Adhyaya 30
The Pracetās Meet Lord Viṣṇu—Benedictions, Pure Prayer, and the Birth of Dakṣa
ବିଦୁର ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ଶିବସ୍ତୋତ୍ର ଜପ କରି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ପ୍ରଚେତାମାନେ କ’ଣ ପାଇଲେ? ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ତପ କରି, ଗରୁଡାରୂଢ଼ ଅଷ୍ଟଭୁଜ ତେଜୋମୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଲେ। ପରସ୍ପର ମିତ୍ରତା ଓ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହରି ଯଶ, ଅସାଧାରଣ ପୁତ୍ରର ଭବିଷ୍ୟ ଜନ୍ମ, ଏବଂ ଲୋକ-ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୁଖଭୋଗର ବର ଦେଲେ; ଶେଷରେ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଭଗବଦ୍ଧାମକୁ ଫେରିବା ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି କହିଲେ। ପ୍ରଚେତାମାନେ ଧନ ନ ମାଗି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ, ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରେ ସାଧୁସଙ୍ଗ, ସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନର ମହିମା ଓ ସାଧୁସଙ୍ଗର ଅତୁଳ୍ୟ ମୂଲ୍ୟକୁ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ପରେ ସେମାନେ ବାହାରି ଦେଖିଲେ ପୃଥିବୀ ଗଛରେ ଆବୃତ; କ୍ରୋଧରେ ମୁଖରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ଅଗ୍ନି-ବାୟୁଦ୍ୱାରା ଗଛ ଦହନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଗଛମାନେ ମାରିଷାକୁ ଦେଲେ, ପ୍ରଚେତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ମାରିଷାରୁ ଦକ୍ଷ (ଶିବାପରାଧରୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ଜନ୍ମି ପ୍ରଜାବୃଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁନରାରମ୍ଭ କଲେ—ପରବର୍ତ୍ତୀ କଥାରେ ସନ୍ତାନ, ଯଜ୍ଞଶକ୍ତି ଓ ତାହାର ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଆସେ।
Shlokas
Verse 1
विदुर उवाच ये त्वयाभिहिता ब्रह्मन् सुता: प्राचीनबर्हिष: । ते रुद्रगीतेन हरिं सिद्धिमापु: प्रतोष्य काम् ॥ १ ॥
ବିଦୁର କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଆପଣ ପୂର୍ବେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ରୁଦ୍ରଗୀତ ଜପି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ବୋଲି କହିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାହାରେ କେଉଁ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ?
Verse 2
किं बार्हस्पत्येह परत्र वाथ कैवल्यनाथप्रियपार्श्ववर्तिन: । आसाद्य देवं गिरिशं यदृच्छया प्रापु: परं नूनमथ प्रचेतस: ॥ २ ॥
ହେ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ! ପ୍ରଚେତାମାନେ କୈବଲ୍ୟନାଥ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅତିପ୍ରିୟ ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ ଗିରିଶ ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ମିଳି ଇହଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କ’ଣ ପାଇଲେ? ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ପରମଧାମ ପାଇଲେ; ତା’ଛଡ଼ା କ’ଣ?
Verse 3
मैत्रेय उवाच प्रचेतसोऽन्तरुदधौ पितुरादेशकारिण: । जपयज्ञेन तपसा पुरञ्जनमतोषयन् ॥ ३ ॥
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ ପାଇଁ ପ୍ରଚେତାମାନେ ସମୁଦ୍ରଜଳ ମଧ୍ୟରେ କଠୋର ତପ କଲେ। ଶିବଦେବ ଦିଆ ମନ୍ତ୍ର ଜପ-ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୁରଞ୍ଜନ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
Verse 4
दशवर्षसहस्रान्ते पुरुषस्तु सनातन: । तेषामाविरभूत्कृच्छ्रं शान्तेन शमयन् रुचा ॥ ४ ॥
ଦଶହଜାର ବର୍ଷର କଠୋର ତପସ୍ୟା ଶେଷରେ ସନାତନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପରମେଶ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଓ ମନୋହର ରୂପରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଦିବ୍ୟ କାନ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରମ-କ୍ଲେଶକୁ ଶମନ କଲେ।
Verse 5
सुपर्णस्कन्धमारूढो मेरुशृङ्गमिवाम्बुद: । पीतवासा मणिग्रीव: कुर्वन्वितिमिरा दिश: ॥ ५ ॥
ଗରୁଡଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ଆରୂଢ ଭଗବାନ୍ ମେରୁଶିଖର ଉପରେ ଥିବା ମେଘ ପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ। ପୀତାମ୍ବର ପରିଧାନ କରି, କଣ୍ଠରେ କୌସ୍ତୁଭ-ମଣିରେ ବିଭୂଷିତ, ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କାନ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କଲା।
Verse 6
काशिष्णुना कनकवर्णविभूषणेन भ्राजत्कपोलवदनो विलसत्किरीट: । अष्टायुधैरनुचरैर्मुनिभि: सुरेन्द्रै- रासेवितो गरुडकिन्नरगीतकीर्ति: ॥ ६ ॥
ଭଗବାନଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ କିରୀଟ ତାହାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଅଷ୍ଟଭୁଜରେ ବିଭିନ୍ନ ଆୟୁଧ ଶୋଭିତ; ଦେବତା, ମହର୍ଷି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସେବାଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ। ଗରୁଡ ପକ୍ଷ ଫଡ଼ଫଡ଼ାଇ ବେଦୀୟ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇ କିନ୍ନରଲୋକବାସୀ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
Verse 7
पीनायताष्टभुजमण्डलमध्यलक्ष्म्या स्पर्धच्छ्रिया परिवृतो वनमालयाद्य: । बर्हिष्मत: पुरुष आह सुतान् प्रपन्नान् पर्जन्यनादरुतया सघृणावलोक: ॥ ७ ॥
ଭଗବାନଙ୍କ ଗଳାରେ ଘୁଁଡ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବିଥିବା ବନମାଳା ଥିଲା; ସେହି ମାଳା ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଓ ଦୀର୍ଘ ଅଷ୍ଟଭୁଜରେ ଶୋଭି ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀଙ୍କ ଶୋଭାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲା। କରୁଣାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ବାଣୀରେ ସେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷତଙ୍କ ଶରଣାଗତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Verse 8
श्रीभगवानुवाच वरं वृणीध्वं भद्रं वो यूयं मे नृपनन्दना: । सौहार्देनापृथग्धर्मास्तुष्टोऽहं सौहृदेन व: ॥ ८ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ସୌହାର୍ଦ୍ୟରେ ଏକେ ଧର୍ମ—ଭକ୍ତିସେବା—ରେ ନିୟୋଜିତ; ତୁମ ଏହି ମିତ୍ରତାରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ତେଣୁ ମୋ ପାଖରୁ ଏକ ବର ମାଗ।
Verse 9
योऽनुस्मरति सन्ध्यायां युष्माननुदिनं नर: । तस्य भ्रातृष्वात्मसाम्यं तथा भूतेषु सौहृदम् ॥ ९ ॥
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ତାହାର ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆତ୍ମୀୟ ସମତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସୌହାର୍ଦ୍ୟ ଜନ୍ମେ।
Verse 10
ये तु मां रुद्रगीतेन सायं प्रात: समाहिता: । स्तुवन्त्यहं कामवरान्दास्ये प्रज्ञां च शोभनाम् ॥ १० ॥
ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ରଚିତ ଗୀତ-ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରିବେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ବରଦାନ ଏବଂ ଶୋଭନ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଜ୍ଞା ଦେବି।
Verse 11
यद्यूयं पितुरादेशमग्रहीष्ट मुदान्विता: । अथो व उशती कीर्तिर्लोकाननु भविष्यति ॥ ११ ॥
ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ହୃଦୟରେ ଗ୍ରହଣ କରି ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କରିଛ; ତେଣୁ ତୁମର ମନୋହର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେବ।
Verse 12
भविता विश्रुत: पुत्रोऽनवमो ब्रह्मणो गुणै: । य एतामात्मवीर्येण त्रिलोकीं पूरयिष्यति ॥ १२ ॥
ତୁମମାନଙ୍କର ଏକ ବିଶ୍ରୁତ ପୁତ୍ର ହେବ, ଯିଏ ଗୁଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅବମ ନୁହେଁ; ସେ ନିଜ ଆତ୍ମବୀର୍ୟରେ ତ୍ରିଲୋକୀକୁ ପୂରଣ କରିବ, ଏବଂ ତାହାର ସନ୍ତାନ ତିନି ଲୋକକୁ ଭରିଦେବ।
Verse 13
कण्डो: प्रम्लोचया लब्धा कन्या कमललोचना । तां चापविद्धां जगृहुर्भूरुहा नृपनन्दना: ॥ १३ ॥
କଣ୍ଡୁ ଋଷିଙ୍କ ସହ ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଅପ୍ସରାର ସଂଯୋଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କମଳଲୋଚନା କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଅରଣ୍ୟର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦେଖାଶୁଣାରେ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଫେରିଗଲା। ହେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ସେ ତ୍ୟକ୍ତ ଶିଶୁକୁ ବୃକ୍ଷମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 14
क्षुत्क्षामाया मुखे राजा सोम: पीयूषवर्षिणीम् । देशिनीं रोदमानाया निदधे स दयान्वित: ॥ १४ ॥
ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦେଖାଶୁଣାରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶିଶୁଟି ଭୁଖରେ କାନ୍ଦିଲା। ସେତେବେଳେ ବନରାଜ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଦୟାକରି ଅମୃତବର୍ଷିଣୀ ନିଜ ଆଙ୍ଗୁଠି ତାହାର ମୁଖରେ ରଖିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରରାଜଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ପୋଷିତ ହେଲା।
Verse 15
प्रजाविसर्ग आदिष्टा: पित्रा मामनुवर्तता । तत्र कन्यां वरारोहां तामुद्वहत मा चिरम् ॥ १५ ॥
ତୁମେ ମୋ ଆଦେଶକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ; ପିତା ତୁମକୁ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିର ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସେ ଗୁଣବତୀ, ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାକୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ବିବାହ କର ଏବଂ ତାହା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କର।
Verse 16
अपृथग्धर्मशीलानां सर्वेषां व: सुमध्यमा । अपृथग्धर्मशीलेयं भूयात्पत्न्यर्पिताशया ॥ १६ ॥
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭାଇ ଏକେ ସ୍ୱଭାବର—ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାପାଳକ। ସେଇ ସୁମଧ୍ୟମା କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରକୃତିର; ସେ ତାହାର ଆଶୟ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଛି। ତେଣୁ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷତଙ୍କ ପୁତ୍ର ତୁମେ ଓ ସେ କନ୍ୟା ଏକ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱରେ ସମପଦରେ ଅଛ।
Verse 17
दिव्यवर्षसहस्राणां सहस्रमहतौजस: । भौमान् भोक्ष्यथ भोगान् वै दिव्यांश्चानुग्रहान्मम ॥ १७ ॥
ହେ ରାଜକୁମାରମାନେ! ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ଭୂଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ସମସ୍ତ ଭୋଗସୁବିଧା ନିର୍ବାଧରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ସହ, ଦଶ ଲକ୍ଷ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗିବ।
Verse 18
अथ मय्यनपायिन्या भक्त्या पक्वगुणाशया: । उपयास्यथ मद्धाम निर्विद्य निरयादत: ॥ १८ ॥
ତାପରେ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ବିକାଶ କରିବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୌତିକ କଳୁଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ସେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ—ଦୁହିଁର ଭୋଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ମୋ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
Verse 19
गृहेष्वाविशतां चापि पुंसां कुशलकर्मणाम् । मद्वार्तायातयामानां न बन्धाय गृहा मता: ॥ १९ ॥
ଯେମାନେ ଭକ୍ତିସେବାରେ ଶୁଭ କର୍ମ କରନ୍ତି ଏବଂ ସଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତାରେ ଜୀବନ କାଟନ୍ତି, ସେମାନେ ଘରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୃହ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ ନୁହେଁ।
Verse 20
नव्यवद्धृदये यज्ज्ञो ब्रह्मैतद्ब्रह्मवादिभि: । न मुह्यन्ति न शोचन्ति न हृष्यन्ति यतो गता: ॥ २० ॥
ଭକ୍ତିସେବାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ଲିନ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସବୁକିଛି ନିତ୍ୟ ନବୀନ ଲାଗେ; କାରଣ ହୃଦୟସ୍ଥ ସର୍ବଜ୍ଞ ପରମାତ୍ମା ସବୁକୁ ନବୀନ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ-ସ୍ଥିତି କହନ୍ତି; ଏହି ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ନ ମୋହ, ନ ଶୋକ, ନ ଅକାରଣ ହର୍ଷ ଥାଏ।
Verse 21
मैत्रेय उवाच एवं ब्रुवाणं पुरुषार्थभाजनं जनार्दनं प्राञ्जलय: प्रचेतस: । तद्दर्शनध्वस्ततमोरजोमला गिरागृणन् गद्गदया सुहृत्तमम् ॥ २१ ॥
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଭଗବାନ ଏପରି କହିବା ପରେ, ପ୍ରଚେତାମାନେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ପୁରୁଷାର୍ଥଦାତା ପରମ ସୁହୃଦ୍ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନରେ ତାଙ୍କର ତମୋ-ରଜୋମଳ ନଶିଗଲା।
Verse 22
प्रचेतस ऊचुः । नमो नमः क्लेशविनाशनाय । निरूपितोदारगुणाह्वयाय । मनोवचोवेगपुरोजवाय । सर्वाक्षमार्गैरगताध्वने नमः ॥ २२ ॥
ପ୍ରଚେତାମାନେ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ! ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶବିନାଶକ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଆପଣଙ୍କ ଉଦାର ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ପବିତ୍ର ନାମ ସର୍ବମଙ୍ଗଳ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ଆପଣ ମନ ଓ ବାଣୀର ବେଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାର୍ଗରେ ଅଗୋଚର। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଣାମ।
Verse 23
शुद्धाय शान्ताय नम: स्वनिष्ठया मनस्यपार्थं विलसद्द्वयाय । नमो जगत्स्थानलयोदयेषु गृहीतमायागुणविग्रहाय ॥ २३ ॥
ହେ ଶୁଦ୍ଧ, ହେ ଶାନ୍ତ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯାହାର ମନ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ନିବିଡ଼ ହୁଏ, ତାହା ପାଇଁ ଭୋଗ୍ୟ ଦ୍ୱୈତଜଗତ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ ଲାଗେ। ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ପ୍ରଳୟ ପାଇଁ ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ରୂପେ ମାୟାଗୁଣ-ବିଗ୍ରହ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 24
नमो विशुद्धसत्त्वाय हरये हरिमेधसे । वासुदेवाय कृष्णाय प्रभवे सर्वसात्वताम् ॥ २४ ॥
ବିଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ହରି ଓ ହରିମେଧସ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସର୍ବତ୍ର ବସୁଥିବା ବାସୁଦେବ, ବସୁଦେବ-ନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାତ୍ୱତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇଦେଉଥିବା ପ୍ରଭବଙ୍କୁ ଆମେ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ।
Verse 25
नम: कमलनाभाय नम: कमलमालिने । नम: कमलपादाय नमस्ते कमलेक्षण ॥ २५ ॥
କମଳନାଭ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କମଳମାଳାଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କମଳପାଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହେ କମଳେକ୍ଷଣ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 26
नम: कमलकिञ्जल्कपिशङ्गामलवाससे । सर्वभूतनिवासाय नमोऽयुङ्क्ष्महि साक्षिणे ॥ २६ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର କମଳକେଶର ପରି ପୀତାଭ, କିନ୍ତୁ ଭୌତିକ ନୁହେଁ। ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି ସମସ୍ତ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ; ଆମେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ।
Verse 27
रूपं भगवता त्वेतदशेषक्लेशसङ्क्षयम् । आविष्कृतं न: क्लिष्टानां किमन्यदनुकम्पितम् ॥ २७ ॥
ହେ ଭଗବାନ! ଆପଣଙ୍କ ଏହି ରୂପ ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟକାରୀ। ଆମ ପରି କ୍ଲିଷ୍ଟ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ଏହା ପ୍ରକାଶ କଲେ—ଏହା ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ହେତୁକ କୃପାର ପ୍ରମାଣ; ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ତ ଅପାର!
Verse 28
एतावत्त्वं हि विभुभिर्भाव्यं दीनेषु वत्सलै: । यदनुस्मर्यते काले स्वबुद्ध्याभद्ररन्धन ॥ २८ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅଶୁଭନାଶକ! ଦୀନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବତ୍ସଳ ମହାନ୍ମାନେ ଏତିକି ଭାବନ୍ତି—କାଳେ କାଳେ ଆପଣଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚା-ବିଗ୍ରହ ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଆମକୁ ଆପଣଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଦାସ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
Verse 29
येनोपशान्तिर्भूतानां क्षुल्लकानामपीहताम् । अन्तर्हितोऽन्तर्हृदये कस्मान्नो वेद नाशिष: ॥ २९ ॥
ଆମେ ଯଦିଓ ଅତି ତୁଚ୍ଛ, ତଥାପି ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱାଭାବିକ କରୁଣାରେ ଭକ୍ତକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନବଭକ୍ତର ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହୋଇ ପୂରଣ ହୁଏ। ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ; ତେବେ ଆମ ଆଶା-ଆକାଙ୍କ୍ଷା ସେ କାହିଁକି ଜାଣିବେ ନାହିଁ?
Verse 30
असावेव वरोऽस्माकमीप्सितो जगत: पते । प्रसन्नो भगवान् येषामपवर्गगुरुर्गति: ॥ ३० ॥
ହେ ଜଗତ୍ପତି! ଭକ୍ତି-ବିଜ୍ଞାନର ସତ୍ୟ ଗୁରୁ ଆପଣ ହିଁ। ଆମର ଇଚ୍ଛିତ ବର ଏତିକି—ଆପଣ ଆମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; କାରଣ ଆପଣ ଅପବର୍ଗର ଗୁରୁ ଓ ପରମ ଗତି। ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ବ୍ୟତୀତ ଆମେ ଆଉ କିଛି ଚାହୁଁନାହିଁ।
Verse 31
वरं वृणीमहेऽथापि नाथ त्वत्परत: परात् । न ह्यन्तस्त्वद्विभूतीनां सोऽनन्त इति गीयसे ॥ ३१ ॥
ହେ ନାଥ! ଆମେ ଆପଣଙ୍କ କୃପାର ବର ହିଁ ମାଗୁଛୁ, କାରଣ ଆପଣ ପରାତ୍ପର ପରମ। ଆପଣଙ୍କ ବିଭୂତିର ଅନ୍ତ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆପଣ ‘ଅନନ୍ତ’ ବୋଲି ଗାୟିତ।
Verse 32
पारिजातेऽञ्जसा लब्धे सारङ्गोऽन्यन्न सेवते । त्वदङ्घ्रिमूलमासाद्य साक्षात्किं किं वृणीमहि ॥ ३२ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ! ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ସହଜେ ମିଳିଲେ ଭୃଙ୍ଗ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଏ ନାହିଁ। ସେପରି ଆପଣଙ୍କ କମଳଚରଣମୂଳର ଶରଣ ନେଇ ଆମେ ଆଉ କ’ଣ ବର ମାଗିବୁ?
Verse 33
यावत्ते मायया स्पृष्टा भ्रमाम इह कर्मभि: । तावद्भवत्प्रसङ्गानां सङ्ग: स्यान्नो भवे भवे ॥ ३३ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ମାୟାର ସ୍ପର୍ଶରେ କର୍ମବନ୍ଧନ ହେତୁ ଆମେ ଏହି ସଂସାରରେ ଦେହେ ଦେହେ ଓ ଲୋକେ ଲୋକେ ଭ୍ରମଣ କରୁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳାକଥା ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଆମକୁ ମିଳୁ।
Verse 34
तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं नापुनर्भवम् । भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिष: ॥ ३४ ॥
ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତଙ୍କ ସହ ଏକ କ୍ଷଣର ସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ୟୋତିରେ ଲୟ ହୋଇ ଅପୁନର୍ଭବ ମୋକ୍ଷ ସହ ତୁଳନୀୟ ନୁହେଁ। ମରଣଧର୍ମୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତସଙ୍ଗ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବର।
Verse 35
यत्रेड्यन्ते कथा मृष्टास्तृष्णाया: प्रशमो यत: । निर्वैरं यत्र भूतेषु नोद्वेगो यत्र कश्चन ॥ ३५ ॥
ଯେଉଁଠି ଭଗବାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ତୁତ୍ୟ କଥାମୃତ ଆଲୋଚିତ ହୁଏ, ସେଠି ତୃଷ୍ଣା ଶମିତ ହୁଏ। ସେଠି ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବୈର ନାହିଁ, ଏବଂ କାହାରି ଉଦ୍ବେଗ, ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା ଭୟ ନାହିଁ।
Verse 36
यत्र नारायण: साक्षाद्भगवान्न्यासिनां गति: । संस्तूयते सत्कथासु मुक्तसङ्गै: पुन: पुन: ॥ ३६ ॥
ଯେଉଁଠି ମୁକ୍ତସଙ୍ଗ ଭକ୍ତମାନେ ସତ୍କଥାରେ ପୁନଃପୁନଃ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କ ନାମ-ଗୁଣକୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେଠି ସାକ୍ଷାତ୍ ନାରାୟଣ ବିରାଜନ୍ତି; ସେହିଁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପରମ ଗତି।
Verse 37
तेषां विचरतां पद्भ्यां तीर्थानां पावनेच्छया । भीतस्य किं न रोचेत तावकानां समागम: ॥ ३७ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ପାର୍ଷଦ-ଭକ୍ତମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସର୍ବତ୍ର ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ସଂସାରଭୟରେ ଭୀତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସମାଗମ କି ରୋଚକ ନୁହେଁ?
Verse 38
वयं तु साक्षाद्भगवन् भवस्य प्रियस्य सख्यु: क्षणसङ्गमेन । सुदुश्चिकित्स्यस्य भवस्य मृत्यो- र्भिषक्तमं त्वाद्य गतिं गता: स्म ॥ ३८ ॥
ହେ ଭଗବନ୍! ଆପଣଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ସଖା ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ସହ କ୍ଷଣମାତ୍ର ସଙ୍ଗରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲୁ। ଆପଣ ଅସାଧ୍ୟ ସଂସାର-ରୋଗର ପରମ ଚିକିତ୍ସକ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ଶରଣ ନେଲୁ।
Verse 39
यन्न: स्वधीतं गुरव: प्रसादिता विप्राश्च वृद्धाश्च सदानुवृत्त्या । आर्या नता: सुहृदो भ्रातरश्च सर्वाणि भूतान्यनसूययैव ॥ ३९ ॥ यन्न: सुतप्तं तप एतदीश निरन्धसां कालमदभ्रमप्सु । सर्वं तदेतत्पुरुषस्य भूम्नो वृणीमहे ते परितोषणाय ॥ ४० ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆମେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛୁ, ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛୁ, ବିପ୍ର ଓ ଆତ୍ମିକ ଭାବେ ଉନ୍ନତ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିଛୁ; ଆର୍ୟ, ସୁହୃଦ, ଭ୍ରାତା ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅନସୂୟା ରଖିଛୁ। ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ଏହି ସବୁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ।
Verse 40
यन्न: स्वधीतं गुरव: प्रसादिता विप्राश्च वृद्धाश्च सदानुवृत्त्या । आर्या नता: सुहृदो भ्रातरश्च सर्वाणि भूतान्यनसूययैव ॥ ३९ ॥ यन्न: सुतप्तं तप एतदीश निरन्धसां कालमदभ्रमप्सु । सर्वं तदेतत्पुरुषस्य भूम्नो वृणीमहे ते परितोषणाय ॥ ४० ॥
ହେ ଈଶ! ଆମେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ନିରାହାର ରହି କଠୋର ତପ କରିଛୁ, କାଳମଦ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ। ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ଏହି ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ମାତ୍ର ଅର୍ପଣ; ଆମକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
Verse 41
मनु: स्वयम्भूर्भगवान् भवश्च येऽन्ये तपोज्ञानविशुद्धसत्त्वा: । अदृष्टपारा अपि यन्महिम्न: स्तुवन्त्यथो त्वात्मसमं गृणीम: ॥ ४१ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ! ମନୁ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମା, ଭଗବାନ ଶିବ ଏବଂ ତପ‑ଜ୍ଞାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ ମହାଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ମହିମା ଓ ଶକ୍ତିର ସୀମାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତଥାପି ସେମାନେ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ସେହିପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛୁ।
Verse 42
नम: समाय शुद्धाय पुरुषाय पराय च । वासुदेवाय सत्त्वाय तुभ्यं भगवते नम: ॥ ४२ ॥
ହେ ଭଗବାନ! ଆପଣ ସମଦର୍ଶୀ, ସର୍ବଥା ଶୁଦ୍ଧ, ପରମ ପୁରୁଷ। ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବାରୁ ଆପଣ ‘ବାସୁଦେବ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଆପଣ ସତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ, ଭୌତିକ କଳୁଷରୁ ଅତୀତ। ଆପଣଙ୍କୁ ଆମର ସଶ୍ରଦ୍ଧ ନମସ୍କାର।
Verse 43
मैत्रेय उवाच इति प्रचेतोभिरभिष्टुतो हरि: प्रीतस्तथेत्याह शरण्यवत्सल: । अनिच्छतां यानमतृप्तचक्षुषां ययौ स्वधामानपवर्गवीर्य: ॥ ४३ ॥
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ହେ ବିଦୁର! ପ୍ରଚେତାମାନେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବାରୁ ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ, ତୁମ ପ୍ରାର୍ଥନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।” ଏହା କହି ଅଜେୟ ପରାକ୍ରମୀ ଭଗବାନ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ପ୍ରଚେତାମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ହୋଇନଥିଲା, ତେଣୁ ସେମାନେ ବିୟୋଗ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
Verse 44
अथ निर्याय सलिलात्प्रचेतस उदन्वत: । वीक्ष्याकुप्यन्द्रुमैश्छन्नां गां गां रोद्धुमिवोच्छ्रितै: ॥ ४४ ॥
ତାପରେ ପ୍ରଚେତାମାନେ ସମୁଦ୍ରଜଳରୁ ବାହାରିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ପୃଥିବୀରେ ଗଛମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ହୋଇ ଏମିତି ଛାଇଗଲେ, ଯେନେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ପଥକୁ ଅଟକାଇବାକୁ ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇଛନ୍ତି। ସମଗ୍ର ଭୂମି ଗଛରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା; ଏହା ଦେଖି ପ୍ରଚେତାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
Verse 45
ततोऽग्निमारुतौ राजन्नमुञ्चन्मुखतो रुषा । महीं निर्वीरुधं कर्तुं संवर्तक इवात्यये ॥ ४५ ॥
ହେ ରାଜନ! ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ରୁଦ୍ର ଯେପରି କ୍ରୋଧରେ ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେହିପରି ପ୍ରଚେତାମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧବଶେ ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି‑ବାୟୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଦ୍ଭିଦହୀନ କରିବା ପାଇଁ।
Verse 46
भस्मसात्क्रियमाणांस्तान् द्रुमान्वीक्ष्य पितामह: । आगत: शमयामास पुत्रान् बर्हिष्मतो नयै: ॥ ४६ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଗଛମାନେ ଭସ୍ମ ହେଉଥିବା ଦେଖି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆସି ବର୍ହିଷ୍ମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ବଚନରେ ଶାନ୍ତ କଲେ।
Verse 47
तत्रावशिष्टा ये वृक्षा भीता दुहितरं तदा । उज्जह्रुस्ते प्रचेतोभ्य उपदिष्टा: स्वयम्भुवा ॥ ४७ ॥
ସେଠାରେ ଯେ ଗଛମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଚେତାମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
Verse 48
ते च ब्रह्मण आदेशान्मारिषामुपयेमिरे । यस्यां महदवज्ञानादजन्यजनयोनिज: ॥ ४८ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଚେତାମାନେ ମାରିଷାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରିଥିବାରୁ ସେ ମାରିଷାର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦୁଇଥର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
Verse 49
चाक्षुषे त्वन्तरे प्राप्ते प्राक्सर्गे कालविद्रुते । य: ससर्ज प्रजा इष्टा: स दक्षो दैवचोदित: ॥ ४९ ॥
ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ପୂର୍ବସର୍ଗରେ କାଳପ୍ରବାହରେ ଦେହ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଦକ୍ଷ ଦୈବଚୋଦିତ ହୋଇ ଇଷ୍ଟ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
Verse 50
यो जायमान: सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां रुचा । स्वयोपादत्त दाक्ष्याच्च कर्मणां दक्षमब्रुवन् ॥ ५० ॥ तं प्रजासर्गरक्षायामनादिरभिषिच्य च । युयोज युयुजेऽन्यांश्च स वै सर्वप्रजापतीन् ॥ ५१ ॥
ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ଦକ୍ଷ ନିଜ ଦେହକାନ୍ତିର ଅତିଶୟ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ତେଜସ୍ବୀଙ୍କ ଶୋଭାକୁ ଆଛାଦିତ କଲେ। କର୍ମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବୀଣ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ଦକ୍ଷ’—ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଅତିନିପୁଣ’—ବୋଲି କୁହାଗଲା।
Verse 51
यो जायमान: सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां रुचा । स्वयोपादत्त दाक्ष्याच्च कर्मणां दक्षमब्रुवन् ॥ ५० ॥ तं प्रजासर्गरक्षायामनादिरभिषिच्य च । युयोज युयुजेऽन्यांश्च स वै सर्वप्रजापतीन् ॥ ५१ ॥
ଜନ୍ମହେବା ସହିତ ଦକ୍ଷ ନିଜ ଦେହତେଜର ଅତିଶୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ତେଜକୁ ଢାକିଦେଲେ। କର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିପୁଣ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ଦକ୍ଷ’ ବୋଲି କୁହାଗଲା। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଦେବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ-ରକ୍ଷାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ପରେ ଦକ୍ଷ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗାଇଲେ।
Frequently Asked Questions
Their unity shows purified consciousness: no envy, one purpose, and cooperative devotional service. In Bhāgavata theology, such non-envious harmony is a sign of sattva refined by bhakti; it is especially pleasing to the Lord because it mirrors the spiritual world’s relational fabric, where devotion is expressed through loving cooperation rather than competition.
The Lord frames their enjoyment as non-obstructive because it is granted under His shelter and followed by the rise of unadulterated bhakti. The chapter explicitly states the bhakti principle: one who offers the results of action to Bhagavān is not bound even while living in family life. Thus, enjoyment does not become bondage when detached and dedicated to the Supreme.
It expresses mature bhakti: they value the means that continually awakens love of God—association and hari-kathā—above heaven, mystic success, or even impersonal liberation. The chapter asserts that even a moment with a pure devotee surpasses heavenly promotion and Brahman merging, because sādhu-saṅga directly plants and nourishes devotion.
Māriṣā is the daughter connected to Pramlocā and Kaṇḍu, cared for by the trees and nourished by the Moon’s nectar. Her marriage to the Pracetās fulfills the cosmic order to generate progeny while keeping their shared unity intact; it also becomes the instrument for Dakṣa’s rebirth, linking this chapter to the broader Dakṣa–Śiva narrative tensions in the Purāṇa.
Dakṣa’s rebirth is attributed to disobedience and disrespect toward Śiva (Mahādeva), showing that even powerful administrators are accountable to dharma and Vaiṣṇava principles. The narrative uses Dakṣa to illustrate how pride in ritual power can lead to downfall, and how cosmic administration (visarga/prajā-sarga) must remain aligned with devotion and respect for the Lord’s devotees.