Adhyaya 3
Satī Desires to Attend Dakṣa’s Sacrifice; Śiva Warns Against the Pain of Relatives’ Insults
ଦକ୍ଷ ଓ ଜାମାତା ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଣା ବିରୋଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଶକ୍ତି ପାଇ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଗର୍ବ ବଢ଼େ ଏବଂ ସେ ବାଜପେୟ ଓ ବୃହସ୍ପତି-ସବ ଭଳି ମହାଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; ଋଷି, ପିତୃ, ଦେବ ଓ ଅଲଙ୍କୃତ ଦେବୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆସନ୍ତି। ସତୀ ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ଦେବୀମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞଯାତ୍ରା ଦେଖି ପିତୃଗୃହସ୍ନେହ ଓ ଲୋକାଚାରରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କୁ ସହ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି—ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଶିବ ଗମ୍ଭୀର ନୀତି କହି ସତର୍କ କରନ୍ତି: ଈର୍ଷ୍ୟାଳୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ହାନିକର; ଶତ୍ରୁର ବାଣଠାରୁ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ କଠୋର ବାକ୍ୟ ଅଧିକ ଗଭୀର ଘାଉ କରେ। ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବିଦ୍ୟା, ତପ, ଧନ, ରୂପ, ଯୌବନ ଓ କୁଳଗର୍ବର ଅନ୍ଧତା ଦେଖାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ପରମାତ୍ମା—ବାସୁଦେବଙ୍କୁ—ସତ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ କହନ୍ତି। ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି ଶିବ ସତୀଙ୍କୁ ଚେତାବନୀ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଈର୍ଷ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ସଭାରେ ଅପମାନିତ କରିବ; ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁସମ ଦୁଃଖ ହୋଇପାରେ—ଏହିଭଳି ଆଗାମୀ ବିପତ୍ତିର ଭୂମିକା ତିଆରି ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच सदा विद्विषतोरेवं कालो वै ध्रियमाणयो: । जामातु: श्वशुरस्यापि सुमहानतिचक्रमे ॥ १ ॥
ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ଏହିପରି ଜାମାତା ଓ ଶ୍ୱଶୁର, ଅର୍ଥାତ୍ ଶିବ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା।
Verse 2
यदाभिषिक्तो दक्षस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रजापतीनां सर्वेषामाधिपत्ये स्मयोऽभवत् ॥ २ ॥
ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଦକ୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରୀ ହୋଇଗଲେ।
Verse 3
इष्ट्वा स वाजपेयेन ब्रह्मिष्ठानभिभूय च । बृहस्पतिसवं नाम समारेभे क्रतूत्तमम् ॥ ३ ॥
ଦକ୍ଷ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ହେଲା। ପରେ ସେ ‘ବୃହସ୍ପତି-ସବ’ ନାମକ ଆଉ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲା।
Verse 4
तस्मिन्ब्रह्मर्षय: सर्वे देवर्षिपितृदेवता: । आसन् कृतस्वस्त्ययनास्तत्पत्न्यश्च सभर्तृका: ॥ ४ ॥
ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବର୍ଷି, ପିତୃଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପତିସହ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ।
Verse 5
तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥
ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ଖେଚରମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଦକ୍ଷାୟଣୀ ସତୀଦେବୀ ପିତାଙ୍କ ମହା ପିତୃଯଜ୍ଞ-ମହୋତ୍ସବର ସମ୍ବାଦ ଜାଣିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉପଦେବମାନଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀ ପତ୍ନୀମାନେ ବିମାନରେ, ପ୍ରିୟଜନସହ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ହାର-କୁଣ୍ଡଳ-ଲକେଟ୍ରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ନିବାସ ନିକଟରୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ସତୀ ଆତୁରତାରେ ଭୂତପତି ନିଜ ପତି ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କହିଲେ।
Verse 6
तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥
ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ଖେଚରମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଦକ୍ଷାୟଣୀ ସତୀଦେବୀ ପିତାଙ୍କ ମହା ପିତୃଯଜ୍ଞ-ମହୋତ୍ସବର ସମ୍ବାଦ ଜାଣିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉପଦେବମାନଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀ ପତ୍ନୀମାନେ ବିମାନରେ, ପ୍ରିୟଜନସହ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ହାର-କୁଣ୍ଡଳ-ଲକେଟ୍ରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ନିବାସ ନିକଟରୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ସତୀ ଆତୁରତାରେ ଭୂତପତି ନିଜ ପତି ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କହିଲେ।
Verse 7
तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥
ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ଖେଚରମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଦକ୍ଷାୟଣୀ ସତୀଦେବୀ ପିତାଙ୍କ ମହା ପିତୃଯଜ୍ଞ-ମହୋତ୍ସବର ସମ୍ବାଦ ଜାଣିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉପଦେବମାନଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀ ପତ୍ନୀମାନେ ବିମାନରେ, ପ୍ରିୟଜନସହ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ହାର-କୁଣ୍ଡଳ-ଲକେଟ୍ରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ନିବାସ ନିକଟରୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ସତୀ ଆତୁରତାରେ ଭୂତପତି ନିଜ ପତି ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କହିଲେ।
Verse 8
सत्युवाच प्रजापतेस्ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञमहोत्सव: किल । वयं च तत्राभिसराम वाम ते यद्यर्थितामी विबुधा व्रजन्ति हि ॥ ८ ॥
ସତୀ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରିୟ ଶିବ, ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ପ୍ରଜାପତି ଏବେ ମହାଯଜ୍ଞ-ମହୋତ୍ସବ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେଠାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଆପଣ ଚାହିଲେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରିବା।
Verse 9
तस्मिन्भगिन्यो मम भर्तृभि: स्वकै- र्ध्रुवं गमिष्यन्ति सुहृद्दिदृक्षव: । अहं च तस्मिन्भवताभिकामये सहोपनीतं परिबर्हमर्हितुम् ॥ ९ ॥
ସେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ମୋର ଭଉଣୀମାନେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ନିଶ୍ଚୟ ଯାଇଥିବେ, ସୁହୃଦମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପିତା ଦିଆ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ଆପଣଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେଇ ସଭାରେ ଭାଗ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
Verse 10
तत्र स्वसृर्मे ननु भर्तृसम्मिता मातृष्वसृ: क्लिन्नधियं च मातरम् । द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महर्षिभि- रुन्नीयमानं च मृडाध्वरध्वजम् ॥ १० ॥
ସେଠାରେ ମୋର ଭଉଣୀମାନେ, ମୋ ମାଆଙ୍କ ଭଉଣୀମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ସ୍ନେହମୟୀ ମାଆ ମଧ୍ୟ ଥିବେ—ଯାହାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ଆତୁର। ମହର୍ଷିମାନେ କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞ ଓ ଫଡ଼ଫଡ଼ାଉଥିବା ଧ୍ୱଜ-ପତାକାର ଶୋଭା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିପାରିବି। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରିୟ ପତି, ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠା।
Verse 11
त्वय्येतदाश्चर्यमजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणत्रयात्मकम् । तथाप्यहं योषिदतत्त्वविच्च ते दीना दिदृक्षे भव मे भवक्षितिम् ॥ ११ ॥
ଏହି ପ୍ରକଟ ଜଗତ ଅଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାୟାରେ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ହୋଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି—ଏ ସତ୍ୟ ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣନ୍ତି। ତଥାପି ମୁଁ ଦୀନା ନାରୀ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ଅଳ୍ପ। ତେଣୁ ମୋର ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ପୁଣିଥରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଦୟାକରି ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 12
पश्य प्रयान्तीरभवान्ययोषितो ऽप्यलड़्क़ृता: कान्तसखा वरूथश: । यासां व्रजद्भि: शितिकण्ठ मण्डितं नभो विमानै: कलहंसपाण्डुभि: ॥ १२ ॥
ହେ ଅଜ, ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ! ଦେଖନ୍ତୁ—ମୋର ବନ୍ଧୁମାନେ ମାତ୍ର ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ସଜି, ନିଜ ପତି ଓ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ଦଳେ ଦଳେ ସେଠାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ହଂସ ପରି ଧଳା ବିମାନଗୁଡ଼ିକ ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର କରିଦେଇଛି।
Verse 13
कथं सुताया: पितृगेहकौतुकं निशम्य देह: सुरवर्य नेङ्गते । अनाहुता अप्यभियन्ति सौहृदं भर्तुर्गुरोर्देहकृतश्च केतनम् ॥ १३ ॥
ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପିତୃଗୃହରେ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ କନ୍ୟାର ଦେହ-ମନ କିପରି ଅଚଳ ରହିବ? ଡାକ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ର, ପତି, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାରେ ଦୋଷ ନାହିଁ।
Verse 14
तन्मे प्रसीदेदममर्त्य वाञ्छितं कर्तुं भवान्कारुणिको बतार्हति । त्वयात्मनोऽर्धेऽहमदभ्रचक्षुषा निरूपिता मानुगृहाण याचित: ॥ १४ ॥
ହେ ଅମର ଶିବ! ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ମୋତେ ନିଜ ଦେହର ଅର୍ଧ ଭାଗ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ କୃପାକରି ମୋର ପ୍ରାର୍ଥନା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
Verse 15
ऋषिरुवाच एवं गिरित्र: प्रिययाभिभाषित: प्रत्यभ्यधत्त प्रहसन् सुहृत्प्रिय: । संस्मारितो मर्मभिद: कुवागिषून् यानाह को विश्वसृजां समक्षत: ॥ १५ ॥
ଋଷି ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଏଭଳି କହିବା ପରେ କୈଲାସପତି ଶିବ ହସିହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱକାର୍ଯ୍ୟର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦକ୍ଷ କହିଥିବା କପଟ, ହୃଦୟଭେଦୀ କଥା ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ ହେଲା।
Verse 16
श्रीभगवानुवाच त्वयोदितं शोभनमेव शोभने अनाहुता अप्यभियन्ति बन्धुषु । ते यद्यनुत्पादितदोषदृष्टयो बलीयसानात्म्यमदेन मन्युना ॥ १६ ॥
ଭଗବାନ ଶିବ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ଡାକ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ତୁମେ କହିଛ—ଏହା ସତ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଦେହାଭିମାନରୁ ଦୋଷ ନ ଦେଖନ୍ତୁ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଅତିଶୟ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ।
Verse 17
विद्यातपोवित्तवपुर्वय:कुलै: सतां गुणै: षड्भिरसत्तमेतरै: । स्मृतौ हतायां भृतमानदुर्दृश: स्तब्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम् ॥ १७ ॥
ବିଦ୍ୟା, ତପ, ଧନ, ରୂପ, ଯୌବନ ଓ କୁଳ—ଏହି ଛଅ ଗୁଣ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଉନ୍ନତିର ଲକ୍ଷଣ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଏହାର ଗର୍ବ କରେ ସେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ସ୍ମୃତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ମହିମା ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ।
Verse 18
नैतादृशानां स्वजनव्यपेक्षया गृहान्प्रतीयादनवस्थितात्मनाम् । येऽभ्यागतान् वक्रधियाभिचक्षते आरोपितभ्रूभिरमर्षणाक्षिभि: ॥ १८ ॥
ଏପରି ଅସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଘରକୁ, ସେ ସ୍ୱଜନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେମାନେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିକୁ ବାଙ୍କା ବୁଦ୍ଧିରେ ଦେଖନ୍ତି, ଭୃକୁଟି ଉଠାଇ କ୍ରୋଧ ଚକ୍ଷୁରେ ନିହାଳନ୍ତି।
Verse 19
तथारिभिर्न व्यथते शिलीमुखै: शेतेऽर्दिताङ्गो हृदयेन दूयता । स्वानां यथा वक्रधियां दुरुक्तिभि- र्दिवानिशं तप्यति मर्मताडित: ॥ १९ ॥
ଶତ୍ରୁର ବାଣରେ ଆହତ ହେଲେ ମଣିଷ ତେତେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ; ଯେତେ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ବାଙ୍କା ବୁଦ୍ଧିରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ କଠୋର କଥା ମର୍ମକୁ ଆଘାତ କରି ଦିନରାତି ହୃଦୟକୁ ଜ୍ୱଳାଏ।
Verse 20
व्यक्तं त्वमुत्कृष्टगते: प्रजापते: प्रियात्मजानामसि सुभ्रु मे मता । तथापि मानं न पितु: प्रपत्स्यसे मदाश्रयात्क: परितप्यते यत: ॥ २० ॥
ହେ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣେ ପ୍ରିୟେ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟା—ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ; ତଥାପି ମୋ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବାରୁ ପିତୃଗୃହରେ ତୁମେ ସମ୍ମାନ ପାଇବ ନାହିଁ, ବରଂ ମୋ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥିବାରୁ ଦୁଃଖିତ ହେବ।
Verse 21
पापच्यमानेन हृदातुरेन्द्रिय: समृद्धिभि: पूरुषबुद्धिसाक्षिणाम् । अकल्प एषामधिरोढुमञ्जसा परं पदं द्वेष्टि यथासुरा हरिम् ॥ २१ ॥
ମିଥ୍ୟା ଅହଂକାରରେ ଚାଳିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ହୃଦୟ ସଦା ଜ୍ୱଳେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାକୁଳ ରହେ; ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାରୀମାନଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ସେ ସହିପାରେନାହିଁ। ସେହି ମାନକକୁ ଉଠିପାରିନଥିବାରୁ, ଅସୁରମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଯେପରି ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ।
Verse 22
प्रत्युद्गमप्रश्रयणाभिवादनं विधीयते साधु मिथ: सुमध्यमे । प्राज्ञै: परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयायैव न देहमानिने ॥ २२ ॥
ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ମିତ୍ର ଓ ସ୍ୱଜନମାନେ ପରସ୍ପର ଉଠି ସ୍ୱାଗତ, ନମ୍ରତା ଓ ଅଭିବାଦନ କରନ୍ତି—ଏହା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯେ ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ପାରମାର୍ଥିକ ସ୍ତରରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହାଭିମାନୀକୁ ନୁହେଁ; ଦେହଭିତରେ ଗୁହ୍ୟରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ପରମ ପୁରୁଷ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ମନରେ ସେହି ସମ୍ମାନ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।
Verse 23
सत्त्वं विशुद्धं वसुदेवशब्दितं यदीयते तत्र पुमानपावृत: । सत्त्वे च तस्मिन्भगवान्वासुदेवो ह्यधोक्षजो मे नमसा विधीयते ॥ २३ ॥
ଯେ ବିଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ‘ବାସୁଦେବ’ ନାମେ ପରିଚିତ, ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଆବରଣ ବିନା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ଅଧୋକ୍ଷଜ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର କରେ।
Verse 24
तत्ते निरीक्ष्यो न पितापि देहकृद् दक्षो मम द्विट्तदनुव्रताश्च ये । यो विश्वसृग्यज्ञगतं वरोरु मा- मनागसं दुर्वचसाकरोत्तिर: ॥ २४ ॥
ଏହିହେତୁ ଦେହଦାତା ପିତା ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷୀ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଈର୍ଷ୍ୟାବଶତଃ ସେ ବିଶ୍ୱସୃଜ ଯଜ୍ଞସଭାରେ ନିର୍ଦୋଷ ମୋତେ କଠୋର ବଚନରେ ଅପମାନ କଲେ।
Verse 25
यदि व्रजिष्यस्यतिहाय मद्वचो भद्रं भवत्या न ततो भविष्यति । सम्भावितस्य स्वजनात्पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते ॥ २५ ॥
ମୋ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି ତୁମେ ଯିବାକୁ ଠାନିଲେ, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ ନାହିଁ। ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତା; ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ଠାରୁ ଅପମାନ ହେଲେ, ସେ ଅପମାନ ସତ୍ୱରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
Satī is moved by natural filial emotion and social dharma: hearing of festivity at her father’s home and seeing other devas’ wives traveling, she longs to meet sisters, maternal relatives, and witness the sacrificial grandeur. She also reasons that a father, like a friend, husband, or guru, may be approached without formal invitation—an appeal grounded in customary etiquette and familial intimacy.
Śiva reads the underlying consciousness: Dakṣa’s pride and envy make him likely to dishonor Satī because she is Śiva’s wife. Śiva teaches that association with the envious is spiritually and emotionally dangerous; insults from relatives pierce more deeply than attacks from enemies. His warning is also theological: when ritual is driven by bodily identification and ego, it becomes a venue for aparādha, not purification.
Śiva distinguishes social courtesies from spiritual vision: the truly intelligent offer respect to the Supersoul (Paramātmā) seated within all bodies, not merely to the external person identified with the body. He frames his own practice as constant obeisance to Vāsudeva in pure Kṛṣṇa consciousness, where the Lord is revealed without covering.
The six—education, austerity, wealth, beauty, youth, and heritage—are ordinarily signs of elevation, but when possessed with pride they produce blindness and loss of discernment. In Dakṣa’s case, these become fuel for superiority and contempt toward a self-realized personality (Śiva), demonstrating the Bhāgavata’s critique of prestige divorced from humility and devotion.