Adhyaya 5
Nanda Mahārāja Celebrates Kṛṣṇa’s Birth; Vasudeva Warns of Danger
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାକଟ୍ୟ ଓ ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯିବା ପରେ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସେଇ ଗୁପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଘଟଣା ସାମାଜିକ ଓ ବୈଦିକ ଆଚାରରେ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ସ୍ଥିର ହୁଏ। ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାତକର୍ମାଦି ମଙ୍ଗଳ ସଂସ୍କାର କରାଇ, ଗାଈ, ଧାନ୍ୟ, ଆଭୂଷଣ ଆଦି ମହାଦାନ ଦେଇ ବ୍ରଜପୁରରେ ମହୋତ୍ସବ କରନ୍ତି। ଗୋପ-ଗୋପୀମାନେ ଉପହାର ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ଆସନ୍ତି, ସଙ୍ଗୀତ ଗୁଞ୍ଜେ, ଏବଂ ଅଜ ଓ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ଶିଶୁ ପ୍ରତି ବାତ୍ସଲ୍ୟଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ପରେ ନନ୍ଦ କଂସକୁ କର ଦେବାକୁ ମଥୁରା ଯାଇ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଭେଟନ୍ତି; ଦୁହେଁ ସ୍ନେହସହିତ ଭାଗ୍ୟ ଓ ବିୟୋଗ ବିଷୟରେ ଗମ୍ଭୀର ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି। ବସୁଦେବ ଗୋକୁଳରେ ଆସନ୍ତା ଉପଦ୍ରବର ସଙ୍କେତ ଦେଇ ସତର୍କ କରନ୍ତି, ଯାହା କଂସର ବୈର ଓ ଦୈତ୍ୟପ୍ରେରିତ ସଙ୍କଟର ପରବର୍ତ୍ତୀ କଥାକୁ ଗତି ଦିଏ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच नन्दस्त्वात्मज उत्पन्ने जाताह्लादो महामना: । आहूय विप्रान् वेदज्ञान्स्नात: शुचिरलङ्कृत: ॥ १ ॥ वाचयित्वा स्वस्त्ययनं जातकर्मात्मजस्य वै । कारयामास विधिवत् पितृदेवार्चनं तथा ॥ २ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ମହାମନା ନନ୍ଦ ମହାରାଜଙ୍କ ଘରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୁତ୍ରରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେବା ସହିତ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ଓ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ବେଦମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ ପାଠ କରାଇ, ନବଜାତ ଶିଶୁର ଜାତକର୍ମ ବିଧିମତ୍ କରାଇଲେ ଏବଂ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରାଇଲେ।
Verse 2
श्रीशुक उवाच नन्दस्त्वात्मज उत्पन्ने जाताह्लादो महामना: । आहूय विप्रान् वेदज्ञान्स्नात: शुचिरलङ्कृत: ॥ १ ॥ वाचयित्वा स्वस्त्ययनं जातकर्मात्मजस्य वै । कारयामास विधिवत् पितृदेवार्चनं तथा ॥ २ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ମହାମନା ନନ୍ଦ ମହାରାଜଙ୍କ ଘରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୁତ୍ରରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେବା ସହିତ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ଓ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ବେଦମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ ପାଠ କରାଇ, ନବଜାତ ଶିଶୁର ଜାତକର୍ମ ବିଧିମତ୍ କରାଇଲେ ଏବଂ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରାଇଲେ।
Verse 3
धेनूनां नियुते प्रादाद् विप्रेभ्य: समलङ्कृते । तिलाद्रीन्सप्त रत्नौघशातकौम्भाम्बरावृतान् ॥ ३ ॥
ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ରତ୍ନରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ବିଶ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ କଲେ। ତଦୁପରି ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଢ଼ାଇ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକା ଧାନ୍ୟର ସାତ ପର୍ବତସମ ଢେର ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
Verse 4
कालेन स्नानशौचाभ्यां संस्कारैस्तपसेज्यया । शुध्यन्ति दानै: सन्तुष्टया द्रव्याण्यात्मात्मविद्यया ॥ ४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, କାଳର ପ୍ରବାହରେ ଭୂମି ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ସ୍ନାନରେ ଦେହ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଶୌଚରେ ଅଶୁଚି ବସ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ସଂସ୍କାରରେ ଜନ୍ମ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ତପସ୍ୟାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜା ଓ ଦାନରେ ସମ୍ପତ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ସନ୍ତୋଷରେ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଆତ୍ମବିଦ୍ୟା—ଅର୍ଥାତ୍ କୃଷ୍ଣଚେତନା—ରେ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 5
सौमङ्गल्यगिरो विप्रा: सूतमागधवन्दिन: । गायकाश्च जगुर्नेदुर्भेर्यो दुन्दुभयो मुहु: ॥ ५ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ। ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀଜନ—ପୁରାଣ ଓ ରାଜବଂଶ-ଇତିହାସ ପାଠରେ ପାରଦର୍ଶୀ—ଘୋଷ କଲେ; ଗାୟକମାନେ ଗାଇଲେ ଏବଂ ଭେରୀ-ଦୁନ୍ଦୁଭି ଆଦି ବାଦ୍ୟ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ନିନାଦିତ ହେଲା।
Verse 6
व्रज: सम्मृष्टसंसिक्तद्वाराजिरगृहान्तर: । चित्रध्वजपताकास्रक्चैलपल्लवतोरणै: ॥ ६ ॥
ନନ୍ଦ ମହାରାଜଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ବ୍ରଜପୁର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସଜାଯାଇଥିଲା। ବିଚିତ୍ର ଧ୍ୱଜ-ପତାକା, ତୋରଣ, ପୁଷ୍ପମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆମ୍ବ ପଲ୍ଲବରେ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ଶୋଭିତ; ଆଙ୍ଗଣ, ରାସ୍ତାପାଖର ଗେଟ୍ ଓ ଘରଭିତର ଘରକୋଠା—ସବୁକିଛି ଭଲଭାବେ ଝାଡ଼ି ପାଣିରେ ଧୋଇଦିଆଯାଇଥିଲା।
Verse 7
गावो वृषा वत्सतरा हरिद्रातैलरूषिता: । विचित्रधातुबर्हस्रग्वस्त्रकाञ्चनमालिन: ॥ ७ ॥
ଗାଈ, ବୃଷ ଓ ବଛଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ହଳଦୀ ଓ ତେଲର ମିଶ୍ରଣ ଭଲଭାବେ ଲେପାଯାଇଥିଲା, ଯାହାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ମିଶିଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମୟୂରପଙ୍ଖ ଶୋଭିଥିଲା; ପୁଷ୍ପମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଭୂଷଣରେ ସେମାନେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ।
Verse 8
महार्हवस्त्राभरणकञ्चुकोष्णीषभूषिता: । गोपा: समाययू राजन् नानोपायनपाणय: ॥ ८ ॥
ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ! ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, କଞ୍ଚୁକ ଓ ପାଗଡ଼ି ପିନ୍ଧି ସୁସଜ୍ଜିତ ଗୋପମାନେ ହାତରେ ନାନା ଉପହାର ନେଇ ନନ୍ଦମହାରାଜଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ।
Verse 9
गोप्यश्चाकर्ण्य मुदिता यशोदाया: सुतोद्भवम् । आत्मानं भूषयांचक्रुर्वस्त्राकल्पाञ्जनादिभि: ॥ ९ ॥
ଯଶୋଦାମାତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଜନ୍ମର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ଭଲ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ଅଞ୍ଜନ ଆଦିଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଜାଇଲେ।
Verse 10
नवकुङ्कुमकिञ्जल्कमुखपङ्कजभूतय: । बलिभिस्त्वरितं जग्मु: पृथुश्रोण्यश्चलत्कुचा: ॥ १० ॥
ନବ କେଶର ଓ କୁଙ୍କୁମର ପରାଗରେ ଶୋଭିତ ପଦ୍ମମୁଖୀ, ପୃଥୁ ଶ୍ରୋଣୀ ଓ ଦୌଡ଼ିବାବେଳେ ଚଳିତ ସ୍ତନବତୀ ଗୋପୀମାନେ ହାତରେ ଉପହାର ନେଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଯଶୋଦାମାତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
Verse 11
गोप्य: सुमृष्टमणिकुण्डलनिष्ककण्ठ्य- श्चित्राम्बरा: पथि शिखाच्युतमाल्यवर्षा: । नन्दालयं सवलया व्रजतीर्विरेजु- र्व्यालोलकुण्डलपयोधरहारशोभा: ॥ ११ ॥
ମସୃଣ ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ଓ କଣ୍ଠରେ ନିଷ୍କ ଧାରଣ କରି, ବିଚିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ବଳୟ ପରିଧାନ କରି, କେଶରୁ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା ଝରୁଥିବା ଗୋପୀମାନେ ନନ୍ଦାଳୟକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଇଲେ; ତାଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ, ହାର ଓ ସ୍ତନ ଚଳନରେ ଦୋଳାୟମାନ ଥିଲା।
Verse 12
ता आशिष: प्रयुञ्जानाश्चिरं पाहीति बालके । हरिद्राचूर्णतैलाद्भि: सिञ्चन्त्योऽजनमुज्जगु: ॥ १२ ॥
ସେମାନେ ନବଜାତ ଶିଶୁକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ କହିଲେ, “ହେ ବାଳକ, ଦୀର୍ଘକାଳ ରକ୍ଷା କର; ବ୍ରଜର ରାଜା ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାଳନ କର।” ପରେ ହଳଦୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ତେଲ ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ଅଜନ୍ମା ପରମହରିଙ୍କ ଉପରେ ଛିଟାଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
Verse 13
अवाद्यन्त विचित्राणि वादित्राणि महोत्सवे । कृष्णे विश्वेश्वरेऽनन्ते नन्दस्य व्रजमागते ॥ १३ ॥
ନନ୍ଦ ମହାରାଜଙ୍କ ବ୍ରଜଗୃହକୁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଅନନ୍ତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆସିବା ସହିତ ମହୋତ୍ସବରେ ନାନା ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।
Verse 14
गोपा: परस्परं हृष्टा दधिक्षीरघृताम्बुभि: । आसिञ्चन्तो विलिम्पन्तो नवनीतैश्च चिक्षिपु: ॥ १४ ॥
ଗୋପମାନେ ପରସ୍ପର ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଦହି, କ୍ଷୀର, ଘୃତ ଓ ଜଳ ମିଶାଇ ଏକାପରେ ଏକା ଛିଟାଇଲେ, ଲେପିଲେ, ଏବଂ ନବନୀତ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
Verse 15
नन्दो महामनास्तेभ्यो वासोऽलङ्कारगोधनम् । सूतमागधवन्दिभ्यो येऽन्ये विद्योपजीविन: ॥ १५ ॥ तैस्तै: कामैरदीनात्मा यथोचितमपूजयत् । विष्णोराराधनार्थाय स्वपुत्रस्योदयाय च ॥ १६ ॥
ମହାମନା ନନ୍ଦ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଗୋଧନ ଦାନ କଲେ। ସୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଜୀବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତାଅନୁସାରେ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ—ଏହା ବିଷ୍ଣୁ ଆରାଧନା ଓ ନିଜ ପୁତ୍ରର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ପାଇଁ।
Verse 16
नन्दो महामनास्तेभ्यो वासोऽलङ्कारगोधनम् । सूतमागधवन्दिभ्यो येऽन्ये विद्योपजीविन: ॥ १५ ॥ तैस्तै: कामैरदीनात्मा यथोचितमपूजयत् । विष्णोराराधनार्थाय स्वपुत्रस्योदयाय च ॥ १६ ॥
ମହାମନା ନନ୍ଦ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଗୋଧନ ଦାନ କଲେ। ସୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଜୀବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତାଅନୁସାରେ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ—ଏହା ବିଷ୍ଣୁ ଆରାଧନା ଓ ନିଜ ପୁତ୍ରର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ପାଇଁ।
Verse 17
रोहिणी च महाभागा नन्दगोपाभिनन्दिता । व्यचरद् दिव्यवासस्रक्कण्ठाभरणभूषिता ॥ १७ ॥
ମହାଭାଗା ରୋହିଣୀ ନନ୍ଦ ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମାଳା ଓ କଣ୍ଠାଭରଣ ଆଦି ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଉତ୍ସବକୁ ଆସିଥିବା ଅତିଥି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଏଠି-ସେଠି ଘୁରୁଥିଲେ।
Verse 18
तत आरभ्य नन्दस्य व्रज: सर्वसमृद्धिमान् । हरेर्निवासात्मगुणै रमाक्रीडमभून्नृप ॥ १८ ॥
ତାହାପରେ ନନ୍ଦ ମହାରାଜଙ୍କ ବ୍ରଜ ସର୍ବସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ହରିଙ୍କ ନିବାସ ଓ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରୁ ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀଙ୍କ ଲୀଳାକ୍ରୀଡାସ୍ଥଳ ହେଲା, ହେ ନୃପ।
Verse 19
गोपान् गोकुलरक्षायां निरूप्य मथुरां गत: । नन्द: कंसस्य वार्षिक्यं करं दातुं कुरूद्वह ॥ १९ ॥
ଗୋକୁଳର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ମଥୁରାକୁ ଗଲେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଂସକୁ ବାର୍ଷିକ କର ଦେବାକୁ।
Verse 20
वसुदेव उपश्रुत्य भ्रातरं नन्दमागतम् । ज्ञात्वा दत्तकरं राज्ञे ययौ तदवमोचनम् ॥ २० ॥
ବସୁଦେବ ଶୁଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର ଓ ଭ୍ରାତା ନନ୍ଦ ମଥୁରାକୁ ଆସି ରାଜା କଂସକୁ କର ଦେଇସାରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ନନ୍ଦଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।
Verse 21
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय देह: प्राणमिवागतम् । प्रीत: प्रियतमं दोर्भ्यां सस्वजे प्रेमविह्वल: ॥ २१ ॥
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ହଠାତ୍ ଉଠିପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଦେହକୁ ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସିଲା। ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ସେ ତାଙ୍କ ପରମ ପ୍ରିୟ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
Verse 22
पूजित: सुखमासीन: पृष्ट्वानामयमादृत: । प्रसक्तधी: स्वात्मजयोरिदमाह विशाम्पते ॥ २२ ॥
ହେ ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ, ନନ୍ଦ ମହାରାଜଙ୍କ ଆଦରପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଗତ ଓ ପୂଜା ପରେ ବସୁଦେବ ସୁଖରେ ବସିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ନିଜ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କ କୁଶଳ ପଚାରିଲେ।
Verse 23
दिष्टया भ्रात: प्रवयस इदानीमप्रजस्य ते । प्रजाशाया निवृत्तस्य प्रजा यत् समपद्यत ॥ २३ ॥
ଭାଇ ନନ୍ଦ ମହାରାଜ! ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ତୁମର ପୁତ୍ର ନଥିଲା, ସନ୍ତାନ ଆଶା ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ ଥିଲା; ତେଣୁ ଏବେ ପୁତ୍ରଲାଭ ମହାଭାଗ୍ୟର ଚିହ୍ନ।
Verse 24
दिष्टया संसारचक्रेऽस्मिन् वर्तमान: पुनर्भव: । उपलब्धो भवानद्य दुर्लभं प्रियदर्शनम् ॥ २४ ॥
ଏହି ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ତୁମ ଦର୍ଶନ ମୋ ପାଇଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ସଦୃଶ; ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
Verse 25
नैकत्र प्रियसंवास: सुहृदां चित्रकर्मणाम् । ओघेन व्यूह्यमानानां प्लवानां स्रोतसो यथा ॥ २५ ॥
ନଦୀର ତରଙ୍ଗବେଗରେ ଭାସୁଥିବା କାଠଖଣ୍ଡ ଏକଠା ରହିପାରେନି; ସେପରି ବିଚିତ୍ର କର୍ମ ଓ କାଳତରଙ୍ଗରେ ମିତ୍ର-ସ୍ୱଜନ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ର ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 26
कच्चित् पशव्यं निरुजं भूर्यम्बुतृणवीरुधम् । बृहद्वनं तदधुना यत्रास्से त्वं सुहृद्वृत: ॥ २६ ॥
ପ୍ରିୟ ସୁହୃଦ୍ ନନ୍ଦ ମହାରାଜ! ତୁମେ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ସହ ବସୁଥିବା ସେଇ ବୃହତ୍ ବନ କି ପଶୁ-ଗୋମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ଓ ନିରୋଗ? ସେଠାରେ ଜଳ, ଘାସ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରଚୁର କି?
Verse 27
भ्रातर्मम सुत: कच्चिन्मात्रा सह भवद्व्रजे । तातं भवन्तं मन्वानो भवद्भ्यामुपलालित: ॥ २७ ॥
ଭାଇ! ମୋ ପୁତ୍ର ବଳଦେବ କି ତାଙ୍କ ମାତା ରୋହିଣୀ ସହ ତୁମ ବ୍ରଜରେ ଅଛନ୍ତି? ତୁମକୁ ପିତା ଭାବି ତୁମେ ଦୁହେଁ ସ୍ନେହରେ ପାଳନ କରୁଛ; ସେ କି ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି?
Verse 28
पुंसस्त्रिवर्गो विहित: सुहृदो ह्यनुभावित: । न तेषु क्लिश्यमानेषु त्रिवर्गोऽर्थाय कल्पते ॥ २८ ॥
ଯେତେବେଳେ ସୁହୃଦ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସୁସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ରବିହିତ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ତ୍ରିବର୍ଗ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ସେମାନେ କ୍ଲେଶରେ ଥିଲେ ଏହା ସୁଖ ଦେଉନାହିଁ।
Verse 29
श्रीनन्द उवाच अहो ते देवकीपुत्रा: कंसेन बहवो हता: । एकावशिष्टावरजा कन्या सापि दिवं गता ॥ २९ ॥
ଶ୍ରୀନନ୍ଦ କହିଲେ—ହାୟ! ଦେବକୀଙ୍କ ଅନେକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କଂସ ହତ୍ୟା କଲା। ଏବଂ ଯେ ଏକମାତ୍ର ସବୁଠୁ କନିଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲା।
Verse 30
नूनं ह्यदृष्टनिष्ठोऽयमदृष्टपरमो जन: । अदृष्टमात्मनस्तत्त्वं यो वेद न स मुह्यति ॥ ३० ॥
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଅଦୃଷ୍ଟ (ଭାଗ୍ୟ) ଉପରେ ନିର୍ଭର; ଅଦୃଷ୍ଟ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟନ୍ତା। ଯେ ଅଦୃଷ୍ଟକୁ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ଜାଣେ, ସେ କେବେ ମୋହିତ ହୁଏନାହିଁ।
Verse 31
श्रीवसुदेव उवाच करो वै वार्षिको दत्तो राज्ञे दृष्टा वयं च व: । नेह स्थेयं बहुतिथं सन्त्युत्पाताश्च गोकुले ॥ ३१ ॥
ଶ୍ରୀ ବସୁଦେବ କହିଲେ—ଭାଇ, ତୁମେ ରାଜା (କଂସ)ଙ୍କୁ ବାର୍ଷିକ କର ଦେଇସାରିଛ ଏବଂ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛ। ଏଠାରେ ବହୁଦିନ ରୁହନି; ଗୋକୁଳରେ ଉତ୍ପାତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି।
Verse 32
श्रीशुक उवाच इति नन्दादयो गोपा: प्रोक्तास्ते शौरिणा ययु: । अनोभिरनडुद्युक्तैस्तमनुज्ञाप्य गोकुलम् ॥ ३२ ॥
ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଶୌରି (ବସୁଦେବ) ଏପରି କହିବା ପରେ ନନ୍ଦ ଆଦି ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଗାଡ଼ିରେ ବଳଦ ଯୋଡ଼ି, ଗୋକୁଳକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
Frequently Asked Questions
It shows how the Supreme Lord allows Himself to be approached within dharma and human society, enabling the devotees’ vātsalya-bhāva to mature naturally. The saṁskāra is not for purifying Kṛṣṇa (who is eternally pure) but for sanctifying the environment and the community’s relationship with Him, establishing Vraja as the stage for bhakti-rasa and poṣaṇa (the Lord’s protection of devotees) in the chapters that follow.
The verse outlines a graded śuddhi: time purifies possessions, bathing purifies the body, saṁskāras purify birth, tapas purifies senses, and dāna/worship offered to brāhmaṇas purifies wealth; the mind is purified by satisfaction, and the self is purified by self-realization—explicitly identified as Kṛṣṇa consciousness. The hierarchy culminates in bhakti as the deepest purification because it addresses the root identity (ātman) rather than only external conditions.
Vasudeva understands Kaṁsa’s paranoia and the likelihood of disturbances aimed at the child connected to Devakī. Although Kṛṣṇa is concealed in Gokula, the atmosphere around Kaṁsa is charged with fear and violence. The warning functions as narrative foreshadowing: Vraja will soon face demonic attacks, and the devotees’ protection (poṣaṇa) will be displayed through Kṛṣṇa’s forthcoming līlās.
They are traditional professional reciters and bards: sūtas narrate histories and Purāṇic accounts, māgadhas praise royal lineages and compose eulogies, and vandīs offer formal glorification. Their inclusion in Nanda’s charity highlights the Vedic social ecosystem of remembrance and kīrtana-like celebration, where sacred history and praise support communal dharma and devotion.