Shloka 45

Veṇu-gīta-āhvāna and the Gopīs’ Appeal: The Opening of Rāsa-līlā

Devanagari script

नद्या: पुलिनमाविश्य गोपीभिर्हिमवालुकम् । जुष्टं तत्तरलानन्दिकुमुदामोदवायुना ॥ ४५ ॥ बाहुप्रसारपरिरम्भकरालकोरु- नीवीस्तनालभननर्मनखाग्रपातै: । क्ष्वेल्यावलोकहसितैर्व्रजसुन्दरीणा- मुत्तम्भयन् रतिपतिं रमयां चकार ॥ ४६ ॥

Transliteration

nadyāḥ pulinam āviśya gopībhir hima-vālukam juṣṭaṁ tat-taralānandi kumudāmoda-vāyunā

Translation

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହ ଯମୁନା ତଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେଠାରେ ବାଲୁକା ଶୀତଳ ଥିଲା ଏବଂ ତରଙ୍ଗରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ପବନ କୁମୁଦର ସୁଗନ୍ଧ ବହି ଆଣୁଥିଲା। ସେଠାରେ ସେ ବାହୁ ପ୍ରସାରି ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ହାତ, କେଶ, ଜଂଘା, ନୀବି, ସ୍ତନ ସ୍ପର୍ଶ, ନଖର ଖେଳାଳି ଖୋଚ, ଠାଟ୍ଟା-ମଜା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହାସରେ ବ୍ରଜସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କ ମନେ କାମଦେବକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରି, ପ୍ରଭୁ ଲୀଳାରସ ଉପଭୋଗ କଲେ।

Synonyms

• नद्याः: of the river
• नद्याः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• पुलिनम्: the sandbank/riverbank
• पुलिनम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: पुलिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आविश्य: having entered
• आविश्य: Kriya (क्रिया/absolutive)
• Type: Verb
• Root: आ-विश् (धातु)
• Form: क्त्वा/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund) ‘having entered’

• गोपीभिः: with the gopīs
• गोपीभिः: Saha (सह/Association)
• Type: Noun
• Root: गोपी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• हिम-वाळुकम्: cool-sanded
• हिम-वाळुकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हिम + वाळुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (हिमवत् वाळुकम् = cool-sanded)

• जुष्टम्: favored/pleasant
• जुष्टम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जुष् (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘enjoyed/favored’

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म/Object; apposition to पुलिनम्)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देश (demonstrative)

• तरल-आनन्दि: delighting with gentle (rippling) charm
• तरल-आनन्दि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तरल + आनन्दिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय; ‘आनन्दिन्’ = delighting; qualifying ‘तत् (पुलिनम्)’

• कुमुद-आमोद-वायुना: by the breeze fragrant with lotuses
• कुमुद-आमोद-वायुना: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: कुमुद + आमोद + वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कुमुदस्य आमोदः यस्य वायुः)

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Gopīs

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about the riverbank setting in the Rāsa-līlā?

It describes the gopīs entering the cool sandy bank, made joyful by a fragrant breeze from blooming kumuda lotuses—setting a serene, devotional atmosphere for Kṛṣṇa’s pastimes.

Why are the gopīs described as enjoying nature in Bhagavatam 10.29?

Because Vraja’s nature is part of Kṛṣṇa’s līlā—its breeze, sand, and lotus fragrance heighten the mood of loving devotion as the gopīs approach Him.

Practical application of this verse in modern life?

Create a sacred atmosphere for bhakti—choose a calm place, reduce distractions, and let the mind become receptive to remembrance of Kṛṣṇa.