Adhyaya 31

Verse 1

मैत्रेय उवाच तत उत्पन्नविज्ञाना आश्वधोक्षजभाषितम् । स्मरन्त आत्मजे भार्यां विसृज्य प्राव्रजन् गृहात् ॥ १ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ତାପରେ ପ୍ରଚେତାମାନେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେମାନେ ଅଧୋକ୍ଷଜ ଭଗବାନଙ୍କ ବାଣୀ/ଆଶୀର୍ବାଦ ସ୍ମରଣ କରି, ଯୋଗ୍ୟ ପୁତ୍ରର ଭାର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଇ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ପ୍ରାବ୍ରଜ୍ୟାକୁ ଗଲେ।

Verse 2

दीक्षिता ब्रह्मसत्रेण सर्वभूतात्ममेधसा । प्रतीच्यां दिशि वेलायां सिद्धोऽभूद्यत्र जाजलि: ॥ २ ॥

ବ୍ରହ୍ମସତ୍ର ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ଆତ୍ମଭାବ ଦେଖିବା ମେଧା ସହ ପ୍ରଚେତାମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ମୁକ୍ତ ମହର୍ଷି ଜାଜଲି ବସୁଥିଲେ। ଏହି ସମଦର୍ଶୀ ଜ୍ଞାନ ସିଦ୍ଧ କରି ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଚେତନାରେ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 3

तान्निर्जितप्राणमनोवचोद‍ृशो जितासनान् शान्तसमानविग्रहान् । परेऽमले ब्रह्मणि योजितात्मन: सुरासुरेड्यो दद‍ृशे स्म नारद: ॥ ३ ॥

ଯୋଗାସନ ଅଭ୍ୟାସ କରି ପ୍ରଚେତାମାନେ ପ୍ରାଣ, ମନ, ବାଣୀ ଓ ବାହ୍ୟଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜିତିଲେ। ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ଭୌତିକ ଆସକ୍ତି ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଶାନ୍ତ, ସମ ଓ ସ୍ଥିର ହେଲେ ଏବଂ ପରମ ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମରେ ଚିତ୍ତ ଯୋଗ କଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ମହର୍ଷି ନାରଦ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 4

तमागतं त उत्थाय प्रणिपत्याभिनन्द्य च । पूजयित्वा यथादेशं सुखासीनमथाब्रुवन् ॥ ४ ॥

ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ପ୍ରଚେତାମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ। ସେମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ, ଯଥୋଚିତ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ନାରଦ ମୁନି ସୁଖାସୀନ ହେବା ପରେ ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 5

प्रचेतस ऊचु: स्वागतं ते सुरर्षेऽद्य दिष्ट्या नो दर्शनं गत: । तव चङ्‌क्रमणं ब्रह्मन्नभयाय यथा रवे: ॥ ५ ॥

ପ୍ରଚେତାମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆମର ମହାଭାଗ୍ୟରେ ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେଲା। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ଯେପରି ରାତିର ଅନ୍ଧକାରଜନିତ ଭୟ ହଟାଏ, ସେପରି ଆପଣଙ୍କ ବିଚରଣ ସମସ୍ତ ଭୟ ନାଶ କରେ।

Verse 6

यदादिष्टं भगवता शिवेनाधोक्षजेन च । तद् गृहेषु प्रसक्तानां प्रायश: क्षपितं प्रभो ॥ ६ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ଅଧୋକ୍ଷଜ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଯେ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତି ହେତୁ ଆମେ ପ୍ରାୟ ତାହାକୁ ଭୁଲିଗଲୁ।

Verse 7

तन्न: प्रद्योतयाध्यात्मज्ञानं तत्त्वार्थदर्शनम् । येनाञ्जसा तरिष्यामो दुस्तरं भवसागरम् ॥ ७ ॥

ଏହେତୁ କୃପାକରି ଆମକୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମଜ୍ଞାନ—ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥଦର୍ଶନ—ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ସହଜରେ ଏହି ଦୁସ୍ତର ଭବସାଗରକୁ ତରିପାରିବୁ।

Verse 8

मैत्रेय उवाच इति प्रचेतसां पृष्टो भगवान्नारदो मुनि: । भगवत्युत्तमश्लोक आविष्टात्माब्रवीन्नृपान् ॥ ८ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ହେ ବିଦୁର, ଏପରି ପ୍ରଚେତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକ ଭଗବାନଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ସଦା ଲୀନ ଥିବା ପରମଭକ୍ତ ନାରଦ ମୁନି ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 9

नारद उवाच तज्जन्म तानि कर्माणि तदायुस्तन्मनो वच: । नृणां येन हि विश्वात्मा सेव्यते हरिरीश्वर: ॥ ९ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ଯେ ମନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ, କର୍ମ, ଆୟୁ, ମନ ଓ ବାଣୀ—ଏସବୁ ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଈଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସେବା କରାଯାଏ—ତାହା ସବୁ ସତ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ସାର୍ଥକ ହୁଏ।

Verse 10

किं जन्मभिस्त्रिभिर्वेह शौक्रसावित्रयाज्ञिकै: । कर्मभिर्वा त्रयीप्रोक्तै: पुंसोऽपि विबुधायुषा ॥ १० ॥

ଶୌକ୍ର, ସାବିତ୍ର ଓ ଯାଜ୍ଞିକ—ଏଇ ତିନି ଜନ୍ମ, ବେଦୋକ୍ତ କର୍ମ ଓ ଦେବସମ ଆୟୁ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନଙ୍କ ସେବା ନଥିଲେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ।

Verse 11

श्रुतेन तपसा वा किं वचोभिश्चित्तवृत्तिभि: । बुद्ध्या वा किं निपुणया बलेनेन्द्रियराधसा ॥ ११ ॥

ଭକ୍ତିସେବା ବିନା ଶ୍ରବଣ, ତପ, ବାକ୍ଶକ୍ତି, ଚିତ୍ତବୃତ୍ତି, ନିପୁଣ ବୁଦ୍ଧି, ବଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଶକ୍ତି—ଏସବୁର କ’ଣ ମୂଲ୍ୟ?

Verse 12

किं वा योगेन साङ्ख्येन न्यासस्वाध्याययोरपि । किं वा श्रेयोभिरन्यैश्च न यत्रात्मप्रदो हरि: ॥ १२ ॥

ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମପ୍ରଦ ହରିଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ସେଠି ଯୋଗ, ସାଂଖ୍ୟ, ସନ୍ନ୍ୟାସ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେୟସାଧନ କ’ଣ କରିବ? ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ।

Verse 13

श्रेयसामपि सर्वेषामात्मा ह्यवधिरर्थत: । सर्वेषामपि भूतानां हरिरात्मात्मद: प्रिय: ॥ १३ ॥

ପ୍ରକୃତରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟସାଧନର ପରମ ସୀମା ଆତ୍ମା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ହରି ହିଁ ଆତ୍ମାର ଆତ୍ମା, ଆତ୍ମଦାତା ଓ ପ୍ରିୟ।

Verse 14

यथा तरोर्मूलनिषेचनेन तृप्यन्ति तत्स्कन्धभुजोपशाखा: । प्राणोपहाराच्च यथेन्द्रियाणां तथैव सर्वार्हणमच्युतेज्या ॥ १४ ॥

ଯେପରି ଗଛର ମୂଳକୁ ଜଳ ଦେଲେ କଣ୍ଡ-ଶାଖା-ଉପଶାଖା ତୃପ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଉଦରକୁ ଆହାର ଦେଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ସଜୀବ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଭକ୍ତିପୂଜାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 15

यथैव सूर्यात्प्रभवन्ति वार: पुनश्च तस्मिन्प्रविशन्ति काले । भूतानि भूमौ स्थिरजङ्गमानि तथा हरावेव गुणप्रवाह: ॥ १५ ॥

ବର୍ଷାକାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ସେଇ ଜଳ ହିଁ କାଳକ୍ରମେ ପୁନଃ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଲୀନ ହୁଏ; ସେପରି ପୃଥିବୀରୁ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜନ୍ମେ ଏବଂ ଶେଷେ ଧୂଳି ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ମିଶିଯାନ୍ତି। ଏହିପରି ସବୁକିଛି ପରମ ପୁରୁଷ ଶ୍ରୀହରିଠାରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୋଇ କାଳକ୍ରମେ ପୁନଃ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।

Verse 16

एतत्पदं तज्जगदात्मन: परं सकृद्विभातं सवितुर्यथा प्रभा । यथासवो जाग्रति सुप्तशक्तयो द्रव्यक्रियाज्ञानभिदाभ्रमात्यय: ॥ १६ ॥

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ସେପରି ଜଗଦାତ୍ମା ପରମଭଗବାନଙ୍କଠାରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ସେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ଯେପରି ଜାଗ୍ରତାବସ୍ଥାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ଓ ନିଦ୍ରାରେ ଅପ୍ରକଟ, ସେପରି ଏହି ବିଶ୍ୱ ପରମପୁରୁଷଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଓ ଅଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।

Verse 17

यथा नभस्यभ्रतम:प्रकाशा भवन्ति भूपा न भवन्त्यनुक्रमात् । एवं परे ब्रह्मणि शक्तयस्त्वमू रजस्तम:सत्त्वमिति प्रवाह: ॥ १७ ॥

ହେ ରାଜାମାନେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ କେବେ ମେଘ, କେବେ ଅନ୍ଧକାର, କେବେ ଆଲୋକ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେପରି ପରବ୍ରହ୍ମରେ ରଜଃ, ତମଃ, ସତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ପ୍ରବାହରୂପେ କେବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

तेनैकमात्मानमशेषदेहिनां कालं प्रधानं पुरुषं परेशम् । स्वतेजसा ध्वस्तगुणप्रवाह- मात्मैकभावेन भजध्वमद्धा ॥ १८ ॥

ଏହିପରି କାରଣର କାରଣ ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର ହିଁ ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କର ଆତ୍ମା, କାଳ, ପ୍ରଧାନ (ପ୍ରକୃତି), ପୁରୁଷ ଓ ପରେଶ। ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଗୁଣପ୍ରବାହକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ଗୁଣାତୀତ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଅଧିପତି। ତେଣୁ ଗୁଣତଃ ନିଜକୁ ତାଙ୍କ ସହ ଏକ ଭାବି, ନିଶ୍ଚୟରେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିସେବା କର।

Verse 19

दयया सर्वभूतेषु सन्तुष्ट्या येन केन वा । सर्वेन्द्रियोपशान्त्या च तुष्यत्याशु जनार्दन: ॥ १९ ॥

ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା, ଯେନ କେନ ପ୍ରକାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଭୋଗରୁ ଶାନ୍ତ କରିବା—ଏହାଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦନ ଭଗବାନ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 20

अपहतसकलैषणामलात्म- न्यविरतमेधितभावनोपहूत: । निजजनवशगत्वमात्मनोऽय- न्न सरति छिद्रवदक्षर: सतां हि ॥ २० ॥

ସମସ୍ତ ଭୌତିକ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଭକ୍ତମାନେ ମନର ମଲିନତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଡାକନ୍ତି। ଭକ୍ତବଶତା ଜାଣି ଭଗବାନ୍ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ଆକାଶ କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 21

न भजति कुमनीषिणां स इज्यां हरिरधनात्मधनप्रियो रसज्ञ: । श्रुतधनकुलकर्मणां मदैर्ये विदधति पापमकिञ्चनेषु सत्सु ॥ २१ ॥

ରସଜ୍ଞ ହରି କୁମନୀଷୀମାନଙ୍କ ପୂଜାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ପ୍ରଭୁ-ଭକ୍ତିସେବାକୁ ଏକମାତ୍ର ଧନ ଭାବି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବା ଅକିଞ୍ଚନ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଯେମାନେ ଶିକ୍ଷା, ଧନ, କୁଳ ଓ କର୍ମର ଗର୍ବରେ ସତ୍ ଅକିଞ୍ଚନମାନଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆରାଧନାକୁ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 22

श्रियमनुचरतीं तदर्थिनश्च द्विपदपतीन् विबुधांश्च यत्स्वपूर्ण: । न भजति निजभृत्यवर्गतन्त्र: कथममुमुद्विसृजेत्पुमान् कृतज्ञ: ॥ २२ ॥

ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର ହୁଅନ୍ତି, କାରଣ ସେ ନିଜ ସେବକବର୍ଗର ବଶରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ନା ଶ୍ରୀର କୃପା ପାଇଁ ଧାଉଥିବା ରାଜା ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ। ତେବେ ଯେ ନିଜେ କୃତଜ୍ଞ, ସେ ଏପରି ଭକ୍ତବଶ ଭଗବାନଙ୍କୁ କିପରି ଭଜିବ ନାହିଁ?

Verse 23

मैत्रेय उवाच इति प्रचेतसो राजन्नन्याश्च भगवत्कथा: । श्रावयित्वा ब्रह्मलोकं ययौ स्वायम्भुवो मुनि: ॥ २३ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍ ବିଦୁର! ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମୁନି ଶ୍ରୀନାରଦ ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରଚେତାମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା ଶୁଣାଇଲେ। ପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 24

तेऽपि तन्मुखनिर्यातं यशो लोकमलापहम् । हरेर्निशम्य तत्पादं ध्यायन्तस्तद्गतिं ययु: ॥ २४ ॥

ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହରିଙ୍କ ଯଶ, ଯାହା ଲୋକର ସମସ୍ତ ଅମଙ୍ଗଳକୁ ନାଶ କରେ, ଶୁଣି ପ୍ରଚେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ୍‌ଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଧ୍ୟାନ କରି କରି ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 25

एतत्तेऽभिहितं क्षत्तर्यन्मां त्वं परिपृष्टवान् । प्रचेतसां नारदस्य संवादं हरिकीर्तनम् ॥ २५ ॥

ହେ ବିଦୁର (କ୍ଷତ୍ତା), ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି। ପ୍ରଚେତାମାନଙ୍କ ଓ ନାରଦଙ୍କ ଏହି ସଂବାଦ—ହରିକୀର୍ତ୍ତନରୂପେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହିମା—ମୁଁ ଯଥାଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।

Verse 26

श्रीशुक उवाच य एष उत्तानपदो मानवस्यानुवर्णित: । वंश: प्रियव्रतस्यापि निबोध नृपसत्तम ॥ २६ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ: ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରୀକ୍ଷିତ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ବଂଶବର୍ଣ୍ଣନା ମୁଁ ସମାପ୍ତ କଲି। ଏବେ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ବଂଶଜମାନଙ୍କ ଚରିତ କହିବି; ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।

Verse 27

यो नारदादात्मविद्यामधिगम्य पुनर्महीम् । भुक्त्वा विभज्य पुत्रेभ्य ऐश्वरं समगात्पदम् ॥ २७ ॥

ମହାରାଜ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଆତ୍ମବିଦ୍ୟା ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କଲେ। ଭୋଗ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଉପଭୋଗ କରି, ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଭାଜନ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଶେଷେ ପରମପଦ ପାଇ ଭଗବଦ୍ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 28

इमां तु कौषारविणोपवर्णितां क्षत्ता निशम्याजितवादसत्कथाम् । प्रवृद्धभावोऽश्रुकलाकुलो मुने- र्दधार मूर्ध्ना चरणं हृदा हरे: ॥ २८ ॥

ହେ ରାଜନ, କୌଷାରବି ମୈତ୍ରେୟ ମୁନି ଉପବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଜିତ ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି ସତ୍କଥା ଶୁଣି ବିଦୁର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବାବେଶରେ ଭରିଗଲେ। ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ତୁରନ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 29

विदुर उवाच सोऽयमद्य महायोगिन् भवता करुणात्मना । दर्शितस्तमस: पारो यत्राकिञ्चनगो हरि: ॥ २९ ॥

ବିଦୁର କହିଲେ: ହେ ମହାଯୋଗିନ, ହେ ପରମ ଭକ୍ତ, ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ହେତୁକ କରୁଣାରେ ଆଜି ମୋତେ ଏହି ଅନ୍ଧକାରମୟ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଦେଖାଯାଇଛି। ସେହି ପଥ ଅନୁସରି ଯେ ନିଷ୍କିଞ୍ଚନ ହୁଏ, ସେ ହରିଙ୍କ ଧାମ—ଭଗବଦ୍ଧାମ—କୁ ଫେରିଯାଏ।

Verse 30

श्रीशुक उवाच इत्यानम्य तमामन्‍त्र्य विदुरो गजसाह्वयम् । स्वानां दिद‍ृक्षु: प्रययौ ज्ञातीनां निर्वृताशय: ॥ ३० ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଏହିପରି ମହର୍ଷି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଓ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ବିଦୁର ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଜସାହ୍ୱୟ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ନିର୍ବୃତ, ଭୌତିକ ଇଚ୍ଛାଶୂନ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 31

एतद्य: श‍ृणुयाद्राजन् राज्ञां हर्यर्पितात्मनाम् । आयुर्धनं यश: स्वस्ति गतिमैश्वर्यमाप्नुयात् ॥ ३१ ॥ ऋषभ उवाच नायं देहो देहभाजां नृलोके कष्टान् कामानर्हते विड्भुजां ये । तपो दिव्यं पुत्रका येन सत्त्वं शुद्ध्येद्यस्माद् ब्रह्मसौख्यं त्वनन्तम् ॥ १ ॥

ହେ ରାଜନ, ଯେମାନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଆତ୍ମା ଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସହଜରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧନ, ଯଶ, ମଙ୍ଗଳ ପାଆନ୍ତି; ଶେଷରେ ପରମଧାମଗମନ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ମଧ୍ୟ ଲଭନ୍ତି।