Adhyaya 58
Kṛṣṇa Visits Indraprastha; Kuntī’s Remembrance; Kālindī and Further Marriages
ଦ୍ୱାରକାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ରାଜଧର୍ମ ଦାୟିତ୍ୱ ବଢ଼ିବା ପରେ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସ୍ନେହମୟ କୂଟନୀତି ଓ ବାନ୍ଧବ୍ୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଭାଇମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି; ଦ୍ରୌପଦୀ ଲଜ୍ଜାରେ ପ୍ରଣାମ କରେ; କୃଷ୍ଣ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କୁଶଳ ପଚାରନ୍ତି। କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଅଶ୍ରୁଭରା ସ୍ମରଣ ଦେଖାଏ—ପ୍ରଭୁ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଆଶ୍ରୟ, ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ଦୁଃଖହର। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଯେ ଦୁର୍ଲଭ ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ; କୃଷ୍ଣ ବର୍ଷା ଋତୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହି ନଗରକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରନ୍ତି। ପରେ ଅର୍ଜୁନ ସହ ବନବିହାରରେ କାଲିନ୍ଦୀଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ ହୁଏ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇବାକୁ ସେ ତପ କରିଥିଲେ—କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଶୁଭମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିବାହ କରନ୍ତି। ଖାଣ୍ଡବଦାହ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦାନ ଓ ମୟସଭାର ସ୍ମୃତି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟକୁ କୃଷ୍ଣକୃପା ସହ ଯୋଡ଼େ। ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରି ଅନ୍ୟ ବିବାହମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ—ମିତ୍ରବିନ୍ଦାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହରଣ, ସତ୍ୟା (ନାଗ୍ନଜିତୀ)ଙ୍କୁ ସାତ ଷାଣ୍ଡକୁ ବଶ କରି ଦିବ୍ୟ ବିସ୍ତାରରେ ପ୍ରାପ୍ତି, ଏବଂ ଭଦ୍ରା, ଲକ୍ଷ୍ମଣା ଓ ଅନେକ ମୁକ୍ତ ରାଜକନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ବିବାହ—ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗୃହଲୀଳା ଓ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ବନ୍ଧର ପରିଣାମକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एकदा पाण्डवान् द्रष्टुं प्रतीतान् पुरुषोत्तम: । इन्द्रप्रस्थं गत: श्रीमान् युयुधानादिभिर्वृत: ॥ १ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଏକଦା ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପରମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଶ୍ରୀମାନ ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କ ସହ ଯୁୟୁଧାନ ଆଦି ସହଚର ଥିଲେ।
Verse 2
दृष्ट्वा तमागतं पार्था मुकुन्दमखिलेश्वरम् । उत्तस्थुर्युगपद् वीरा: प्राणा मुख्यमिवागतम् ॥ २ ॥
ଅଖିଲେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ମୁକୁନ୍ଦ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନେ, ପୃଥାଙ୍କ ବୀର ପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଉଠିଦାଉଡ଼ିଲେ—ଯେପରି ପ୍ରାଣବାୟୁ ଫେରିଆସିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ସଚେତନ ହୁଏ।
Verse 3
परिष्वज्याच्युतं वीरा अङ्गसङ्गहतैनस: । सानुरागस्मितं वक्त्रं वीक्ष्य तस्य मुदं ययु: ॥ ३ ॥
ବୀରମାନେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନଙ୍କ ପାପ କ୍ଷୟ ହେଲା। ତାଙ୍କ ସ୍ନେହମୟ ହସମୁଖ ଦେଖି ସେମାନେ ପରମାନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
Verse 4
युधिष्ठिरस्य भीमस्य कृत्वा पादाभिवन्दनम् । फाल्गुनं परिरभ्याथ यमाभ्यां चाभिवन्दित: ॥ ४ ॥
ଭଗବାନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ଭୀମଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ ଫାଲ୍ଗୁନ (ଅର୍ଜୁନ)କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏବଂ ଯମଜ ନକୁଳ-ସହଦେବଙ୍କ ବନ୍ଦନା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 5
परमासन आसीनं कृष्णा कृष्णमनिन्दिता । नवोढा व्रीडिता किञ्चिच्छनैरेत्याभ्यवन्दत ॥ ५ ॥
ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦ୍ରୌପଦୀ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନବବଧୂ, କିଛି ଲଜ୍ଜା ସହ ଧୀରେ ଧୀରେ ପରମ ଆସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ପ୍ରଣାମ କଲା।
Verse 6
तथैव सात्यकि: पार्थै: पूजितश्चाभिवन्दित: । निषसादासनेऽन्ये च पूजिता: पर्युपासत ॥ ६ ॥
ସେହିପରି ପାର୍ଥମାନେ ପୂଜା କରି ଅଭିବାଦନ କରିଥିବା ସାତ୍ୟକି ମାନାସନରେ ବସିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନ୍ୟ ସହଚରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ପାଇ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବସିଲେ।
Verse 7
पृथां समागत्य कृताभिवादन- स्तयातिहार्दार्द्रदृशाभिरम्भित: । आपृष्टवांस्तां कुशलं सहस्नुषां पितृष्वसारं परिपृष्टबान्धव: ॥ ७ ॥
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ପିତୃଭଗିନୀ ରାଣୀ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ କୁନ୍ତୀ ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହରେ ଆର୍ଦ୍ର ନୟନରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁନ୍ତୀ ଓ ନିଜ ବହୁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପଚାରିଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରକାରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦୀର୍ଘ ଭାବେ ପଚାରିଲେ।
Verse 8
तमाह प्रेमवैक्लव्यरुद्धकण्ठाश्रुलोचना । स्मरन्ती तान् बहून् क्लेशान् क्लेशापायात्मदर्शनम् ॥ ८ ॥
ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅଟକିଗଲା, ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ନିଜେ ଓ ପୁଅମାନେ ଭୋଗିଥିବା ଅନେକ କ୍ଲେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରିବାକୁ ଦର୍ଶନ ଦେଉଥିବା ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କୁନ୍ତୀ ଏଭଳି କହିଲେ।
Verse 9
तदैव कुशलं नोऽभूत् सनाथास्ते कृता वयम् । ज्ञतीन् न: स्मरता कृष्ण भ्राता मे प्रेषितस्त्वया ॥ ९ ॥
[କୁନ୍ତୀ କହିଲେ:] ହେ କୃଷ୍ଣ, ଆପଣ ଆମକୁ ନିଜ ଜ୍ଞାତି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରିଥିବାବେଳେ ହିଁ ଆମର କୁଶଳ ହେଲା। ଆପଣ ମୋ ଭାଇକୁ ଆମ ପାଖକୁ ପଠାଇ ଆମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ; ତେଣୁ ଆମେ ସନାଥ ହେଲୁ।
Verse 10
न तेऽस्ति स्वपरभ्रान्तिर्विश्वस्य सुहृदात्मन: । तथापि स्मरतां शश्वत् क्लेशान् हंसि हृदि स्थित: ॥ १० ॥
ହେ ବିଶ୍ୱର ସୁହୃଦ ଓ ପରମାତ୍ମା! ଆପଣଙ୍କୁ ‘ଆମ-ପର’ ଭ୍ରମ କେବେ ନାହିଁ; ତଥାପି ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ସ୍ମରଣକାରୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରଣ କରନ୍ତି।
Verse 11
युधिष्ठिर उवाच किं न आचरितं श्रेयो न वेदाहमधीश्वर । योगेश्वराणां दुर्दर्शो यन्नो दृष्ट: कुमेधसाम् ॥ ११ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଅଧୀଶ୍ୱର! ଆମେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି; କେଉଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର କର୍ମ କରିଛୁ ମୁଁ ଜାଣେନି, ଯେ ଯୋଗେଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଦର୍ଶ ଆପଣଙ୍କୁ ଆମେ ଦେଖିପାରୁଛୁ।
Verse 12
इति वै वार्षिकान् मासान् राज्ञा सोऽभ्यर्थित: सुखम् । जनयन् नयनानन्दमिन्द्रप्रस्थौकसां विभु: ॥ १२ ॥
ରାଜାଙ୍କ ସୁଖପୂର୍ବକ ଅନୁରୋଧରେ ସେ ବିଭୁ ବର୍ଷାଋତୁର ମାସଗୁଡ଼ିକ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହି, ନଗରବାସୀଙ୍କ ନୟନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
Verse 13
एकदा रथमारुह्य विजयो वानरध्वजम् । गाण्डीवं धनुरादाय तूणौ चाक्षयसायकौ ॥ १३ ॥ साकं कृष्णेन सन्नद्धो विहर्तुं विपिनं महत् । बहुव्यालमृगाकीर्णं प्राविशत् परवीरहा ॥ १४ ॥
ଏକଦା ପରବୀରହା ଅର୍ଜୁନ କବଚ ପିନ୍ଧି ବାନରଧ୍ୱଜ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣଭରା ଦୁଇ ତୂଣୀର ନେଇ; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ସନ୍ନଦ୍ଧ ହୋଇ, ବହୁ ଭୟଙ୍କର ମୃଗ-ବ୍ୟାଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶାଳ ବନକୁ ବିହାର ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 14
एकदा रथमारुह्य विजयो वानरध्वजम् । गाण्डीवं धनुरादाय तूणौ चाक्षयसायकौ ॥ १३ ॥ साकं कृष्णेन सन्नद्धो विहर्तुं विपिनं महत् । बहुव्यालमृगाकीर्णं प्राविशत् परवीरहा ॥ १४ ॥
ଏକଦା ପରବୀରହା ଅର୍ଜୁନ କବଚ ପିନ୍ଧି ବାନରଧ୍ୱଜ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣଭରା ଦୁଇ ତୂଣୀର ନେଇ; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ସନ୍ନଦ୍ଧ ହୋଇ, ବହୁ ଭୟଙ୍କର ମୃଗ-ବ୍ୟାଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶାଳ ବନକୁ ବିହାର ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 15
तत्राविध्यच्छरैर्व्याघ्रान् शूकरान् महिषान् रुरून् । शरभान् गवयान् खड्गान् हरिणान् शशशल्लकान् ॥ १५ ॥
ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଶରଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଘ୍ର, ଶୂକର, ମହିଷ, ରୁରୁ, ଶରଭ, ଗବୟ, ଖଡ୍ଗ (ଗଣ୍ଡା), ହରିଣ, ଖରଗୋଶ ଓ ଶଲ୍ଲକ (ସାହି)କୁ ବିଧିଲେ।
Verse 16
तान् निन्यु: किङ्करा राज्ञे मेध्यान् पर्वण्युपागते । तृट्परीत: परिश्रान्तो बिभत्सुर्यमुनामगात् ॥ १६ ॥
ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ସେଇ ନିହତ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ପର୍ବ ନିକଟ ଆସିଲେ ସେବକମାନେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ। ପରେ ତୃଷ୍ଣାକୁଳ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ଅର୍ଜୁନ ଯମୁନାତଟକୁ ଗଲେ।
Verse 17
तत्रोपस्पृश्य विशदं पीत्वा वारि महारथौ । कृष्णौ ददृशतु: कन्यां चरन्तीं चारुदर्शनाम् ॥ १७ ॥
ସେଠାରେ ଦୁଇ ମହାରଥୀ ‘କୃଷ୍ଣ’ (କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ) ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ ପିଲେ। ତାପରେ ସମୀପରେ ଚାଲୁଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 18
तामासाद्य वरारोहां सुद्विजां रुचिराननाम् । पप्रच्छ प्रेषित: सख्या फाल्गुन: प्रमदोत्तमाम् ॥ १८ ॥
ସଖାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଫାଲ୍ଗୁଣ (ଅର୍ଜୁନ) ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯୁବତୀଙ୍କୁ ସମୀପ କଲେ—ସୁନ୍ଦର କଟି, ଶୁଭ୍ର ଦନ୍ତ, ରୁଚିର ମୁଖ ଥିବା—ଏବଂ ଏପରି ପଚାରିଲେ।
Verse 19
का त्वं कस्यासि सुश्रोणि कुतो वा किं चिकीर्षसि । मन्ये त्वां पतिमिच्छन्तीं सर्वं कथय शोभने ॥ १९ ॥
[ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ:] ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ତୁମେ କିଏ? କାହାର କନ୍ୟା, ଏବଂ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଏଠାରେ କ’ଣ କରୁଛ? ମୋତେ ଲାଗୁଛି ତୁମେ ପତିକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ। ହେ ଶୋଭନେ, ସବୁ କହ।
Verse 20
श्रीकालिन्द्युवाच अहं देवस्य सवितुर्दुहिता पतिमिच्छती । विष्णुं वरेण्यं वरदं तप: परममास्थित: ॥ २० ॥
ଶ୍ରୀ କାଳିନ୍ଦୀ କହିଲେ: ମୁଁ ସବିତାଦେବଙ୍କ କନ୍ୟା। ମୁଁ ବରଦ ଓ ବରେଣ୍ୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ପରମ ତପସ୍ୟା କରୁଛି।
Verse 21
नान्यं पतिं वृणे वीर तमृते श्रीनिकेतनम् । तुष्यतां मे स भगवान् मुकुन्दोऽनाथसंश्रय: ॥ २१ ॥
ହେ ବୀର! ଶ୍ରୀନିକେତନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ପତି ଭାବେ ବରିବି ନାହିଁ। ଅନାଥଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ମୁକୁନ୍ଦ ଭଗବାନ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 22
कालिन्दीति समाख्याता वसामि यमुनाजले । निर्मिते भवने पित्रा यावदच्युतदर्शनम् ॥ २२ ॥
ମୋର ନାମ କାଳିନ୍ଦୀ। ମୁଁ ଯମୁନାର ଜଳଭିତରେ, ପିତା ନିର୍ମିତ ଭବନରେ ବସୁଛି; ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେଉଅବଧି ସେଠାରେ ରହିବି।
Verse 23
तथावदद् गुडाकेशो वासुदेवाय सोऽपि ताम् । रथमारोप्य तद् विद्वान् धर्मराजमुपागमत् ॥ २३ ॥
ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ଗୁଡାକେଶ ଅର୍ଜୁନ ଏ ସବୁ କଥା ବାସୁଦେବ ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ଆଗରୁ ଜାଣିଥିଲେ। ପରେ ପ୍ରଭୁ କାଳିନ୍ଦୀଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
Verse 24
यदैव कृष्ण: सन्दिष्ट: पार्थानां परमाद्भुतम् । कारयामास नगरं विचित्रं विश्वकर्मणा ॥ २४ ॥
ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିଚିତ୍ର ନଗର ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।
Verse 25
भगवांस्तत्र निवसन् स्वानां प्रियचिकीर्षया । अग्नये खाण्डवं दातुमर्जुनस्यास सारथि: ॥ २५ ॥
ଭଗବାନ ସେଠାରେ କିଛି ସମୟ ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବସିଲେ। ଏକଥର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଖାଣ୍ଡବ ବନ ଦାନ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାରଥି ହେଲେ।
Verse 26
सोऽग्निस्तुष्टो धनुरदाद्धयान् श्वेतान् रथं नृप । अर्जुनायाक्षयौ तूणौ वर्म चाभेद्यमस्त्रिभि: ॥ २६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଗ୍ନିଦେବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଧନୁ, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଅକ୍ଷୟ ଦୁଇ ତୂଣୀର ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଭେଦିତ ହେବା ନଥିବା କବଚ ଦେଲେ।
Verse 27
मयश्च मोचितो वह्ने: सभां सख्य उपाहरत् । यस्मिन् दुर्योधनस्यासीज्जलस्थलदृशिभ्रम: ॥ २७ ॥
ଅଗ୍ନିରୁ ମିତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଯାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ ସେଇ ମୟ ଦାନବ ସଖ୍ୟଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ସଭାଗୃହ ଉପହାର ଦେଲା; ସେଠାରେ ପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଜଳକୁ ଥଳ ଭାବି ଭ୍ରମିତ ହେଲା।
Verse 28
स तेन समनुज्ञात: सुहृद्भिश्चानुमोदित: । आययौ द्वारकां भूय: सात्यकिप्रमुखैर्वृत: ॥ २८ ॥
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅନୁମତି ଓ ଅନ୍ୟ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ପାଇ, ସାତ୍ୟକି ପ୍ରମୁଖ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୁନଃ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ।
Verse 29
अथोपयेमे कालिन्दीं सुपुण्यर्त्वृक्ष ऊर्जिते । वितन्वन् परमानन्दं स्वानां परममङ्गल: ॥ २९ ॥
ତାପରେ ପରମମଙ୍ଗଳ ଭଗବାନ ଋତୁ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଶୁଭ ଯୋଗ ଥିବା ଅତିପୁଣ୍ୟ ଦିନରେ କାଲିନ୍ଦୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପରମାନନ୍ଦ ଦେଲେ।
Verse 30
विन्द्यानुविन्द्यावावन्त्यौ दुर्योधनवशानुगौ । स्वयंवरे स्वभगिनीं कृष्णे सक्तां न्यषेधताम् ॥ ३० ॥
ଅବନ୍ତୀର ସହ-ରାଜା ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଥିଲେ। ସ୍ୱୟଂବରେ କୃଷ୍ଣରେ ଆସକ୍ତ ନିଜ ଭଗିନୀକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବରିବାରୁ ସେମାନେ ନିଷେଧ କଲେ।
Verse 31
राजाधिदेव्यास्तनयां मित्रविन्दां पितृष्वसु: । प्रसह्य हृतवान् कृष्णो राजन् राज्ञां प्रपश्यताम् ॥ ३१ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ପିତୃଷ୍ୱସା ରାଜାଧିଦେବୀଙ୍କ କନ୍ୟା ରାଜକୁମାରୀ ମିତ୍ରବିନ୍ଦାକୁ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ରାଜାମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କଲେ।
Verse 32
नग्नजिन्नाम कौशल्य आसीद् राजातिधार्मिक: । तस्य सत्याभवत् कन्या देवी नाग्नजिती नृप ॥ ३२ ॥
ହେ ନୃପ! କୋଶଳରେ ନଗ୍ନଜିତ ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ସତ୍ୟା, ଦେବୀ ନାଗ୍ନଜିତୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଥିଲେ।
Verse 33
न तां शेकुर्नृपा वोढुमजित्वा सप्त गोवृषान् । तीक्ष्णशृङ्गान् सुदुर्धर्षान् वीर्यगन्धासहान् खलान् ॥ ३३ ॥
ସାତଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗ ଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦମ୍ୟ ଓ ଉଗ୍ର ବୃଷଭକୁ ଜୟ କରିନଥିଲେ କୌଣସି ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିପାରୁନଥିଲେ। ସେମାନେ ଏତେ ଖଲ ଯେ ବୀରଙ୍କ ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁନଥିଲେ।
Verse 34
तां श्रुत्वा वृषजिल्लभ्यां भगवान् सात्वतां पति: । जगाम कौशल्यपुरं सैन्येन महता वृत: ॥ ३४ ॥
ବୃଷଭଜୟୀଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଲଭ୍ୟ ସେହି ରାଜକନ୍ୟା ବିଷୟ ଶୁଣି, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ନାଥ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମହାସେନାରେ ଘେରା ହୋଇ କୌଶଳ୍ୟପୁର ରାଜଧାନୀକୁ ଗଲେ।
Verse 35
स कोशलपति: प्रीत: प्रत्युत्थानासनादिभि: । अर्हणेनापि गुरुणा पूजयन् प्रतिनन्दित: ॥ ३५ ॥
କୋଶଳପତି ରାଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତ ହେଲେ। ସେ ସିଂହାସନରୁ ଉଠି, ମାନାସନ ଦେଇ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦାନ-ଉପହାର ସହିତ ଯଥୋଚିତ ପୂଜା କଲେ; ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଆଦରରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ।
Verse 36
वरं विलोक्याभिमतं समागतं नरेन्द्रकन्या चकमे रमापतिम् । भूयादयं मे पतिराशिषोऽनल: करोतु सत्या यदि मे धृतो व्रत: ॥ ३६ ॥
ରାଜକନ୍ୟା ନିଜ ଅଭିମତ ମନୋହର ବର ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ରମାପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହିଁ ପତିରୂପେ କାମନା କଲା। ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା—“ଏହିଁ ମୋ ପତି ହେଉନ୍ତୁ; ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଏ, ତେବେ ଏହି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ମୋ ଆଶା ପୂରଣ କରୁ।”
Verse 37
यत्पादपङ्कजरज: शिरसा बिभर्ति श्रीरब्जज: सगिरिश: सहलोकपालै: । लीलातनु: स्वकृतसेतुपरीप्सया य: कालेऽदधत्स भगवान् मम केन तुष्येत् ॥ ३७ ॥
ଯାହାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ରଜକଣାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କମଳଜ ବ୍ରହ୍ମା, ଗିରିଶ ଶିବ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ନିଜ ଶିରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ନିଜେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଧର୍ମସେତୁକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଯିଏ କାଳେ କାଳେ ଲୀଳାଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେଇ ଭଗବାନ ମୋପରେ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ?
Verse 38
अर्चितं पुनरित्याह नारायण जगत्पते । आत्मानन्देन पूर्णस्य करवाणि किमल्पक: ॥ ३८ ॥
ରାଜା ନଗ୍ନଜିତ ପ୍ରଥମେ ଯଥାବିଧି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ପରେ କହିଲେ—“ହେ ନାରାୟଣ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ଆପଣ ନିଜ ଆତ୍ମାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ତେଣୁ ଏହି ଅଲ୍ପ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବ?”
Verse 39
श्रीशुक उवाच तमाह भगवान् हृष्ट: कृतासनपरिग्रह: । मेघगम्भीरया वाचा सस्मितं कुरुनन्दन ॥ ३९ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ—ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ! ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସୁଖାସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ସ୍ମିତ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Verse 40
श्रीभगवानुवाच नरेन्द्र याच्ञा कविभिर्विगर्हिता राजन्यबन्धोर्निजधर्मवर्तिन: । तथापि याचे तव सौहृदेच्छया कन्यां त्वदीयां न हि शुल्कदा वयम् ॥ ४० ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ନିଜ ରାଜଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ରାଜନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯାଚନା କବିମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି। ତଥାପି ତୁମ ସୌହୃଦ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ତୁମ କନ୍ୟାକୁ ମାଗୁଛି; ଆମେ କୌଣସି ଶୁଲ୍କ ଦେଉନାହିଁ।
Verse 41
श्रीराजोवाच कोऽन्यस्तेऽभ्यधिको नाथ कन्यावर इहेप्सित: । गुणैकधाम्नो यस्याङ्गे श्रीर्वसत्यनपायिनी ॥ ४१ ॥
ରାଜା କହିଲେ—ହେ ନାଥ, ଏଠାରେ ମୋ କନ୍ୟା ପାଇଁ ଆପଣଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର କିଏ? ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣର ଏକମାତ୍ର ଧାମ; ଆପଣଙ୍କ ଦେହରେ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନପାୟିନୀ ଭାବେ ସଦା ବସନ୍ତି।
Verse 42
किन्त्वस्माभि: कृत: पूर्वं समय: सात्वतर्षभ । पुंसां वीर्यपरीक्षार्थं कन्यावरपरीप्सया ॥ ४२ ॥
କିନ୍ତୁ, ହେ ସାତ୍ୱତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ କନ୍ୟା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଥିଲୁ—ବର ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ।
Verse 43
सप्तैते गोवृषा वीर दुर्दान्ता दुरवग्रहा: । एतैर्भग्ना: सुबहवो भिन्नगात्रा नृपात्मजा: ॥ ४३ ॥
ହେ ବୀର, ଏହି ସାତଟି ବୃଷଭ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଓ ଅଦମ୍ୟ। ଏମାନେ ବହୁ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି।
Verse 44
यदिमे निगृहीता: स्युस्त्वयैव यदुनन्दन । वरो भवानभिमतो दुहितुर्मे श्रिय:पते ॥ ४४ ॥
ହେ ଯଦୁନନ୍ଦନ, ଯଦି ଆପଣ ଏମାନଙ୍କୁ ନିଜେ ନିଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ତେବେ ହେ ଶ୍ରୀପତି, ମୋ କନ୍ୟା ପାଇଁ ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ଅଭିମତ ବର ହେବେ।
Verse 45
एवं समयमाकर्ण्य बद्ध्वा परिकरं प्रभु: । आत्मानं सप्तधा कृत्वा न्यगृह्णाल्लीलयैव तान् ॥ ४५ ॥
ସେହି ଶର୍ତ୍ତ ଶୁଣି ପ୍ରଭୁ ପରିଧାନ କସିଲେ, ନିଜକୁ ସାତ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ କରି, ସେ ବଳଦମାନଙ୍କୁ ଲୀଳାରେ ସହଜେ ବଶ କଲେ।
Verse 46
बद्ध्वा तान् दामभि: शौरिर्भग्नदर्पान् हतौजस: । व्यकर्षल्लीलया बद्धान् बालो दारुमयान् यथा ॥ ४६ ॥
ଶୌରି ଦାମରେ ସେ ବଳଦମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଦର୍ପ ଓ ବଳ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା। ପରେ ଶିଶୁ ଯେପରି କାଠର ଖେଳନା ବଳଦ ଟାଣେ, ସେପରି ଲୀଳାରେ ଟାଣିଲେ।
Verse 47
तत: प्रीत: सुतां राजा ददौ कृष्णाय विस्मित: । तां प्रत्यगृह्णाद् भगवान् विधिवत् सदृशीं प्रभु: ॥ ४७ ॥
ତାପରେ ପ୍ରୀତ ଓ ବିସ୍ମିତ ରାଜା ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ଯୋଗ୍ୟ ସେହି ବଧୂକୁ ବେଦବିଧିରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 48
राजपत्न्यश्च दुहितु: कृष्णं लब्ध्वा प्रियं पतिम् । लेभिरे परमानन्दं जातश्च परमोत्सव: ॥ ४८ ॥
ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ନିଜ ଝିଅ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ପତି ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପାଇ ପରମାନନ୍ଦ ଲାଭ କଲେ, ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ମହୋତ୍ସବ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।
Verse 49
शङ्खभेर्यानका नेदुर्गीतवाद्यद्विजाशिष: । नरा नार्य: प्रमुदिता: सुवास:स्रगलङ्कृता: ॥ ४९ ॥
ଶଙ୍ଖ, ଭେରୀ ଓ ନଗାଡ଼ା ନିନାଦିତ ହେଲା; ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ଉଠିଲା। ଆନନ୍ଦିତ ନର-ନାରୀ ସୁବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।
Verse 50
दशधेनुसहस्राणि पारिबर्हमदाद् विभु: । युवतीनां त्रिसाहस्रं निष्कग्रीवसुवाससम् ॥ ५० ॥ नवनागसहस्राणि नागाच्छतगुणान् रथान् । रथाच्छतगुणानश्वानश्वाच्छतगुणान् नरान् ॥ ५१ ॥
ପାରିବର୍ହ ରୂପେ ପ୍ରବଳ ରାଜା ନାଗ୍ନଜିତ ଦଶହଜାର ଗାଈ ଏବଂ କଣ୍ଠରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଭୂଷଣ ସହ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ତିନିହଜାର ଯୁବତୀ ଦାସୀ ଦେଲେ।
Verse 51
दशधेनुसहस्राणि पारिबर्हमदाद् विभु: । युवतीनां त्रिसाहस्रं निष्कग्रीवसुवाससम् ॥ ५० ॥ नवनागसहस्राणि नागाच्छतगुणान् रथान् । रथाच्छतगुणानश्वानश्वाच्छतगुणान् नरान् ॥ ५१ ॥
ସେ ନଅହଜାର ହାତୀ ଦେଲେ; ହାତୀଠାରୁ ଶତଗୁଣ ରଥ, ରଥଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ଘୋଡ଼ାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ପୁରୁଷ ସେବକ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
Verse 52
दम्पती रथमारोप्य महत्या सेनया वृतौ । स्नेहप्रक्लिन्नहृदयो यापयामास कोशल: ॥ ५२ ॥
କୋଶଳ ରାଜା ସ୍ନେହରେ ଦ୍ରବିତ ହୃଦୟ ହୋଇ ବର-ବଧୂଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ, ମହାସେନାରେ ଘେରି ତାଙ୍କୁ ପଥେ ପଠାଇଲେ।
Verse 53
श्रुत्वैतद् रुरुधुर्भूपा नयन्तं पथि कन्यकाम् । भग्नवीर्या: सुदुर्मर्षा यदुभिर्गोवृषै: पुरा ॥ ५३ ॥
ଏହା ଶୁଣି ଅସହିଷ୍ଣୁ ରାଜାମାନେ—ପୂର୍ବେ ଯଦୁବୀରମାନେ ଯେମିତି ତାଙ୍କର ବଳ ଭାଙ୍ଗିଥିଲେ—ପଥରେ କନ୍ୟାକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଟକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଯଦୁମାନେ ପୁଣି ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
Verse 54
तानस्यत: शरव्रातान् बन्धुप्रियकृदर्जुन: । गाण्डीवी कालयामास सिंह: क्षुद्रमृगानिव ॥ ५४ ॥
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ, ବନ୍ଧୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି କରାଇବାକୁ ସଦା ଉତ୍ସୁକ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ବାଣବର୍ଷା କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ସିଂହ ଯେପରି ଛୋଟ ମୃଗମାନଙ୍କୁ ହଟାଏ ସେପରି ପଛେ ହଟାଇଦେଲେ।
Verse 55
पारिबर्हमुपागृह्य द्वारकामेत्य सत्यया । रेमे यदूनामृषभो भगवान् देवकीसुत: ॥ ५५ ॥
ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବକୀସୁତ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାରିବର୍ହ (ବିବାହଦାନ) ଗ୍ରହଣ କରି ସତ୍ୟାଭାମା ସହ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସି ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କଲେ।
Verse 56
श्रुतकीर्ते: सुतां भद्रां उपयेमे पितृष्वसु: । कैकेयीं भ्रातृभिर्दत्तां कृष्ण: सन्तर्दनादिभि: ॥ ५६ ॥
ପିତୃଭଗିନୀ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତିଙ୍କ କନ୍ୟା, କୈକେୟ ରାଜକୁମାରୀ ଭଦ୍ରାକୁ, ସନ୍ତର୍ଦନ ଆଦି ଭାଇମାନେ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବିବାହ କଲେ।
Verse 57
सुतां च मद्राधिपतेर्लक्ष्मणां लक्षणैर्युताम् । स्वयंवरे जहारैक: स सुपर्ण: सुधामिव ॥ ५७ ॥
ତାପରେ ମଦ୍ରାଧିପତିଙ୍କ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ କନ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣାକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂବରେ ଏକାକୀ ହରଣ କଲେ—ଯେପରି ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଗରୁଡ ଅମୃତ ହରିନେଇଥିଲା।
Verse 58
अन्याश्चैवंविधा भार्या: कृष्णस्यासन् सहस्रश: । भौमं हत्वा तन्निरोधादाहृताश्चारुदर्शना: ॥ ५८ ॥
ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ହେଲେ; ଭୌମାସୁରକୁ ବଧ କରି ତାହାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Frequently Asked Questions
Kuntī articulates the Bhāgavata principle of poṣaṇa: the Lord’s protection operates through His grace, invoked by remembrance (smaraṇa) and relationship. Though Kṛṣṇa is the impartial Supersoul of all, the text emphasizes His special responsiveness to devotees who take shelter of Him, making His ‘remembering’ the devotional way of describing His active guardianship and intervention.
The chapter contrasts attainment-by-effort with attainment-by-grace. Yogic perfection may grant vision of the Lord as Paramātmā, but intimate access to Bhagavān’s personal presence is depicted as bhakti-prasāda—bestowed upon devotees bound to Him by loving service and surrender, as exemplified by the Pāṇḍavas’ familial devotion.
Kālindī is described as the daughter of the sun-god who performs severe penances to obtain Lord Viṣṇu/Kṛṣṇa as her husband, residing in a Yamunā-water mansion until meeting Him. Her account highlights the Bhāgavata motif that sincere vow and single-minded desire for Bhagavān culminate in divine acceptance, integrating ascetic aspiration into household dharma through sacred marriage.
The expansion displays aiśvarya (sovereign divinity) while fulfilling a kṣatriya test of prowess without delay or harm. The episode also functions as a theological sign: the Lord is one yet unlimited, capable of manifesting multiple forms to protect dharma and honor social vows, thereby legitimizing the marriage in the eyes of the royal assembly.
Within the epic kṣatriya context, this is framed as a righteous assertion aligned with the bride’s inclination and the Lord’s dharmic purpose, especially when rival parties obstruct a legitimate choice due to political hostility. The narrative emphasizes that Kṛṣṇa’s actions dismantle adharmic opposition while establishing alliances that support devotee welfare and regional stability.
Read Srimad Bhagavatam in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.