁରୁଷ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 24
इन्द्रियाणि हृषीकेश: प्राणान् नारायणोऽवतु । श्वेतद्वीपपतिश्चित्तं मनो योगेश्वरोऽवतु ॥ २४ ॥
ହୃଷୀକେଶ ତୁମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ନାରାୟଣ ତୁମ ପ୍ରାଣବାୟୁକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପପତି ତୁମ ଚିତ୍ତକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯୋଗେଶ୍ୱର ତୁମ ମନକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 25
पृश्निगर्भस्तु ते बुद्धिमात्मानं भगवान् पर: । क्रीडन्तं पातु गोविन्द: शयानं पातु माधव: ॥ २५ ॥ व्रजन्तमव्याद्वैकुण्ठ आसीनं त्वां श्रिय: पति: । भुञ्जानं यज्ञभुक् पातु सर्वग्रहभयङ्कर: ॥ २६ ॥
ତୁମ ବୁଦ୍ଧିକୁ ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ତୁମ ଆତ୍ମାକୁ ପରମ ଭଗବାନ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ତୁମେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ଗୋବିନ୍ଦ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଶୋଇଥିବାବେଳେ ମାଧବ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଚାଲୁଥିବାବେଳେ ବୈକୁଣ୍ଠ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ବସିଥିବାବେଳେ ଶ୍ରୀପତି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଭୋଗ/ଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ଯଜ୍ଞଭୁକ୍—ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଗ୍ରହଙ୍କର ଭୟ—ସଦା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 26
पृश्निगर्भस्तु ते बुद्धिमात्मानं भगवान् पर: । क्रीडन्तं पातु गोविन्द: शयानं पातु माधव: ॥ २५ ॥ व्रजन्तमव्याद्वैकुण्ठ आसीनं त्वां श्रिय: पति: । भुञ्जानं यज्ञभुक् पातु सर्वग्रहभयङ्कर: ॥ २६ ॥
ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭ ଭଗବାନ ତୁମ ବୁଦ୍ଧିକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ପରମ ଭଗବାନ ତୁମ ଆତ୍ମାକୁ। ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ଗୋବିନ୍ଦ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଶୋଇଥିବାବେଳେ ମାଧବ। ଚାଲୁଥିବାବେଳେ ବୈକୁଣ୍ଠ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ବସିଥିବାବେଳେ ଶ୍ରୀପତି ନାରାୟଣ। ଭୋଗ କରୁଥିବାବେଳେ ଯଜ୍ଞଭୁକ୍—ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଗ୍ରହଙ୍କର ଭୟ—ସଦା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 27
डाकिन्यो यातुधान्यश्च कुष्माण्डा येऽर्भकग्रहा: । भूतप्रेतपिशाचाश्च यक्षरक्षोविनायका: ॥ २७ ॥ कोटरा रेवती ज्येष्ठा पूतना मातृकादय: । उन्मादा ये ह्यपस्मारा देहप्राणेन्द्रियद्रुह: ॥ २८ ॥ स्वप्नदृष्टा महोत्पाता वृद्धा बालग्रहाश्च ये । सर्वे नश्यन्तु ते विष्णोर्नामग्रहणभीरव: ॥ २९ ॥
ଡାକିନୀ, ଯାତୁଧାନୀ ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ—ଯେଉଁମାନେ ଶିଶୁଗ୍ରହ—ଏବଂ ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ବିନାୟକ; ତଥା କୋଟରା, ରେବତୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ପୂତନା, ମାତୃକା ଆଦି—ଏମାନେ ଦେହ, ପ୍ରାଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ଉନ୍ମାଦ, ଅପସ୍ମାର, ସ୍ମୃତିଭ୍ରଂଶ ଓ ଦୁଷ୍ସ୍ୱପ୍ନ କରାନ୍ତି। ସ୍ୱପ୍ନଦୃଷ୍ଟ ମହୋତ୍ପାତ, ବୃଦ୍ଧଗ୍ରହ ଓ ବାଳଗ୍ରହ—ଏ ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁନାମ ଗ୍ରହଣରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନଶିଯାଉନ୍ତୁ।
Verse 28
डाकिन्यो यातुधान्यश्च कुष्माण्डा येऽर्भकग्रहा: । भूतप्रेतपिशाचाश्च यक्षरक्षोविनायका: ॥ २७ ॥ कोटरा रेवती ज्येष्ठा पूतना मातृकादय: । उन्मादा ये ह्यपस्मारा देहप्राणेन्द्रियद्रुह: ॥ २८ ॥ स्वप्नदृष्टा महोत्पाता वृद्धा बालग्रहाश्च ये । सर्वे नश्यन्तु ते विष्णोर्नामग्रहणभीरव: ॥ २९ ॥
କୋଟରା, ରେବତୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ପୂତନା, ମାତୃକା ଆଦି—ଉନ୍ମାଦ ଓ ଅପସ୍ମାର କରାଇ ଦେହ-ପ୍ରାଣ-ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଦ୍ରୋହ କରନ୍ତି।
Verse 29
डाकिन्यो यातुधान्यश्च कुष्माण्डा येऽर्भकग्रहा: । भूतप्रेतपिशाचाश्च यक्षरक्षोविनायका: ॥ २७ ॥ कोटरा रेवती ज्येष्ठा पूतना मातृकादय: । उन्मादा ये ह्यपस्मारा देहप्राणेन्द्रियद्रुह: ॥ २८ ॥ स्वप्नदृष्टा महोत्पाता वृद्धा बालग्रहाश्च ये । सर्वे नश्यन्तु ते विष्णोर्नामग्रहणभीरव: ॥ २९ ॥
ସ୍ୱପ୍ନଦୃଷ୍ଟ ମହୋତ୍ପାତ, ବୃଦ୍ଧଗ୍ରହ ଓ ବାଳଗ୍ରହ—ଏ ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନଶିଯାଉନ୍ତୁ।
Verse 30
श्रीशुक उवाच इति प्रणयबद्धाभिर्गोपीभि: कृतरक्षणम् । पाययित्वा स्तनं माता सन्न्यवेशयदात्मजम् ॥ ३० ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଏଭଳି ମାତୃସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା ଗୋପୀମାନେ ଶିଶୁର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ। ପରେ ମାତା ଯଶୋଦା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତନପାନ କରାଇ, ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଆଇଦେଲେ।
Verse 31
तावन्नन्दादयो गोपा मथुराया व्रजं गता: । विलोक्य पूतनादेहं बभूवुरतिविस्मिता: ॥ ३१ ॥
ଇତି ମଧ୍ୟରେ ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପାଳମାନେ ମଥୁରାରୁ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଲେ। ବାଟରେ ପୂତନାର ବିଶାଳ ଶରୀର ଦେଖି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
Verse 32
नूनं बतर्षि: सञ्जातो योगेशो वा समास स: । स एव दृष्टो ह्युत्पातो यदाहानकदुन्दुभि: ॥ ३२ ॥
ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପାଳମାନେ କହିଲେ: ନିଶ୍ଚୟ ବସୁଦେବ ଜଣେ ମହାନ ଋଷି ବା ଯୋଗେଶ୍ୱର ହୋଇଥିବେ, ନଚେତ୍ ସେ କିପରି ଏହି ବିପଦ ବିଷୟରେ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କରିପାରିଥାନ୍ତେ?
Verse 33
कलेवरं परशुभिश्छित्त्वा तत्ते व्रजौकस: । दूरे क्षिप्त्वावयवशो न्यदहन् काष्ठवेष्टितम् ॥ ३३ ॥
ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୁରାଢ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ ପୂତନାର ଶରୀରକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ତା’ପରେ ସେହି ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗି କାଠରେ ଘୋଡ଼ାଇ ଜାଳିଦେଲେ।
Verse 34
दह्यमानस्य देहस्य धूमश्चागुरुसौरभ: । उत्थित: कृष्णनिर्भुक्तसपद्याहतपाप्मन: ॥ ३४ ॥
କୃଷ୍ଣ ପୂତନାର ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରିଥିବାରୁ ତା’ର ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ତା’ର ଶରୀର ଜଳିବା ସମୟରେ ସେଥିରୁ ଅଗୁରୁ ଚନ୍ଦନ ପରି ସୁଗନ୍ଧ ବାହାରିଲା।
Verse 35
पूतना लोकबालघ्नी राक्षसी रुधिराशना । जिघांसयापि हरये स्तनं दत्त्वाप सद्गतिम् ॥ ३५ ॥ किं पुन: श्रद्धया भक्त्या कृष्णाय परमात्मने । यच्छन् प्रियतमं किं नु रक्तास्तन्मातरो यथा ॥ ३६ ॥
ପୂତନା ଶିଶୁଘାତୀ ରାକ୍ଷସୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କ୍ଷୀର ଖୁଆଇ ସଦ୍ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କଥା ଆଉ କ’ଣ କହିବା?
Verse 36
पूतना लोकबालघ्नी राक्षसी रुधिराशना । जिघांसयापि हरये स्तनं दत्त्वाप सद्गतिम् ॥ ३५ ॥ किं पुन: श्रद्धया भक्त्या कृष्णाय परमात्मने । यच्छन् प्रियतमं किं नु रक्तास्तन्मातरो यथा ॥ ३६ ॥
ପୂତନା ଶିଶୁହନ୍ତା ରାକ୍ଷସୀ, ରକ୍ତଭକ୍ଷିଣୀ; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତନ ଦେଇ ପରମ ସଦ୍ଗତି ପାଇଲା। ତେବେ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ଭକ୍ତିରେ ପରମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାତୃଭାବରେ ସ୍ତନ କିମ୍ବା ଅତି ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କ’ଣ କହିବା!
Verse 37
पद्भ्यां भक्तहृदिस्थाभ्यां वन्द्याभ्यां लोकवन्दितै: । अङ्गं यस्या: समाक्रम्य भगवानपितत् स्तनम् ॥ ३७ ॥ यातुधान्यपि सा स्वर्गमवाप जननीगतिम् । कृष्णभुक्तस्तनक्षीरा: किमु गावोऽनुमातर: ॥ ३८ ॥
ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା-ଶିବ ଆଦି ଲୋକବନ୍ଦିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି। ସେଇ ଭଗବାନ ପୂତନାର ଦେହକୁ ପାଦଦ୍ୱାରା ଦବାଇ ତା’ର ସ୍ତନ ପାନ କଲେ; ସେ ଯାତୁଧାନୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମାତୃଗତି ପାଇଲା। ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ପିଇଥିବା ସ୍ତନକ୍ଷୀର ଦେଇଥିବା ମାତୃସମ ଗାଈମାନେ କେତେ ଧନ୍ୟ!
Verse 38
पद्भ्यां भक्तहृदिस्थाभ्यां वन्द्याभ्यां लोकवन्दितै: । अङ्गं यस्या: समाक्रम्य भगवानपितत् स्तनम् ॥ ३७ ॥ यातुधान्यपि सा स्वर्गमवाप जननीगतिम् । कृष्णभुक्तस्तनक्षीरा: किमु गावोऽनुमातर: ॥ ३८ ॥
ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା-ଶିବ ଆଦି ଲୋକବନ୍ଦିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି। ସେଇ ଭଗବାନ ପୂତନାର ଦେହକୁ ପାଦଦ୍ୱାରା ଦବାଇ ତା’ର ସ୍ତନ ପାନ କଲେ; ସେ ଯାତୁଧାନୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମାତୃଗତି ପାଇଲା। ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ପିଇଥିବା ସ୍ତନକ୍ଷୀର ଦେଇଥିବା ମାତୃସମ ଗାଈମାନେ କେତେ ଧନ୍ୟ!
Verse 39
पयांसि यासामपिबत् पुत्रस्नेहस्नुतान्यलम् । भगवान् देवकीपुत्र: कैवल्याद्यखिलप्रद: ॥ ३९ ॥ तासामविरतं कृष्णे कुर्वतीनां सुतेक्षणम् । न पुन: कल्पते राजन् संसारोऽज्ञानसम्भव: ॥ ४० ॥
ଦେବକୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କୈବଲ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ବରଦାନର ଦାତା; ଯାହାଙ୍କ ଦୁଧ ପୁତ୍ରସ୍ନେହରେ ଆପେଆପେ ଝରୁଥିଲା, ସେହି ଦୁଧକୁ ସେ ତୃପ୍ତିରେ ପିଲେ। ହେ ରାଜନ, ସେ ଗୋପୀମାନେ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅବିରତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଦେଖୁଥିଲେ; ତେଣୁ ଅଜ୍ଞାନଜନ୍ୟ ସଂସାରକୁ ସେମାନଙ୍କ ପୁନରାଗମନ କଳ୍ପନୀୟ ନୁହେଁ।
Verse 40
पयांसि यासामपिबत् पुत्रस्नेहस्नुतान्यलम् । भगवान् देवकीपुत्र: कैवल्याद्यखिलप्रद: ॥ ३९ ॥ तासामविरतं कृष्णे कुर्वतीनां सुतेक्षणम् । न पुन: कल्पते राजन् संसारोऽज्ञानसम्भव: ॥ ४० ॥
ଦେବକୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କୈବଲ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ବରଦାନର ଦାତା; ଯାହାଙ୍କ ଦୁଧ ପୁତ୍ରସ୍ନେହରେ ଆପେଆପେ ଝରୁଥିଲା, ସେହି ଦୁଧକୁ ସେ ତୃପ୍ତିରେ ପିଲେ। ହେ ରାଜନ, ସେ ଗୋପୀମାନେ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅବିରତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଦେଖୁଥିଲେ; ତେଣୁ ଅଜ୍ଞାନଜନ୍ୟ ସଂସାରକୁ ସେମାନଙ୍କ ପୁନରାଗମନ କଳ୍ପନୀୟ ନୁହେଁ।
Verse 41
कटधूमस्य सौरभ्यमवघ्राय व्रजौकस: । किमिदं कुत एवेति वदन्तो व्रजमाययु: ॥ ४१ ॥
ପୂତନାର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେହରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁର ସୁଗନ୍ଧ ଘ୍ରାଣ କରି ଦୂରଦୂରାନ୍ତର ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। “ଏ ସୁଗନ୍ଧ କେଉଁଠୁ?” ବୋଲି କହି ପୂତନା ଦହନ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
Verse 42
ते तत्र वर्णितं गोपै: पूतनागमनादिकम् । श्रुत्वा तन्निधनं स्वस्ति शिशोश्चासन् सुविस्मिता: ॥ ४२ ॥
ଦୂରରୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଗୋପମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପୂତନାର ଆଗମନ ଆଦି ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣିଲେ। କୃଷ୍ଣଶିଶୁ ତାହାର ନିଧନ କଲେ ଏବଂ ଶିଶୁର ମଙ୍ଗଳ ହେଲା—ଏହା ଶୁଣି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ ଶିଶୁକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ।
Verse 43
नन्द: स्वपुत्रमादाय प्रेत्यागतमुदारधी: । मूर्ध्न्युपाघ्राय परमां मुदं लेभे कुरूद्वह ॥ ४३ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରୀକ୍ଷିତ! ଉଦାର ଓ ସରଳହୃଦୟ ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରିଆସିଥିବା ପରି ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ କୋଳେ ନେଲେ। ପରେ ପୁତ୍ରର ମସ୍ତକକୁ ସ୍ନେହରେ ଘ୍ରାଣ କରି ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କଲେ।
Verse 44
य एतत् पूतनामोक्षं कृष्णस्यार्भकमद्भुतम् । शृणुयाच्छ्रद्धया मर्त्यो गोविन्दे लभते रतिम् ॥ ४४ ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଶୁଲୀଳା—ପୂତନାମୋକ୍ଷ (ବଧ) ପ୍ରସଙ୍ଗ—ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମମୟ ରତି ଲାଭ କରେ।
Frequently Asked Questions
Bhāgavata logic emphasizes the Lord’s absolute purity and transformative touch: Pūtanā’s breast-offering, though motivated by violence, still became a form of contact-service to Bhagavān. Kṛṣṇa accepted the external act (dāna of milk/breast) and removed the internal poison (sin), granting an elevated result—demonstrating His bhakta-vātsalya and the supremacy of His grace over karma.
The metaphor indicates concealed aiśvarya: the infant appears ordinary to human eyes, yet His unlimited potency remains fully present. Yogamāyā covers His majesty to facilitate intimate Vraja relationships, while the līlā simultaneously reveals that the same child effortlessly destroys a rākṣasī.
The passage integrates Vraja’s maternal care with Vaiṣṇava siddhānta: mantras, nyāsa, and protective naming are subordinate supports, but the text explicitly concludes that uttering Viṣṇu’s name alone terrifies and disperses harmful beings. It teaches that the highest protection is nāma-āśraya (taking shelter of the Lord’s name), with rituals functioning as expressions of loving concern.
On the surface, Kaṁsa deputes Pūtanā to kill infants; at the deeper theological level, the chapter states she entered ‘having been sent by the superior potency of the Lord,’ meaning Bhagavān’s arrangement turns demonic aggression into līlā that protects Vraja, reveals Kṛṣṇa’s divinity, and delivers the demon—without compromising human moral agency.
The fragrance symbolizes purification (pāpa-kṣaya) resulting from Kṛṣṇa’s direct contact. The Bhāgavata uses sensory imagery—aguru-like aroma—to externalize an inner metaphysical change: contamination is burned away, leaving a sign of sanctity recognizable even to distant villagers.