Adhyaya 31

Verse 1

गोप्य ऊचु: जयति तेऽधिकं जन्मना व्रज: श्रयत इन्दिरा शश्वदत्र हि । दयित द‍ृश्यतां दिक्षु तावका- स्त्वयि धृतासवस्त्वां विचिन्वते ॥ १ ॥

ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରିୟ! ତୁମ ଜନ୍ମରେ ବ୍ରଜ ଅତି ମହିମାମୟ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ ସଦା ଏଠି ବସନ୍ତି। କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ ପ୍ରାଣ ଧରିଛୁ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛୁ; କୃପାକରି ଦର୍ଶନ ଦିଅ।

Verse 2

शरदुदाशये साधुजातसत्- सरसिजोदरश्रीमुषा द‍ृशा । सुरतनाथ तेऽशुल्कदासिका वरद निघ्नतो नेह किं वध: ॥ २ ॥

ହେ ସୁରତନାଥ! ଶରତ୍କାଳର ସ୍ୱଚ୍ଛ ସରୋବରରେ ଫୁଟିଥିବା ଉତ୍ତମ କମଳର ମଧ୍ୟଭାଗର ଶୋଭାକୁ ମଧ୍ୟ ହରିନେବା ପରି ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି। ହେ ବରଦ! ଯେ ଦାସୀମାନେ ମୂଲ୍ୟ ବିନା ନିଜକୁ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ନିଧନ କରୁଛ—ଏହା କି ବଧ ନୁହେଁ?

Verse 3

विषजलाप्ययाद् व्यालराक्षसाद् वर्षमारुताद् वैद्युतानलात् । वृषमयात्मजाद् विश्वतो भया- दृषभ ते वयं रक्षिता मुहु: ॥ ३ ॥

ହେ ଋଷଭ! ତୁମେ ଆମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିଛ—ବିଷଜଳ ପାନରୁ, ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟାଳରାକ୍ଷସ ଅଘରୁ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବର୍ଷାରୁ, ମାରୁତ ଦାନବରୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଦ୍ୟୁତ୍-ଅଗ୍ନିରୁ, ବୃଷ ଦାନବରୁ ଏବଂ ମୟଦାନବଙ୍କ ପୁତ୍ରରୁ।

Verse 4

न खलु गोपीकानन्दनो भवान् अखिलदेहिनामन्तरात्मद‍ृक् । विखनसार्थितो विश्वगुप्तये सख उदेयिवान् सात्वतां कुले ॥ ४ ॥

ହେ ସଖା! ତୁମେ ପ୍ରକୃତରେ ଗୋପୀ ଯଶୋଦାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନୁହେଁ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ସାକ୍ଷୀ। ବିଶ୍ୱରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା (ବିଖନସ) ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ତୁମେ ସାତ୍ୱତ କୁଳରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛ।

Verse 5

विरचिताभयं वृष्णिधूर्य ते चरणमीयुषां संसृतेर्भयात् । करसरोरुहं कान्त कामदं शिरसि धेहि न: श्रीकरग्रहम् ॥ ५ ॥

ହେ ବୃଷ୍ଣିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସଂସାରଭୟରୁ ତୁମ ପାଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇଥିବା, ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ହାତ ଧରିଥିବା ତୁମ କାମଦାୟୀ ପଦ୍ମହସ୍ତ—ହେ ପ୍ରିୟ—ଆମ ମସ୍ତକରେ ରଖ।

Verse 6

व्रजजनार्तिहन् वीर योषितां निजजनस्मयध्वंसनस्मित । भज सखे भवत्किङ्करी: स्म नो जलरुहाननं चारु दर्शय ॥ ६ ॥

ହେ ବ୍ରଜଜନାର୍ତିହର! ହେ ବୀର, ଯୋଷିତାଙ୍କ ନାୟକ! ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ଗର୍ବକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ତୁମ ସ୍ମିତ! ହେ ସଖା, ଆମକୁ ତୁମ ଦାସୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ତୁମ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖାଅ।

Verse 7

प्रणतदेहिनां पापकर्षणं तृणचरानुगं श्रीनिकेतनम् । फणिफणार्पितं ते पदाम्बुजं कृणु कुचेषु न: कृन्धि हृच्छयम् ॥ ७ ॥

ତୁମ ପାଦରେ ଶରଣାଗତ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାପ ହରଣକାରୀ, ଚରଣଭୂମିରେ ଗୋମାତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲୁଥିବା, ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନିତ୍ୟ ନିବାସ ତୁମ ପଦ୍ମପାଦ—ଯାହାକୁ ତୁମେ କାଳିୟ ସର୍ପର ଫଣା ଉପରେ ରଖିଥିଲ—ସେହି ପାଦକୁ ଆମ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ରଖି, ହୃଦୟର କାମବେଦନା କାଟିଦିଅ।

Verse 8

मधुरया गिरा वल्गुवाक्यया बुधमनोज्ञया पुष्करेक्षण । विधिकरीरिमा वीर मुह्यतीर् अधरसीधुनाप्याययस्व न: ॥ ८ ॥

ହେ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣ (କମଳନୟନ)! ତୁମ ମଧୁର ବାଣୀ ଓ ମନୋହର ବଚନ, ଯାହା ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷେ, ଆମକୁ ଆହୁରି ଆହୁରି ମୋହିତ କରୁଛି। ହେ ବୀର, ତୁମ ଅଧରାମୃତରେ ଆମକୁ—ତୁମ ଦାସୀମାନଙ୍କୁ—ପୁନର୍ଜୀବିତ କର।

Verse 9

तव कथामृतं तप्तजीवनं कविभिरीडितं कल्मषापहम् । श्रवणमङ्गलं श्रीमदाततं भुवि गृणन्ति ये भूरिदा जना: ॥ ९ ॥

ତୁମ କଥାମୃତ ସଂସାରତାପରେ ଦଗ୍ଧ ଜୀବମାନଙ୍କର ଜୀବନ; କବିମାନେ ଯାହାକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଏହା ପାପ-କଲ୍ମଷ ନାଶ କରେ। ଏହା ଶ୍ରବଣରେ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସାରିତ। ଯେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଏହାକୁ ଗାଇ ପ୍ରଚାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାଦାତା।

Verse 10

प्रहसितं प्रिय प्रेमवीक्षणं विहरणं च ते ध्यानमङ्गलम् । रहसि संविदो या हृदिस्पृश: कुहक नो मन: क्षोभयन्ति हि ॥ १० ॥

ତୁମ ହାସ, ତୁମ ମଧୁର ପ୍ରେମଭରା ଦୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ତୁମ ସହ ଆମ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବିହାର ଓ ଗୁପ୍ତ ସମ୍ବାଦ—ଏସବୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳ, ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ। କିନ୍ତୁ ହେ ଛଳିଆ, ଏହି ସ୍ମୃତିମାନେ ଆମ ମନକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଅଶାନ୍ତ କରେ।

Verse 11

चलसि यद् व्रजाच्चारयन् पशून् नलिनसुन्दरं नाथ ते पदम् । शिलतृणाङ्कुरै: सीदतीति न: कलिलतां मन: कान्त गच्छति ॥ ११ ॥

ହେ ନାଥ, ହେ କାନ୍ତ! ତୁମେ ବ୍ରଜ ଛାଡ଼ି ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଚରାଇବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଯାଅ, ସେତେବେଳେ ଆମ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ହୁଏ—ପଦ୍ମଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ତୁମ ପାଦ କଙ୍କଡ଼, ତୃଣ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଙ୍କୁରରେ ଯେନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନ ପାଉ। ଏହିଭାବେ ଆମ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 12

दिनपरिक्षये नीलकुन्तलै- र्वनरुहाननं बिभ्रदावृतम् । घनरजस्वलं दर्शयन् मुहु- र्मनसि न: स्मरं वीर यच्छसि ॥ १२ ॥

ଦିନ ଶେଷରେ ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ତୁମ କମଳମୁଖ ଦେଖାଅ—ନୀଳ କେଶରେ ଆବୃତ ଏବଂ ଘନ ଧୂଳିରେ ମଲିନ। ହେ ବୀର, ଏଭଳି କରି ତୁମେ ଆମ ମନରେ କାମଭାବ ଜଗାଅ।

Verse 13

प्रणतकामदं पद्मजार्चितं धरणिमण्डनं ध्येयमापदि । चरणपङ्कजं शन्तमं च ते रमण न: स्तनेष्वर्पयाधिहन् ॥ १३ ॥

ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି ସେଇ ତୁମ ଚରଣକମଳ ଶରଣାଗତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ସେଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀର ଭୂଷଣ, ପରମ ଶାନ୍ତିଦାୟକ, ଏବଂ ଆପଦରେ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ। ହେ ରମଣ, ହେ ଆଧିହନ୍, କୃପାକରି ସେଇ ପାଦ ଆମ ସ୍ତନରେ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 14

सुरतवर्धनं शोकनाशनं स्वरितवेणुना सुष्ठु चुम्बितम् । इतररागविस्मारणं नृणां वितर वीर नस्तेऽधरामृतम् ॥ १४ ॥

ହେ ବୀର! ଆମକୁ ତୁମ ଅଧରାମୃତ ବିତରଣ କର; ଏହା ସୁରତରସ ବଢ଼ାଏ ଓ ଶୋକ ନାଶ କରେ। ସେଇ ଅମୃତକୁ ତୁମ ସ୍ୱରିତ ବେଣୁ ଭଲଭାବେ ଚୁମ୍ବିତ କରିଛି, ଏବଂ ଲୋକଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତିକୁ ଭୁଲାଇ ଦିଏ।

Verse 15

अटति यद् भवानह्नि काननं त्रुटि युगायते त्वामपश्यताम् । कुटिलकुन्तलं श्रीमुखं च ते जड उदीक्षतां पक्ष्मकृद् दृशाम् ॥ १५ ॥

ଆପଣ ଦିନେ କାନନକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଆପଣଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ପାରିବାରୁ ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ଯୁଗ ସମାନ ଲାଗେ। ଏବଂ ଘୁଞ୍ଚା କେଶରେ ଶୋଭିତ ଆପଣଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ମୁଖ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୂର୍ଖ ବିଧାତା ଗଢ଼ିଥିବା ପଳକ ଆନନ୍ଦକୁ ବାଧା ଦିଏ।

Verse 16

पतिसुतान्वयभ्रातृबान्धवा- नतिविलङ्‌घ्य तेऽन्त्यच्युतागता: । गतिविदस्तवोद्गीतमोहिता: कितव योषित: कस्त्यजेन्निशि ॥ १६ ॥

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ଆମେ କାହିଁକି ଆସିଛୁ ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ। ତୁମ ବଂଶୀର ଉଚ୍ଚ ଗୀତରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ପତି, ପୁତ୍ର, ବଂଶ, ଭାଇ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ। କହ, ତୁମ ପରି ଛଳିଆ ଛଡ଼ା ରାତିରେ ଆସିଥିବା ଯୁବତୀମାନଙ୍କୁ କିଏ ତ୍ୟାଗ କରିବ?

Verse 17

रहसि संविदं हृच्छयोदयं प्रहसिताननं प्रेमवीक्षणम् । बृहदुर: श्रियो वीक्ष्य धाम ते मुहुरतिस्पृहा मुह्यते मन: ॥ १७ ॥

ଗୁପ୍ତରେ ତୁମ ସହ ହୋଇଥିବା ମଧୁର ସମ୍ବାଦ, ହୃଦୟରେ ଉଠୁଥିବା କାମୋଦୟ, ତୁମ ହସୁଥିବା ମୁଖ, ପ୍ରେମଭରା ଦୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ଧାମ ତୁମ ବିଶାଳ ବକ୍ଷ—ଏସବୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଆମ ମନ ପୁନଃପୁନଃ ମୋହିତ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ; ତୁମ ପାଇଁ ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷା ଜାଗେ।

Verse 18

व्रजवनौकसां व्यक्तिरङ्ग ते वृजिनहन्‍त्र्यलं विश्वमङ्गलम् । त्यज मनाक् च नस्त्वत्स्पृहात्मनां स्वजनहृद्रुजां यन्निषूदनम् ॥ १८ ॥

ହେ ପ୍ରିୟ! ବ୍ରଜବନବାସୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରଣ କରୁଥିବା ତୁମ ଏହି ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରକଟତା ହିଁ ଜଗତମଙ୍ଗଳ। ତୁମ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଆମ ମନ ତରସୁଛି; ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରୋଗ ନାଶକ ସେଇ ଔଷଧ ଆମକୁ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ଦିଅ।

Verse 19

यत्ते सुजातचरणाम्बुरुहं स्तनेषु भीता: शनै: प्रिय दधीमहि कर्कशेषु । तेनाटवीमटसि तद् व्यथते न किंस्वित् कूर्पादिभिर्भ्रमति धीर्भवदायुषां न: ॥ १९ ॥

ହେ ପ୍ରିୟ! ତୁମ ସୁଜାତ କମଳଚରଣ ଏତେ କୋମଳ ଯେ ଆଘାତ ଲାଗିବ ବୋଲି ଭୟ କରି ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆମ କଠିନ ସ୍ତନରେ ରଖୁ। ଆମ ଆୟୁ ତୁମେ ହିଁ; ତେଣୁ ତୁମେ ଅଟବୀପଥରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ କଙ୍କର-ପଥର ଆଦିରେ ତୁମ କୋମଳ ପାଦକୁ ବେଦନା ହେବ କି ନାହିଁ—ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଆମ ମନ ବିହ୍ବଳ ହୁଏ।