Adhyaya 11
Gokula’s Wonder, Kṛṣṇa’s Bhakta-vaśyatā, the Move to Vṛndāvana, and the Slaying of Vatsāsura and Bakāsura
ଯମଲାର୍ଜୁନ ଗଛପତନ ଓ ନଲକୂବର–ମଣିଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ପରେ ଗୋପସମୁଦାୟ ସେଠାକୁ ଧାଉଁଥାଏ; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କାରଣ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ। ପିଲାମାନେ କହନ୍ତି—ଉଲୂଖଳରେ ବନ୍ଧା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାହାକୁ ଟାଣି ଦୁଇ ଗଛ ମଧ୍ୟରୁ ନେଇ ଗଛଦୁଇଟିକୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ନନ୍ଦ ଆଦି ବୃଦ୍ଧମାନେ ଗାଢ଼ ବାତ୍ସଲ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଅତିମାନବ ଶକ୍ତିକୁ ସହଜେ ମାନିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ନନ୍ଦ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି। ପରେ ବ୍ରଜର ନିତ୍ୟ ସ୍ନେହଲୀଳା—ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ନଚାନ୍ତି, ବସ୍ତୁ ଆଣିବାକୁ କହନ୍ତି; ଏଠାରେ ଭକ୍ତବଶ୍ୟତା ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ପ୍ରେମରେ ଭଗବାନ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି। ଫଳବିକ୍ରେତ୍ରୀ ଧାନ୍ୟ-ବିନିମୟରେ କୃଷ୍ଣକୃପା ପାଇ ତାଙ୍କ ଝୁଡ଼ି ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଉପଦ୍ରବ ବଢ଼ିବାରୁ ଉପନନ୍ଦ ଶିଶୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୋକୁଳ ଛାଡ଼ି ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଯିବା ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି; ଗାଡ଼ିରେ ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣକଥା ଗାଇ ଯାଆନ୍ତି। ବୃନ୍ଦାବନରେ କୃଷ୍ଣ-ବଳରାମ ବଛଡ଼ା ଚରାଇବା ଓ କ୍ରୀଡ଼ା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ପରେ ଦୈତ୍ୟଭୟ—କୃଷ୍ଣ ବତ୍ସାସୁରକୁ ବଧ କରନ୍ତି, ତାପରେ ବକାସୁରକୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କରନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ସୁରକ୍ଷିତ ଫେରନ୍ତି ଏବଂ ଗର୍ଗମୁନିଙ୍କ ବାଣୀ ସତ୍ୟ ହେଉଛି ବୋଲି ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच गोपा नन्दादय: श्रुत्वा द्रुमयो: पततोरवम् । तत्राजग्मु: कुरुश्रेष्ठ निर्घातभयशङ्किता: ॥ १ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରୀକ୍ଷିତ! ଯମଳାର୍ଜୁନ ଦୁଇ ଗଛ ପଡ଼ିବାବେଳେ ହୋଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନନ୍ଦ ଆଦି ଗୋପମାନେ ବଜ୍ରପାତ ଭୟରେ ଶଙ୍କିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 2
भूम्यां निपतितौ तत्र ददृशुर्यमलार्जुनौ । बभ्रमुस्तदविज्ञाय लक्ष्यं पतनकारणम् ॥ २ ॥
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଯମଲାର୍ଜୁନ ଦୁଇଟି ଗଛ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ପତନର କାରଣ ଧରିପାରିନଥିବାରୁ ମୋହିତ ହେଲେ।
Verse 3
उलूखलं विकर्षन्तं दाम्ना बद्धं च बालकम् । कस्येदं कुत आश्चर्यमुत्पात इति कातरा: ॥ ३ ॥
ଦାମରେ ଉଲୂଖଳ (ଓଖଳି) ସହ ବାନ୍ଧା ଥିବା ବାଳକ କୃଷ୍ଣ ତାହାକୁ ଟାଣୁଥିଲେ। “ଏହା କାହାର କାମ? କେଉଁଠୁ ଏମିତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ?” ଭାବି ଗୋପମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ହେଲେ।
Verse 4
बाला ऊचुरनेनेति तिर्यग्गतमुलूखलम् । विकर्षता मध्यगेन पुरुषावप्यचक्ष्महि ॥ ४ ॥
ବାଳକମାନେ କହିଲେ—ଏହା କୃଷ୍ଣ ହିଁ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଦୁଇ ଗଛର ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଓଖଳି ଆଡ଼କୁ ଅଟକିଗଲା; ସେ ଟାଣିବା ସହିତ ଦୁଇ ଗଛ ଢଳିପଡ଼ିଲା। ପରେ ଗଛରୁ ଦୁଇ ସୁନ୍ଦର ପୁରୁଷ ବାହାରିଲେ—ଆମେ ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିଛୁ।
Verse 5
न ते तदुक्तं जगृहुर्न घटेतेति तस्य तत् । बालस्योत्पाटनं तर्वो: केचित्सन्दिग्धचेतस: ॥ ५ ॥
ସେମାନେ (ନନ୍ଦ ଆଦି) ବାଳକମାନଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ—“ଏହା ହେବ କିପରି!” ବାଳକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଛ ଉପାଡ଼ିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ। ତଥାପି କେହି କେହି ସନ୍ଦେହରେ ଥିଲେ; “ଏହି ଶିଶୁ ନାରାୟଣସମ” ବୋଲି ଭାବି ସମ୍ଭବ ମାନିଲେ।
Verse 6
उलूखलं विकर्षन्तं दाम्ना बद्धं स्वमात्मजम् । विलोक्य नन्द: प्रहसद्वदनो विमुमोच ह ॥ ६ ॥
ଦାମରେ ଓଖଳି ସହ ବାନ୍ଧା ନିଜ ପୁଅକୁ ତାହା ଟାଣୁଥିବା ଦେଖି ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ହସିମୁଖେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
Verse 7
गोपीभि: स्तोभितोऽनृत्यद् भगवान्बालवत्क्वचित् । उद्गायति क्वचिन्मुग्धस्तद्वशो दारुयन्त्रवत् ॥ ७ ॥
ଗୋପୀମାନେ ତାଳି ମାରି ଓ ମିଠା ଦେବାକୁ କହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନାଚାଉଥିଲେ; ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁ ପରି ହସି, ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାଠ ପୁତୁଳି ପରି ନାଚୁଥିଲେ ଓ କେବେ କେବେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗାଉଥିଲେ।
Verse 8
बिभर्ति क्वचिदाज्ञप्त: पीठकोन्मानपादुकम् । बाहुक्षेपं च कुरुते स्वानां च प्रीतिमावहन् ॥ ८ ॥
କେବେ କେବେ ଯଶୋଦା ଓ ଗୋପୀସଖୀମାନେ “ଏହା ଆଣ, ସେହା ଆଣ” ବୋଲି କହି, କାଠ ପୀଠ, କାଠ ପାଦୁକା କିମ୍ବା ମାପ ପାତ୍ର ଆଣିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଥିଲେ। ଆଜ୍ଞା ପାଇ କୃଷ୍ଣ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, କେବେ କେବେ ଉଠାଇ ପାରୁନଥିବା ପରି ଛୁଇଁ ଦାଁଡ଼ି ରହୁଥିଲେ; ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ବାହୁ ଝାଡ଼ି ବଳ ଦେଖାଉଥିଲେ।
Verse 9
दर्शयंस्तद्विदां लोक आत्मनो भृत्यवश्यताम् । व्रजस्योवाह वै हर्षं भगवान् बालचेष्टितै: ॥ ९ ॥
ତାଙ୍କ ଲୀଳା ବୁଝିପାରୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଦେଖାଇଲେ—ଭକ୍ତ ସେବକମାନଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ସେ କେତେ ଭାବେ ବଶୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ନିଜ ବାଳଲୀଳାଦ୍ୱାରା ବ୍ରଜବାସୀମାନଙ୍କ ହର୍ଷ ବଢ଼ାଇଲେ।
Verse 10
क्रीणीहि भो: फलानीति श्रुत्वा सत्वरमच्युत: । फलार्थी धान्यमादाय ययौ सर्वफलप्रद: ॥ १० ॥
ଏକ ଫଳବିକ୍ରେତ୍ରୀ “ଫଳ କିଣନ୍ତୁ!” ବୋଲି ଡାକୁଥିଲା। ଏହା ଶୁଣି ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ କିଛି ଧାନ୍ୟ ନେଇ, ଯେନେ ଫଳ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ବିନିମୟ କରିବାକୁ ଗଲେ—ଯଦ୍ୟପି ସେ ନିଜେ ସର୍ବଫଳପ୍ରଦ।
Verse 11
फलविक्रयिणी तस्य च्युतधान्यकरद्वयम् । फलैरपूरयद् रत्नै: फलभाण्डमपूरि च ॥ ११ ॥
ତ୍ୱରାରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୁଇ ହାତରୁ ଅଧିକାଂଶ ଧାନ୍ୟ ଝରିପଡ଼ିଲା; ତଥାପି ଫଳବିକ୍ରେତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ହାତକୁ ଫଳରେ ପୂରିଦେଲା, ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାହାର ଫଳ ଝୁଲି ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂରିଗଲା।
Verse 12
सरित्तीरगतं कृष्णं भग्नार्जुनमथाह्वयत् । रामं च रोहिणी देवी क्रीडन्तं बालकैर्भृशम् ॥ १२ ॥
ଯମଲାର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷ ଉପାଡ଼ିଦେବା ପରେ ରୋହିଣୀଦେବୀ ନଦୀତଟକୁ ଯାଇ, ବାଳକମାନଙ୍କ ସହ ଗଭୀର ମନୋଯୋଗରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
Verse 13
नोपेयातां यदाहूतौ क्रीडासङ्गेन पुत्रकौ । यशोदां प्रेषयामास रोहिणी पुत्रवत्सलाम् ॥ १३ ॥
କ୍ରୀଡ଼ାର ଆସକ୍ତିରେ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ—ଆସିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପୁତ୍ରବତ୍ସଳା ରୋହିଣୀ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକିଆଣିବାକୁ ପଠାଇଲେ।
Verse 14
क्रीडन्तं सा सुतं बालैरतिवेलं सहाग्रजम् । यशोदाजोहवीत्कृष्णं पुत्रस्नेहस्नुतस्तनी ॥ १४ ॥
ଅତି ବେଳ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାଳକମାନଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ରଜ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ପୁତ୍ରସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତନରୁ ଦୁଧ ଝରିଲା।
Verse 15
कृष्ण कृष्णारविन्दाक्ष तात एहि स्तनं पिब । अलं विहारै: क्षुत्क्षान्त: क्रीडाश्रान्तोऽसि पुत्रक ॥ १५ ॥
ଯଶୋଦା କହିଲେ—ହେ କୃଷ୍ଣ, ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣ! ତାତ, ଏଠାକୁ ଆ, ମୋ ସ୍ତନଦୁଧ ପିଅ। ଏବେ କ୍ରୀଡ଼ା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଭୁଖ ଓ କ୍ରୀଡ଼ାଶ୍ରମରେ ତୁ ଥକିଗଲୁ, ପୁତ୍ରକ।
Verse 16
हे रामागच्छ ताताशु सानुज: कुलनन्दन । प्रातरेव कृताहारस्तद् भवान्भोक्तुमर्हति ॥ १६ ॥
ହେ ରାମ! କୁଳନନ୍ଦନ, ତାତ, ଅନୁଜ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସ। ପ୍ରାତଃକାଳେ ତୁ ଭୋଜନ କରିଥିଲୁ; ଏବେ ପୁଣି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
प्रतीक्षतेत्वां दाशार्ह भोक्ष्यमाणो व्रजाधिप: । एह्यावयो: प्रियं धेहि स्वगृहान्यात बालका: ॥ १७ ॥
ହେ ଦାଶାର୍ହ! ବ୍ରଜାଧିପ ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଭୋଜନ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରିୟ ବଳରାମ, ଆସ, ଆମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର; କୃଷ୍ଣ ସହ ଖେଳୁଥିବା ସମସ୍ତ ପିଲା ଏବେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
Verse 18
धूलिधूसरिताङ्गस्त्वं पुत्र मज्जनमावह । जन्मर्क्षं तेऽद्य भवति विप्रेभ्यो देहि गा: शुचि: ॥ १८ ॥
ଯଶୋଦା କହିଲେ—ପୁଅ, ସାରାଦିନ ଖେଳି ତୋ ଦେହ ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଛି; ଆ, ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହେ। ଆଜି ତୋର ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରର ଶୁଭ ଯୋଗ; ତେଣୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଗୋଦାନ ଦେ।
Verse 19
पश्य पश्य वयस्यांस्ते मातृमृष्टान्स्वलङ्कृतान् । त्वं च स्नात: कृताहारो विहरस्व स्वलङ्कृत: ॥ १९ ॥
ଦେଖ, ଦେଖ—ତୋ ସମବୟସୀ ସଖାମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆମାନେ ଧୋଇ-ମାଛି ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜାଇଛନ୍ତି। ତୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି, ଭୋଜନ କରି, ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ପୁଣି ସଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳ।
Verse 20
इत्थं यशोदा तमशेषशेखरं मत्वा सुतं स्नेहनिबद्धधीर्नृप । हस्ते गृहीत्वा सहराममच्युतं नीत्वा स्ववाटं कृतवत्यथोदयम् ॥ २० ॥
ହେ ରାଜନ୍! ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା ଚିତ୍ତ ଥିବା ଯଶୋଦା, ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଶିଖର ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବି, ବଳରାମ ସହିତ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ଘର ଆଙ୍ଗଣକୁ ନେଲେ; ପରେ ସ୍ନାନ, ବସ୍ତ୍ର-ଅଳଙ୍କାର ଓ ଭୋଜନ ଆଦି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
Verse 21
श्रीशुक उवाच गोपवृद्धा महोत्पाताननुभूय बृहद्वने । नन्दादय: समागम्य व्रजकार्यममन्त्रयन् ॥ २१ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ବୃହଦ୍ବନରେ ମହା ଉପଦ୍ରବ ଅନୁଭବ କରି, ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଆଦି ଗୋପବୃଦ୍ଧମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ରଜରେ ଲାଗାତାର ଘଟୁଥିବା ବିଘ୍ନକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
Verse 22
तत्रोपानन्दनामाह गोपो ज्ञानवयोऽधिक: । देशकालार्थतत्त्वज्ञ: प्रियकृद् रामकृष्णयो: ॥ २२ ॥
ଗୋକୁଳବାସୀମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଉପାନନ୍ଦ ନାମକ ଗୋପ, ଯିଏ ବୟସ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଦେଶ-କାଳ-ପରିସ୍ଥିତିଜ୍ଞ, ରାମ-କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ।
Verse 23
उत्थातव्यमितोऽस्माभिर्गोकुलस्य हितैषिभि: । आयान्त्यत्र महोत्पाता बालानां नाशहेतव: ॥ २३ ॥
ସେ କହିଲେ—ହେ ଗୋପମିତ୍ରମାନେ! ଗୋକୁଳର ହିତେଚ୍ଛୁ ଆମେ ଏଠାରୁ ଉଠି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏଠାରେ ବାଳକମାନଙ୍କ ନାଶର କାରଣ ହେବା ମହା ଉପଦ୍ରବ ବାରମ୍ବାର ଆସୁଛି।
Verse 24
मुक्त: कथञ्चिद्राक्षस्या बालघ्न्या बालको ह्यसौ । हरेरनुग्रहान्नूनमनश्चोपरि नापतत् ॥ २४ ॥
ବାଳହନ୍ତ୍ରୀ ରାକ୍ଷସୀ ପୂତନାର ହାତରୁ ସେ ବାଳକ କୃଷ୍ଣ କିଛିପରି ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ପୁନର୍ବାର ହରିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଶକଟଟି ବାଳକ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
Verse 25
चक्रवातेन नीतोऽयं दैत्येन विपदं वियत् । शिलायां पतितस्तत्र परित्रात: सुरेश्वरै: ॥ २५ ॥
ପୁନି ଚକ୍ରବାତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦୈତ୍ୟ ତୃଣାବର୍ତ୍ତ ଏହି ବାଳକକୁ ଆକାଶର ଭୟଙ୍କର ବିପଦରେ ନେଇ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ ଶିଳା ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦେବେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ କୃପାରେ ବାଳକ ରକ୍ଷା ପାଇଲା।
Verse 26
यन्न म्रियेत द्रुमयोरन्तरं प्राप्य बालक: । असावन्यतमो वापि तदप्यच्युतरक्षणम् ॥ २६ ॥
ଅନ୍ୟଦିନ ଦୁଇଟି ଗଛ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଛ ନିକଟରେ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ନ କୃଷ୍ଣ ମରିଲେ, ନ ତାଙ୍କ ସଖାମାନେ; ଏହା ମଧ୍ୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ରକ୍ଷାକୃପା ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 27
यावदौत्पातिकोऽरिष्टो व्रजं नाभिभवेदित: । तावद्बालानुपादाय यास्यामोऽन्यत्र सानुगा: ॥ २७ ॥
ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ କୌଣସି ଅଜଣା ଅସୁରଙ୍କ କାରଣରୁ ହେଉଛି। ସେ ଉତ୍ପାତକାରୀ ଅରିଷ୍ଟ ବ୍ରଜକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ଆମେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସାନୁଗମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉ।
Verse 28
वनं वृन्दावनं नाम पशव्यं नवकाननम् । गोपगोपीगवां सेव्यं पुण्याद्रितृणवीरुधम् ॥ २८ ॥
ନନ୍ଦେଶ୍ୱର ଓ ମହାବନ ମଧ୍ୟରେ ‘ବୃନ୍ଦାବନ’ ନାମକ ଏକ ବନ ଅଛି—ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ, ନବକାନନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଗୋପ-ଗୋପୀ ଓ ଗାଈମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେବ୍ୟ; ପୁଣ୍ୟ ପର୍ବତ, ଘାସ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଲତାରେ ସମୃଦ୍ଧ।
Verse 29
तत्तत्राद्यैव यास्याम: शकटान् युङ्त मा चिरम् । गोधनान्यग्रतो यान्तु भवतां यदि रोचते ॥ २९ ॥
ଏହେତୁ ଆମେ ଆଜିହିଁ ଯାଉ; ଆଉ ବିଳମ୍ବ ନୁହେଁ। ଯଦି ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଏହା ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ଶକଟଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ଯୋଡ଼, ଗୋଧନକୁ ଆଗରେ ରଖି ସେଠାକୁ ଯାଉ।
Verse 30
तच्छ्रुत्वैकधियो गोपा: साधु साध्विति वादिन: । व्रजान्स्वान्स्वान्समायुज्य ययू रूढपरिच्छदा: ॥ ३० ॥
ଉପନନ୍ଦଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଶୁଣି ଗୋପମାନେ ଏକମତ ହୋଇ “ସାଧୁ, ସାଧୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରକାମ ସଜାଇ, ବସ୍ତ୍ରାଦି ସାମଗ୍ରୀ ଶକଟରେ ଚଢ଼ାଇ, ତୁରନ୍ତ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
Verse 31
वृद्धान्बालान्स्त्रियो राजन्सर्वोपकरणानि च । अन:स्वारोप्य गोपाला यत्ता आत्तशरासना: ॥ ३१ ॥ गोधनानि पुरस्कृत्य शृङ्गाण्यापूर्य सर्वत: । तूर्यघोषेण महता ययु: सहपुरोहिता: ॥ ३२ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଗୋପମାନେ ବୃଦ୍ଧ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ ଓ ସମସ୍ତ ଗୃହସାମଗ୍ରୀକୁ ଶକଟରେ ଚଢ଼ାଇଲେ। ସେମାନେ ସାବଧାନରେ ଧନୁଷ-ବାଣ ଧରି ସଜାଗ ରହିଲେ। ଗୋଧନକୁ ଆଗରେ ରଖି, ସର୍ବତ୍ର ଶୃଙ୍ଗ-ତୂର୍ୟର ମହାନାଦ ହେଉଥିବାବେଳେ, ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହ ସେମାନେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 32
वृद्धान्बालान्स्त्रियो राजन्सर्वोपकरणानि च । अन:स्वारोप्य गोपाला यत्ता आत्तशरासना: ॥ ३१ ॥ गोधनानि पुरस्कृत्य शृङ्गाण्यापूर्य सर्वत: । तूर्यघोषेण महता ययु: सहपुरोहिता: ॥ ३२ ॥
ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ! ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଗୃହସାମଗ୍ରୀ ସବୁକୁ ବଳଦଗାଡ଼ିରେ ଚଢ଼ାଇ, ଗୋଧନକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଗୋପମାନେ ସାବଧାନରେ ଧନୁ-ବାଣ ଧାରଣ କଲେ। ଶିଙ୍ଗ-ତୂର୍ୟର ମହାନାଦ ଚାରିଦିଗେ ଗୁଞ୍ଜି, ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 33
गोप्यो रूढरथा नूत्नकुचकुङ्कुमकान्तय: । कृष्णलीला जगु: प्रीत्या निष्ककण्ठ्य: सुवासस: ॥ ३३ ॥
ବଳଦଗାଡ଼ିରେ ଆରୋହଣ କରିଥିବା ଗୋପୀମାନେ ନୂତନ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; କଣ୍ଠରେ ନିଷ୍କହାର ଓ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ତାଜା କୁଙ୍କୁମର କାନ୍ତି ଝଲମଲ କରୁଥିଲା। ସେମାନେ ପ୍ରୀତିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗାନ କଲେ।
Verse 34
तथा यशोदारोहिण्यावेकं शकटमास्थिते । रेजतु: कृष्णरामाभ्यां तत्कथाश्रवणोत्सुके ॥ ३४ ॥
ଏହିପରି କୃଷ୍ଣ-ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଯଶୋଦା ଓ ରୋହିଣୀଦେବୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକେ ବଳଦଗାଡ଼ିରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ କୃଷ୍ଣ-ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାୟମାନ ଦିଶିଲେ।
Verse 35
वृन्दावनं सम्प्रविश्य सर्वकालसुखावहम् । तत्र चक्रुर्व्रजावासं शकटैरर्धचन्द्रवत् ॥ ३५ ॥
ଏହିପରି ସେମାନେ ସର୍ବକାଳ ସୁଖଦାୟକ ବୃନ୍ଦାବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ବଳଦଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାରରେ ରଖି ବ୍ରଜବାସ ପାଇଁ ଅସ୍ଥାୟୀ ନିବାସ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
Verse 36
वृन्दावनं गोवर्धनं यमुनापुलिनानि च । वीक्ष्यासीदुत्तमा प्रीती राममाधवयोर्नृप ॥ ३६ ॥
ହେ ନୃପ ପରୀକ୍ଷିତ! ବୃନ୍ଦାବନ, ଗୋବର୍ଧନ ଓ ଯମୁନାର ପୁଲିନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ରାମ ଓ ମାଧବ (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ପ୍ରୀତି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।
Verse 37
एवं व्रजौकसां प्रीतिं यच्छन्तौ बालचेष्टितै: । कलवाक्यै: स्वकालेन वत्सपालौ बभूवतु: ॥ ३७ ॥
ଏଭଳି ଶିଶୁଚେଷ୍ଟା ଓ ତୋଟଲା କଥାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ; କାଳକ୍ରମେ ସେମାନେ ବଛୁଆ ଚରାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ।
Verse 38
अविदूरे व्रजभुव: सह गोपालदारकै: । चारयामासतुर्वत्सान् नानाक्रीडापरिच्छदौ ॥ ३८ ॥
ବ୍ରଜବାସସ୍ଥାନରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ନାନା ଖେଳନା ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଗୋପବାଳକମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳି ଖେଳି ବଛୁଆ ଚରାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 39
क्वचिद्वादयतो वेणुं क्षेपणै: क्षिपत: क्वचित् । क्वचित्पादै: किङ्किणीभि: क्वचित्कृत्रिमगोवृषै: ॥ ३९ ॥ वृषायमाणौ नर्दन्तौ युयुधाते परस्परम् । अनुकृत्य रुतैर्जन्तूंश्चेरतु: प्राकृतौ यथा ॥ ४० ॥
କେବେ ସେମାନେ ବେଣୁ ବଜାଉଥିଲେ; କେବେ ଗଛରୁ ଫଳ ପଡ଼ାଇବାକୁ ଦୋରି-ଲଠି ସହ ପଥର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, କେବେ କେବଳ ପଥର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; କେବେ ପାଦର କିଙ୍କିଣୀ ଝଙ୍କାର ସହ ବିଲ୍ୱ ଓ ଆମଳକୀ ଫଳକୁ ବଲ୍ ଭଳି ଖେଳୁଥିଲେ। କେବେ କମ୍ବଳ ଢାକି ଗୋ-ବୃଷ ଭାବ ଧରି, ବୃଷ ଭଳି ଗର୍ଜି ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; କେବେ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ଧ୍ୱନି ଅନୁକରଣ କରି—ଦୁଇ ସାଧାରଣ ଶିଶୁ ପରି ବିହାର କରୁଥିଲେ।
Verse 40
क्वचिद्वादयतो वेणुं क्षेपणै: क्षिपत: क्वचित् । क्वचित्पादै: किङ्किणीभि: क्वचित्कृत्रिमगोवृषै: ॥ ३९ ॥ वृषायमाणौ नर्दन्तौ युयुधाते परस्परम् । अनुकृत्य रुतैर्जन्तूंश्चेरतु: प्राकृतौ यथा ॥ ४० ॥
କେବେ ସେମାନେ ବେଣୁ ବଜାଉଥିଲେ; କେବେ ଗଛରୁ ଫଳ ପଡ଼ାଇବାକୁ ଦୋରି-ଲଠି ସହ ପଥର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, କେବେ କେବଳ ପଥର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; କେବେ ପାଦର କିଙ୍କିଣୀ ଝଙ୍କାର ସହ ବିଲ୍ୱ ଓ ଆମଳକୀ ଫଳକୁ ବଲ୍ ଭଳି ଖେଳୁଥିଲେ। କେବେ କମ୍ବଳ ଢାକି ଗୋ-ବୃଷ ଭାବ ଧରି, ବୃଷ ଭଳି ଗର୍ଜି ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; କେବେ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ଧ୍ୱନି ଅନୁକରଣ କରି—ଦୁଇ ସାଧାରଣ ଶିଶୁ ପରି ବିହାର କରୁଥିଲେ।
Verse 41
कदाचिद् यमुनातीरे वत्सांश्चारयतो: स्वकै: । वयस्यै: कृष्णबलयोर्जिघांसुर्दैत्य आगमत् ॥ ४१ ॥
ଏକଦିନ ଯମୁନାତଟେ ସଖାମାନଙ୍କ ସହ ବଛୁଆ ଚରାଉଥିବା କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ଦୈତ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।
Verse 42
तं वत्सरूपिणं वीक्ष्य वत्सयूथगतं हरि: । दर्शयन् बलदेवाय शनैर्मुग्ध इवासदत् ॥ ४२ ॥
ସେ ଦୈତ୍ୟଟି ବଛାର ରୂପ ଧରି ବଛାମାନଙ୍କ ଦଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି ଭଗବାନ୍ ହରି ବଳଦେବଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ—“ଏହା ମଧ୍ୟ ଦୈତ୍ୟ।” ପରେ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନ ବୁଝିଥିବା ପରି ଧୀରେ ଧୀରେ ତାହା ପାଖକୁ ଗଲେ।
Verse 43
गृहीत्वापरपादाभ्यां सहलाङ्गूलमच्युत: । भ्रामयित्वा कपित्थाग्रे प्राहिणोद्गतजीवितम् । स कपित्थैर्महाकाय: पात्यमानै: पपात ह ॥ ४३ ॥
ତାପରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୈତ୍ୟଟିକୁ ପଛ ପାଦ ଓ ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଘୁରାଇ କପିତ୍ଥ (କେଠ) ଗଛର ଶୀର୍ଷରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପ୍ରାଣ ଯାଇଥିବା ସେ ମହାକାୟ ଦୈତ୍ୟ କପିତ୍ଥଫଳ ସହ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁଥିବା ଗଛ ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
Verse 44
तं वीक्ष्य विस्मिता बाला: शशंसु: साधु साध्विति । देवाश्च परिसन्तुष्टा बभूवु: पुष्पवर्षिण: ॥ ४४ ॥
ଦୈତ୍ୟର ମୃତଦେହ ଦେଖି ଗୋପବାଳକମାନେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ “ସାଧୁ, ସାଧୁ! ଅତି ଭଲ!” ବୋଲି କହିଲେ। ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଲୋକରେ ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ।
Verse 45
तौ वत्सपालकौ भूत्वा सर्वलोकैकपालकौ । सप्रातराशौ गोवत्सांश्चारयन्तौ विचेरतु: ॥ ४५ ॥
ଦୈତ୍ୟବଧ ପରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ପ୍ରଭାତର ଭୋଜନ ସମାପ୍ତ କରି ବଛାମାନଙ୍କୁ ଚରାଇବା ଓ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ନେଇ ଏଠି-ସେଠି ଘୁରିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ପାଳକ ହୋଇ ସେମାନେ ଗୋପବାଳକ ପରି ବଛାମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
Verse 46
स्वं स्वं वत्सकुलं सर्वे पाययिष्यन्त एकदा । गत्वा जलाशयाभ्याशं पाययित्वा पपुर्जलम् ॥ ४६ ॥
ଏକଦିନ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ସହ ସମସ୍ତ ବାଳକ ନିଜ-ନିଜ ବଛାଦଳକୁ ନେଇ ପାଣି ପିଆଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ଜଳାଶୟ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ପଶୁମାନେ ପାଣି ପିଇ ସାରିଲା ପରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପାଣି ପିଲେ।
Verse 47
ते तत्र ददृशुर्बाला महासत्त्वमवस्थितम् । तत्रसुर्वज्रनिर्भिन्नं गिरे: शृङ्गमिव च्युतम् ॥ ४७ ॥
ଜଳାଶୟ ପାଖରେ ଗୋପବାଳମାନେ ସେଠାରେ ଏକ ମହାକାୟ ଜୀବକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ—ବଜ୍ରାଘାତରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ପର୍ବତଶିଖର ପରି। ଏତେ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖି ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
Verse 48
स वै बको नाम महानसुरो बकरूपधृक् । आगत्य सहसा कृष्णं तीक्ष्णतुण्डोऽग्रसद् बली ॥ ४८ ॥
ସେ ‘ବକ’ ନାମକ ମହାଅସୁର; ବକପକ୍ଷୀର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଠୁଣ୍ଟ ଥିବା ବଳବାନ। ସେଠାକୁ ଆସି ସହସା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗିଳି ନେଲା।
Verse 49
कृष्णं महाबकग्रस्तं दृष्ट्वा रामादयोऽर्भका: । बभूवुरिन्द्रियाणीव विना प्राणं विचेतस: ॥ ४९ ॥
ମହାବକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗିଳି ନେଇଛି ବୋଲି ଦେଖି ବଳରାମ ଆଦି ବାଳକମାନେ ପ୍ରାଣହୀନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପରି ପ୍ରାୟ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ।
Verse 50
तं तालुमूलं प्रदहन्तमग्निवद् गोपालसूनुं पितरं जगद्गुरो: । चच्छर्द सद्योऽतिरुषाक्षतं बक- स्तुण्डेन हन्तुं पुनरभ्यपद्यत ॥ ५० ॥
ଗୋପାଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରି ଲୀଳା କରୁଥିବା, କିନ୍ତୁ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପିତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅଗ୍ନି ପରି ହୋଇ ବକର ଗଳାମୂଳକୁ ଦହନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସହସା ବକ ତାଙ୍କୁ ଉଗଳି ଦେଲା। ଗିଳିଲା ସତ୍ତ୍ୱେ କୃଷ୍ଣ ଅକ୍ଷତ ଦେଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଠୁଣ୍ଟରେ ମାରିବାକୁ ସେ ପୁଣି ଆକ୍ରମଣ କଲା।
Verse 51
तमापतन्तं स निगृह्य तुण्डयो- र्दोर्भ्यां बकं कंससखं सतां पति: । पश्यत्सु बालेषु ददार लीलया मुदावहो वीरणवद् दिवौकसाम् ॥ ५१ ॥
କଂସର ସଖା ବକ ଆକ୍ରମଣ କରି ଧାଇଁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ନାୟକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ହାତରେ ତାହାର ଠୁଣ୍ଟର ଦୁଇ ଭାଗକୁ ଧରିଲେ। ସମସ୍ତ ଗୋପବାଳ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶିଶୁ ଯେପରି ବୀରଣ ଘାସର ପତ୍ରକୁ ଫାଡ଼େ, ସେପରି ଲୀଳାୟ ତାକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲେ। ଏହି ବଧରେ ଦେବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 52
तदा बकारिं सुरलोकवासिन: समाकिरन् नन्दनमल्लिकादिभि: । समीडिरे चानकशङ्खसंस्तवै- स्तद् वीक्ष्य गोपालसुता विसिस्मिरे ॥ ५२ ॥
ସେହି ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ଅଧିବାସୀମାନେ ବକାସୁରର ଶତ୍ରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ନନ୍ଦନକାନନର ମଲ୍ଲିକା ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇ ଏବଂ ସ୍ତୁତି କରି ତାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ ଜଣାଇଲେ। ଏହା ଦେଖି ଗୋପାଳ ବାଳକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇଗଲେ।
Verse 53
मुक्तं बकास्यादुपलभ्य बालका रामादय: प्राणमिवेन्द्रियो गण: । स्थानागतं तं परिरभ्य निर्वृता: प्रणीय वत्सान् व्रजमेत्य तज्जगु: ॥ ५३ ॥
ଯେପରି ଚେତନା ଓ ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହିପରି କୃଷ୍ଣ ବକାସୁର କବଳରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ଦେଖି ବଳରାମ ଆଦି ବାଳକମାନେ ନିଜର ପ୍ରାଣ ଫେରିପାଇଲା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ବାଛୁରୀମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଆସି ସେଠାରେ ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଘୋଷଣା କଲେ।
Verse 54
श्रुत्वा तद्विस्मिता गोपा गोप्यश्चातिप्रियादृता: । प्रेत्यागतमिवोत्सुक्यादैक्षन्त तृषितेक्षणा: ॥ ५४ ॥
ଯେତେବେଳେ ଗୋପାଳ ଓ ଗୋପୀମାନେ ବନରେ ବକାସୁର ବଧ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ କାହାଣୀ ଶୁଣି, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହର ସହ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ବାଳକମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରୁ ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ସେମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ଅତୃପ୍ତ ନୟନରେ ଚାହିଁ ରହିଲେ।
Verse 55
अहो बतास्य बालस्य बहवो मृत्यवोऽभवन् । अप्यासीद् विप्रियं तेषां कृतं पूर्वं यतो भयम् ॥ ५५ ॥
ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଆଦି ଗୋପାଳମାନେ ବିଚାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ: ଆହା! ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଯେ ଏହି ବାଳକ କୃଷ୍ଣ ଅନେକ ଥର ମୃତ୍ୟୁର ବିଭିନ୍ନ କାରଣର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛନ୍ତି। ତଥାପି ଭଗବାନଙ୍କ କୃପାରୁ ସେହି ଭୟର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ବିନାଶ ହେଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର କିଛି କ୍ଷତି ହେଲା ନାହିଁ।
Verse 56
अथाप्यभिभवन्त्येनं नैव ते घोरदर्शना: । जिघांसयैनमासाद्य नश्यन्त्यग्नौ पतङ्गवत् ॥ ५६ ॥
ଯଦିଓ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ସାଜିଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ଏହି ବାଳକ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ବରଂ, ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିବାରୁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ପତଙ୍ଗ ପଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେହିପରି ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିବା ମାତ୍ରେ ନିଜେ ବିନାଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 57
अहो ब्रह्मविदां वाचो नासत्या: सन्ति कर्हिचित् । गर्गो यदाह भगवानन्वभावि तथैव तत् ॥ ५७ ॥
ଆହୋ! ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କର ବାଣୀ କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ ନାହିଁ। ଗର୍ଗମୁନି ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହିଟି ଆଜି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଅନୁଭବ ହେଉଛି।
Verse 58
इति नन्दादयो गोपा: कृष्णरामकथां मुदा । कुर्वन्तो रममाणाश्च नाविन्दन् भववेदनाम् ॥ ५८ ॥
ଏହିପରି ନନ୍ଦ ଆଦି ଗୋପମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣ-ବଳରାମଙ୍କ ଲୀଳାକଥା କରି କରି ରମିଲେ; ସଂସାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସେମାନେ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
Verse 59
एवं विहारै: कौमारै: कौमारं जहतुर्व्रजे । निलायनै: सेतुबन्धैर्मर्कटोत्प्लवनादिभि: ॥ ५९ ॥
ଏହିପରି ବାଳ୍ୟକ୍ରୀଡାରେ ସେମାନେ ବ୍ରଜରେ ନିଜ କୌମାର୍ୟ କାଳ କାଟିଲେ—ଲୁଚିଲୁଚି, କଳ୍ପିତ ସେତୁ ବାନ୍ଧିବା, ଓ ମର୍କଟମାନଙ୍କ ପରି ଉଛଳିବା ଇତ୍ୟାଦି।
Frequently Asked Questions
The text emphasizes intense vātsalya: parental affection reframes perception. Although the evidence is visible, Nanda and the elders relate to Kṛṣṇa primarily as their dependent child, not as Īśvara. This is central to Vraja theology—Kṛṣṇa’s aiśvarya is covered by yogamāyā so that love remains unimpeded. Their doubt is not ignorance alone; it is a bhakti-privilege where intimacy overrides awe.
Kṛṣṇa approaches with simple grains—an offering of a child with no calculative intent—yet the vendor responds generously, and her basket becomes filled with jewels and gold. In bhakti hermeneutics, the lesson is that Bhagavān reciprocates (ye yathā māṁ prapadyante) disproportionately to the devotee’s sincerity, not the material value of the gift. The episode also models dāna (charity), hospitality, and the sanctification of ordinary exchange through devotion.
Upananda, described as mature in age, knowledge, and practical discernment (deśa-kāla-pātra), advises relocation. His reasoning is dhārmic and protective: repeated lethal disturbances suggest an ongoing demonic campaign targeting Rāma and Kṛṣṇa; therefore, the community should act responsibly (rakṣaṇa-dharma) by moving to a safer, more resource-rich place—Vṛndāvana—without waiting for further calamity.
Vatsāsura infiltrates as a calf among calves—deception within innocence. Kṛṣṇa identifies him, approaches without alarm, seizes him by the hind legs and tail, whirls him, and throws him atop a tree, killing him. The significance is twofold: (1) Bhagavān’s omniscience pierces disguise, protecting the vulnerable; (2) spiritually, anartha often enters subtly within “ordinary” life, and divine guidance (and discernment) is required to expose and remove it.
Bakāsura is linked with Kaṁsa and represents violent disruption of Vraja’s pastoral dharma. His defeat restores cosmic order (devatā-prīti) and demonstrates that Kṛṣṇa’s Vraja-līlā, though intimate and local, has universal implications. The demigods’ flower-shower and drums signify divine approval: the Supreme is acting within human-like play while simultaneously maintaining the moral and cosmic balance.