Adhyaya 20

Verse 1

मैत्रेय उवाच । भगवानपि वैकुण्ठः साकं मघवता विभुः । यज्ञैर्यज्ञपतिस्तुष्टो यज्ञभुक् तमभाषत ॥ १ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ହେ ବିଦୁର, ନବ୍ବେ ନବ୍ବେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଯଜ୍ଞପତି ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ମଘବା ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, ଏବଂ ଭଗବାନ କଥା କହିଲେ।

Verse 2

श्रीभगवानुवाच एष तेऽकार्षीद्भङ्गं हयमेधशतस्य ह । क्षमापयत आत्मानममुष्य क्षन्तुमर्हसि ॥ २ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ପ୍ରିୟ ପୃଥୁ ରାଜନ୍, ସ୍ୱର୍ଗରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମ ଶତ ଯଜ୍ଞର ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ବିଘ୍ନ କରିଛି। ଏବେ ସେ ମୋ ସହ ଆସି କ୍ଷମା ଚାହୁଁଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ତାକୁ କ୍ଷମା କର।

Verse 3

सुधिय: साधवो लोके नरदेव नरोत्तमा: । नाभिद्रुह्यन्ति भूतेभ्यो यर्हि नात्मा कलेवरम् ॥ ३ ॥

ହେ ନରଦେବ, ସୁବୁଦ୍ଧି ଓ ସାଧୁସ୍ୱଭାବ ଥିବା, ପରହିତରେ ତତ୍ପର ବ୍ୟକ୍ତି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦେହ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣି ସେ କାହାକୁ ଦ୍ରୋହ କରେନାହିଁ।

Verse 4

पुरुषा यदि मुह्यन्ति त्वाद‍ृशा देवमायया । श्रम एव परं जातो दीर्घया वृद्धसेवया ॥ ४ ॥

ପୂର୍ବାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ଏତେ ଉନ୍ନତ ହୋଇଥିବା ତୁମ ପରି ପୁରୁଷ ଯଦି ମୋ ଦେବମାୟାରେ ମୋହିତ ହୁଏ, ତେବେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବୃଦ୍ଧସେବାରେ ହୋଇଥିବା ସାଧନା ମାତ୍ର ଶ୍ରମ ହେବ।

Verse 5

अत: कायमिमं विद्वानविद्याकामकर्मभि: । आरब्ध इति नैवास्मिन्प्रतिबुद्धोऽनुषज्जते ॥ ५ ॥

ଏହିପରି ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣେ ଯେ ଏହି ଦେହ ଅବିଦ୍ୟା, କାମନା ଓ ମୋହଜନ୍ୟ କର୍ମରୁ ଗଠିତ, ସେ ସଚେତନ ହୋଇ ଦେହରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 6

असंसक्त: शरीरेऽस्मिन्नमुनोत्पादिते गृहे । अपत्ये द्रविणे वापि क: कुर्यान्ममतां बुध: ॥ ६ ॥

ଦେହଭାବରେ ସର୍ବଥା ଅସଙ୍ଗ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ, ଏହି ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଘର, ସନ୍ତାନ, ଧନ ଇତ୍ୟାଦିରେ ମମତା କିପରି ହେବ?

Verse 7

एक: शुद्ध: स्वयंज्योतिर्निर्गुणोऽसौ गुणाश्रय: । सर्वगोऽनावृत: साक्षी निरात्मात्मात्मन: पर: ॥ ७ ॥

ଜୀବାତ୍ମା ଏକ, ଶୁଦ୍ଧ, ଜଡଗୁଣାତୀତ ଓ ସ୍ୱୟଂଜ୍ୟୋତି। ସେ ସଦ୍ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଆବରଣହୀନ ସାକ୍ଷୀ; ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଓ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ପର।

Verse 8

य एवं सन्तमात्मानमात्मस्थं वेद पूरुष: । नाज्यते प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणै: स मयि स्थित: ॥ ८ ॥

ଯେ ପୁରୁଷ ଏଭଳି ହୃଦୟସ୍ଥ ପରମାତ୍ମା ଓ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରକୃତିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଗୁଣରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; କାରଣ ସେ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କରି ପ୍ରେମଭକ୍ତି ସେବାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 9

य: स्वधर्मेण मां नित्यं निराशी: श्रद्धयान्वित: । भजते शनकैस्तस्य मनो राजन् प्रसीदति ॥ ९ ॥

ଯେ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଫଳାଶା ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ଭଜେ, ହେ ରାଜନ୍, ତାହାର ମନ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 10

परित्यक्तगुण: सम्यग्दर्शनो विशदाशय: । शान्तिं मे समवस्थानं ब्रह्म कैवल्यमश्नुते ॥ १० ॥

ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟରୁ ସମସ୍ତ ଭୌତିକ ମଳିନତା ଦୂର ହୁଏ, ଭକ୍ତଙ୍କ ମନ ବିଶାଳ, ନିର୍ମଳ ଓ ସମଦର୍ଶୀ ହୋଇଯାଏ। ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ସେ ମୋ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପରେ ସମସ୍ଥିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମ-କୈବଲ୍ୟ ପାଏ।

Verse 11

उदासीनमिवाध्यक्षं द्रव्यज्ञानक्रियात्मनाम् । कूटस्थमिममात्मानं यो वेदाप्नोति शोभनम् ॥ ११ ॥

ପଞ୍ଚମହାଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏହି ଦେହକୁ ଅଚଳ ଆତ୍ମା ଉଦାସୀନଭାବେ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରେ—ଏହା ଯେ ଜାଣେ, ସେ ଭୌତିକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ଶୋଭନ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

Verse 12

भिन्नस्य लिङ्गस्य गुणप्रवाहो द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मन: । द‍ृष्टासु सम्पत्सु विपत्सु सूरयो न विक्रियन्ते मयि बद्धसौहृदा: ॥ १२ ॥

ହେ ପ୍ରିୟ ରାଜା, ଏହି ଜଗତର ନିରନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନ ତ୍ରିଗୁଣର ପରସ୍ପର କ୍ରିୟାରୁ ହୁଏ। ପଞ୍ଚଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତାମାନେ ଓ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ମନ—ଏସବୁ ମିଶି ଦେହ ଗଠନ କରେ; କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଏହି ସ୍ଥୂଳ-ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଂଯୋଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ତେଣୁ ମୋ ପ୍ରତି ଗାଢ଼ ସୌହୃଦ-ପ୍ରେମରେ ବଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନୀ ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ବିପତ୍ତି, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ କେବେ ବି ବିକଳ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 13

सम: समानोत्तममध्यमाधम: सुखे च दु:खे च जितेन्द्रियाशय: । मयोपक्लृप्ताखिललोकसंयुतो विधत्स्व वीराखिललोकरक्षणम् ॥ १३ ॥

ହେ ବୀର ରାଜା, ତୁମେ ସଦା ସମଭାବରେ ରୁହ ଏବଂ ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଧମ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କର। ଅସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ବିଚଳିତ ହେଅନି; ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର। ମୋ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେଠାରେ ରାଜଧର୍ମ ପାଳନ କର—ତୁମର ମୁଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଜାର ସୁରକ୍ଷା।

Verse 14

श्रेय: प्रजापालनमेव राज्ञो यत्साम्पराये सुकृतात् षष्ठमंशम् । हर्तान्यथा हृतपुण्य: प्रजाना- मरक्षिता करहारोऽघमत्ति ॥ १४ ॥

ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରଜାପାଳନ; କାରଣ ପରଲୋକରେ ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟଫଳର ଷଷ୍ଠାଂଶ ପାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ରାଜା କେବଳ କର ଆଦାୟ କରେ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ ନାହିଁ, ତାହାର ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରଜା ହରିନେଇଥାଏ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ନ ଦେବାର ବଦଳରେ ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାପର ଦଣ୍ଡଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 15

एवं द्विजाग्र्यानुमतानुवृत्त धर्मप्रधानोऽन्यतमोऽवितास्या: । ह्रस्वेन कालेन गृहोपयातान् द्रष्टासि सिद्धाननुरक्तलोक: ॥ १५ ॥

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ରାଜା ପୃଥୁ! ଯଦି ଶିଷ୍ୟ-ପରମ୍ପରାରେ ଶ୍ରବଣଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବ ଏବଂ ମନଘଡ଼ା ଧାରଣାର ଆସକ୍ତି ବିନା ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିବ, ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୁଖୀ ହେବେ ଓ ତୁମକୁ ଭଲପାଇବେ; ଶୀଘ୍ରେ ସନକାଦି ଚାରି କୁମାର ପରି ସିଦ୍ଧ-ମୁକ୍ତମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ତୁମେ ପାଇବ।

Verse 16

वरं च मत्कञ्चन मानवेन्द्र वृणीष्व तेऽहं गुणशीलयन्त्रित: । नाहं मखैर्वै सुलभस्तपोभि- र्योगेन वा यत्समचित्तवर्ती ॥ १६ ॥

ହେ ମାନବେନ୍ଦ୍ର ରାଜା! ତୁମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଓ ଶୀଳ ମୋତେ ଆକର୍ଷିତ କରିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ଯେ ବର ଇଚ୍ଛା କର, ମୋ ପାଖରୁ ମାଗ। ଉଚ୍ଚ ଗୁଣ-ଶୀଳ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ଯଜ୍ଞ, କଠୋର ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୋର କୃପା ପାଇପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ସର୍ବ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସମଚିତ୍ତ, ତାହାର ହୃଦୟରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 17

मैत्रेय उवाच स इत्थं लोकगुरुणा विष्वक्सेनेन विश्वजित् । अनुशासित आदेशं शिरसा जगृहे हरे: ॥ १७ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ହେ ବିଦୁର! ଏହିପରି ଲୋକଗୁରୁ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଶାସିତ ହୋଇ, ସମଗ୍ର ଜଗତ୍‌ଜୟୀ ମହାରାଜ ପୃଥୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 18

स्पृशन्तं पादयो: प्रेम्णा व्रीडितं स्वेन कर्मणा । शतक्रतुं परिष्वज्य विद्वेषं विससर्ज ह ॥ १८ ॥

ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ କର୍ମରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ପ୍ରେମରେ ପୃଥୁଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ପୃଥୁ ମହାରାଜ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପରମାନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱ ଚୋରି କରିଥିବାରୁ ଯେ ଦ୍ୱେଷ ଥିଲା, ସେସବୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 19

भगवानथ विश्वात्मा पृथुनोपहृतार्हण: । समुज्जिहानया भक्त्या गृहीतचरणाम्बुज: ॥ १९ ॥

ଭଗବାନ୍ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ପୃଥୁଙ୍କ ଅର୍ପିତ ଆରାଧନା ଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ ହେଲେ। ପୃଥୁ ମହାରାଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣାମ୍ବୁଜକୁ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ପୂଜା କରୁ କରୁ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ବଢ଼ି, ଭକ୍ତିସେବାର ପରମାନନ୍ଦ ଅଧିକାଧିକ ଉଦ୍‌ଭାସିତ ହେଲା।

Verse 20

प्रस्थानाभिमुखोऽप्येनमनुग्रहविलम्बित: । पश्यन् पद्मपलाशाक्षो न प्रतस्थे सुहृत्सताम् ॥ २० ॥

ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହାରାଜ ପୃଥୁଙ୍କ ସଦାଚାର ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହବଶେ ବିଳମ୍ବିତ ହେଲେ। ପଦ୍ମନୟନ, ଭକ୍ତହିତେଷୀ ପ୍ରଭୁ ତେଣୁ ଯାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 21

स आदिराजो रचिताञ्जलिर्हरिं विलोकितुं नाशकदश्रुलोचन: । न किञ्चनोवाच स बाष्पविक्लवो हृदोपगुह्यामुमधादवस्थित: ॥ २१ ॥

ଆଦିରାଜ ପୃଥୁ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ। କଣ୍ଠ ବାଷ୍ପରେ ରୁଦ୍ଧ ହେବାରୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ହୃଦୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏମିତି ରହିଲେ।

Verse 22

अथावमृज्याश्रुकला विलोकयन्- नतृप्तद‍ृग्गोचरमाह पूरुषम् । पदा स्पृशन्तं क्षितिमंस उन्नते विन्यस्तहस्ताग्रमुरङ्गविद्विष: ॥ २२ ॥

ତେବେ ରାଜା ଅଶ୍ରୁ ପୁଛି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତଥାପି ଦୃଷ୍ଟି ତୃପ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ। ପ୍ରଭୁ ପଦ୍ମପାଦ ଯେନେ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସର୍ପଶତ୍ରୁ ଗରୁଡଙ୍କ ଉନ୍ନତ କାନ୍ଧରେ ହସ୍ତାଗ୍ର ରଖି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ତାପରେ ପୃଥୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 23

पृथुरुवाच वरान्विभो त्वद्वरदेश्वराद् बुध: कथं वृणीते गुणविक्रियात्मनाम् । ये नारकाणामपि सन्ति देहिनां तानीश कैवल्यपते वृणे न च ॥ २३ ॥

ପୃଥୁ କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ! ବରଦାତା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେବେ ପ୍ରକୃତିଗୁଣରେ ମୋହିତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବର ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାହିଁକି ମାଗିବ? ଏମିତି ବର ତ ନରକରେ ଦୁଃଖଭୋଗୀ ଦେହୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସହଜେ ମିଳେ। ହେ କୈବଲ୍ୟପତେ! ଆପଣଙ୍କ ସାୟୁଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।

Verse 24

न कामये नाथ तदप्यहं क्‍वचिन् न यत्र युष्मच्चरणाम्बुजासव: । महत्तमान्तर्हृदयान्मुखच्युतो विधत्स्व कर्णायुतमेष मे वर: ॥ २४ ॥

ହେ ନାଥ! ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକମଳର ଅମୃତରସ ନାହିଁ, ସେପରି ସାୟୁଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୋର ବର ଏହି—ମୋତେ କୋଟି କୋଟି କାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକମଳର ଗୌରବ ଶୁଣିପାରିବି।

Verse 25

स उत्तमश्लोक महन्मुखच्युतो भवत्पदाम्भोजसुधा कणानिल: । स्मृतिं पुनर्विस्मृततत्त्ववर्त्मनां कुयोगिनां नो वितरत्यलं वरै: ॥ २५ ॥

ହେ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକ ପ୍ରଭୁ! ମହାଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ତୁମ ପଦ୍ମପଦର ସୁଧାକଣା କେଶର-ସୁଗନ୍ଧି ପରି ଜୀବକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ଭୁଲିଥିବା ନିତ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ମରଣ କରାଏ; ତେଣୁ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ବର ନୁହେଁ, ଶୁଦ୍ଧଭକ୍ତଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶ୍ରବଣର ସୁଯୋଗ ଦିଅ।

Verse 26

यश: शिवं सुश्रव आर्यसङ्गमे यद‍ृच्छया चोपश‍ृणोति ते सकृत् । कथं गुणज्ञो विरमेद्विना पशुं श्रीर्यत्प्रवव्रे गुणसङ्ग्रहेच्छया ॥ २६ ॥

ହେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ପ୍ରଭୁ! ଆର୍ୟ-ସତ୍ସଙ୍ଗରେ କେହି ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ଏକଥର ତୁମ ମଙ୍ଗଳମୟ ଯଶ ଶୁଣିଲେ, ସେ—ପଶୁ ନୁହେଁ ଯଦି—ଭକ୍ତସଙ୍ଗ କିପରି ଛାଡ଼ିବ? ତୁମ ଅନନ୍ତ ଲୀଳା-ଗୁଣ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ସିଦ୍ଧିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

Verse 27

अथाभजे त्वाखिलपूरुषोत्तमं गुणालयं पद्मकरेव लालस: । अप्यावयोरेकपतिस्पृधो: कलि- र्न स्यात्कृतत्वच्चरणैकतानयो: ॥ २७ ॥

ଏବେ ମୁଁ ଅଖିଲପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଗୁଣାଳୟ ତୁମ ପଦ୍ମପଦର ସେବାରେ—ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ ପରି—ଲାଲସାରେ ଭଜନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; କିନ୍ତୁ ଏକେ ସେବାରେ ଏକାଗ୍ର ଥିବାରୁ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପର୍ଧା ନ ହେଉ ବୋଲି ଭୟ ହୁଏ।

Verse 28

जगज्जनन्यां जगदीश वैशसं स्यादेव यत्कर्मणि न: समीहितम् । करोषि फल्ग्वप्युरु दीनवत्सल: स्व एव धिष्ण्येऽभिरतस्य किं तया ॥ २८ ॥

ହେ ଜଗଦୀଶ! ଜଗତ୍-ଜନନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ ଯେ ସେବାଭୂମିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତ, ସେଠାରେ ମୋର ହସ୍ତକ୍ଷେପରୁ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ ବୋଲି ମନେ ହୁଏ; ତଥାପି, ହେ ଦୀନବତ୍ସଲ, ଆପଣ ମୋ ପକ୍ଷ ନେବେ, କାରଣ ଆପଣ ଅଳ୍ପ ସେବାକୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କରନ୍ତି। ଆପଣ ସ୍ୱୟଂସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ—ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ଆପଣଙ୍କ କ’ଣ କ୍ଷତି?

Verse 29

भजन्त्यथ त्वामत एव साधवो व्युदस्तमायागुणविभ्रमोदयम् । भवत्पदानुस्मरणाद‍ृते सतां निमित्तमन्यद्भगवन्न विद्महे ॥ २९ ॥

ଏହି କାରଣରୁ ମାୟାଗୁଣ-ବିଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ ସାଧୁମାନେ ତୁମକୁ ଭଜନ କରନ୍ତି; ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଭୌତିକ ମୋହ ଦୂର ହୁଏ। ହେ ଭଗବାନ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମ ପଦ୍ମପଦର ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିମିତ୍ତ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ।

Verse 30

मन्ये गिरं ते जगतां विमोहिनीं वरं वृणीष्वेति भजन्तमात्थ यत् । वाचा नु तन्त्या यदि ते जनोऽसित: कथं पुन: कर्म करोति मोहित: ॥ ३० ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ବାଣୀ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରେ; ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ‘ବର ମାଗ’ ବୋଲି କହିବା ମୋତେ ଯଥାଯଥ ଲାଗେନି। ବେଦର ମଧୁର ବଚନରେ ବନ୍ଧା ଲୋକେ ଫଳାସକ୍ତିରେ ପୁନଃପୁନଃ କର୍ମ କରି ଫଳରେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 31

त्वन्माययाद्धा जन ईश खण्डितो यदन्यदाशास्त ऋतात्मनोऽबुध: । यथा चरेद् बालहितं पिता स्वयं तथा त्वमेवार्हसि न: समीहितुम् ॥ ३१ ॥

ହେ ଈଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ଜୀବ ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଭୁଲି ଅଜ୍ଞାନରେ ଅନ୍ୟ ଭୌତିକ ସୁଖ ଚାହେ। ପିତା ଯେପରି ପୁଅର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ କରେ, ସେପରି ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ଶ୍ରେୟ ଭାବନ୍ତି ତାହା କୃପାକରି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 32

मैत्रेय उवाच इत्यादिराजेन नुत: स विश्वद‍ृक् तमाह राजन्मयि भक्तिरस्तु ते । दिष्ट्येद‍ृशी धीर्मयि ते कृता यया मायां मदीयां तरति स्म दुस्त्यजाम् ॥ ३२ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ଆଦିରାଜ ପୃଥୁଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ବିଶ୍ୱଦୃକ୍ ଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ, ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଭକ୍ତି ରହୁ। ଧନ୍ୟ ତୁମର ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି; ଏହାଦ୍ୱାରା ମୋର ଦୁସ୍ତ୍ୟଜ ମାୟାକୁ ମଧ୍ୟ ତରିହେବ।

Verse 33

तत्त्वं कुरु मयादिष्टमप्रमत्त: प्रजापते । मदादेशकरो लोक: सर्वत्राप्नोति शोभनम् ॥ ३३ ॥

ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଅପ୍ରମାଦରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର; କିଛିରେ ଭ୍ରମିତ ହେଅନି। ଯେ ମୋ ଆଦେଶକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କରେ, ସେ ସର୍ବତ୍ର ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ପାଏ।

Verse 34

मैत्रेय उवाच इति वैन्यस्य राजर्षे: प्रतिनन्द्यार्थवद्वच: । पूजितोऽनुगृहीत्वैनं गन्तुं चक्रेऽच्युतो मतिम् ॥ ३४ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ବୈନ୍ୟ ରାଜର୍ଷି ପୃଥୁଙ୍କ ଅର୍ଥବତୀ ବାଣୀକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ରାଜାଙ୍କ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।

Verse 35

देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥

ରାଜା ପୃଥୁ ଦେବତା, ଦେବର୍ଷି, ପିତୃଲୋକବାସୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ପନ୍ନଗ, କିନ୍ନର, ଅପ୍ସରା, ମର୍ତ୍ୟ ଓ ଖଗ ଏବଂ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଆସିଥିବା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ।

Verse 36

देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥

ରାଜା ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଓ ତାଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ପୂଜି, ମଧୁର ବଚନ, ଯଥାଶକ୍ତି ଧନଦାନ ଓ ଅଞ୍ଜଲିବଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବୈକୁଣ୍ଠପଥ ଅନୁସରି ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 37

भगवानपि राजर्षे: सोपाध्यायस्य चाच्युत: । हरन्निव मनोऽमुष्य स्वधाम प्रत्यपद्यत ॥ ३७ ॥

ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ରାଜା ଓ ଉପସ୍ଥିତ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ମନକୁ ମନୋହର କରି, ପରେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଧାମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 38

अद‍ृष्टाय नमस्कृत्य नृप: सन्दर्शितात्मने । अव्यक्ताय च देवानां देवाय स्वपुरं ययौ ॥ ३८ ॥

ରାଜା ପୃଥୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ନୁହେଁ ତଥାପି କୃପାରେ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିବା, ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେବ ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ।