Adhyaya 17

Verse 1

मैत्रेय उवाच एवं स भगवान् वैन्य: ख्यापितो गुणकर्मभि: । छन्दयामास तान् कामै: प्रतिपूज्याभिनन्द्य च ॥ १ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ଏହିପରି ଭଗବାନ୍ ବୈନ୍ୟ (ପୃଥୁ)ଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ବୀରକର୍ମ ଗାଇ ତାଙ୍କୁ ଖ୍ୟାପିତ କରାଗଲା। ପରେ ମହାରାଜ ପୃଥୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ପୂଜା ଓ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି ବିଭିନ୍ନ ଦାନ-ଉପହାରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।

Verse 2

ब्राह्मणप्रमुखान् वर्णान् भृत्यामात्यपुरोधस: । पौराञ्जानपदान् श्रेणी: प्रकृती: समपूजयत् ॥ २ ॥

ମହାରାଜ ପୃଥୁ ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ନେତାମାନଙ୍କୁ, ନିଜ ଭୃତ୍ୟ, ଅମାତ୍ୟ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କୁ, ପୌର, ଜନପଦବାସୀ, ଅନ୍ୟ ସମୁଦାୟର ଲୋକ, ଶ୍ରେଣୀ ଓ ସମର୍ଥକମାନଙ୍କୁ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଆଦର ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ସବୁ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 3

विदुर उवाच कस्माद्दधार गोरूपं धरित्री बहुरूपिणी । यां दुदोह पृथुस्तत्र को वत्सो दोहनं च किम् ॥ ३ ॥

ବିଦୁର ପଚାରିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ବହୁରୂପିଣୀ ଧରିତ୍ରୀ କାହିଁକି ଗୋରୂପ ଧାରଣ କଲା? ଏବଂ ପୃଥୁ ଯେତେବେଳେ ତାକୁ ଦୁହିଲେ, ସେଠାରେ ବତ୍ସ କିଏ ଥିଲା, ଦୋହନ କ’ଣ ଥିଲା ଏବଂ ଦୋହନପାତ୍ର କ’ଣ ଥିଲା?

Verse 4

प्रकृत्या विषमा देवी कृता तेन समा कथम् । तस्य मेध्यं हयं देव: कस्य हेतोरपाहरत् ॥ ४ ॥

ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ସ୍ୱଭାବତଃ କେଉଁଠି ଉଚ୍ଚ ଓ କେଉଁଠି ନିମ୍ନ। ମହାରାଜ ପୃଥୁ ଏହାକୁ କିପରି ସମତଳ କଲେ? ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମେଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱକୁ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର କେଉଁ କାରଣରୁ ଅପହରଣ କଲେ?

Verse 5

सनत्कुमाराद्भगवतो ब्रह्मन् ब्रह्मविदुत्तमात् । लब्ध्वा ज्ञानं सविज्ञानं राजर्षि: कां गतिं गत: ॥ ५ ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ରାଜର୍ଷି ପୃଥୁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାତା ସନତ୍କୁମାରଙ୍କଠାରୁ ସବିଜ୍ଞାନ ଜ୍ଞାନ ପାଇ କେଉଁ ଇଷ୍ଟ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ?

Verse 6

यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवत: प्रभो: । श्रव: सुश्रवस: पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ॥ ६ ॥ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च । वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥

ଆପଣ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତ୍ୟାବେଶ ଅବତାର; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଲୀଳା-ଶ୍ରବଣ ଅତି ମଧୁର ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ପୂର୍ବଦେହକଥାର ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଓ ଅଧୋକ୍ଷଜ ଭଗବାନଙ୍କର ଅନୁରକ୍ତ ଭକ୍ତ; ତେଣୁ ବେନପୁତ୍ର ରୂପେ ଏହି ଗୋରୂପିଣୀ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କରିଥିବା ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା କହନ୍ତୁ।

Verse 7

यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवत: प्रभो: । श्रव: सुश्रवस: पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ॥ ६ ॥ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च । वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥

ଆପଣ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତ୍ୟାବେଶ ଅବତାର; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଲୀଳା-ଶ୍ରବଣ ଅତି ମଧୁର ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ପୂର୍ବଦେହକଥାର ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଓ ଅଧୋକ୍ଷଜ ଭଗବାନଙ୍କର ଅନୁରକ୍ତ ଭକ୍ତ; ତେଣୁ ବେନପୁତ୍ର ରୂପେ ଏହି ଗୋରୂପିଣୀ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କରିଥିବା ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା କହନ୍ତୁ।

Verse 8

सूत उवाच चोदितो विदुरेणैवं वासुदेवकथां प्रति । प्रशस्य तं प्रीतमना मैत्रेय: प्रत्यभाषत ॥ ८ ॥

ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ବିଦୁର ଏଭଳି ଭାବେ ବାସୁଦେବ-କଥା ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ, ସୂତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ମୈତ୍ରେୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 9

मैत्रेय उवाच यदाभिषिक्त: पृथुरङ्ग विप्रै-रामन्त्रितो जनतायाश्च पाल: । प्रजा निरन्ने क्षितिपृष्ठ एत्यक्षुत्क्षामदेहा: पतिमभ्यवोचन् ॥ ९ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ପ୍ରିୟ ବିଦୁର! ଯେତେବେଳେ ବିପ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ ପୃଥୁଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଳକ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ, ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ନ ଅଭାବ ଥିଲା। ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଜା ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସି ନିଜର ସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା କହିଲେ।

Verse 10

वयं राजञ्जाठरेणाभितप्तायथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षा: । त्वामद्य याता: शरणं शरण्यंय: साधितो वृत्तिकर: पतिर्न: ॥ १० ॥ तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नंक्षुधार्दितानां नरदेवदेव । यावन्न नङ्‍क्ष्यामह उज्झितोर्जावार्तापतिस्त्वं किल लोकपाल: ॥ ११ ॥

ହେ ରାଜନ୍! ଗଛର କୋଟରଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଜଳିଲେ ଯେପରି ଗଛ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ, ସେପରି ଉଦରର କ୍ଷୁଧାଗ୍ନିରେ ଆମେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଛୁ। ଆପଣ ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଏବଂ ଆମ ଜୀବିକା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ; ତେଣୁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 11

वयं राजञ्जाठरेणाभितप्तायथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षा: । त्वामद्य याता: शरणं शरण्यंय: साधितो वृत्तिकर: पतिर्न: ॥ १० ॥ तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नंक्षुधार्दितानां नरदेवदेव । यावन्न नङ्‍क्ष्यामह उज्झितोर्जावार्तापतिस्त्वं किल लोकपाल: ॥ ११ ॥

ହେ ନରଦେବଦେବ! କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ଆମ ପାଇଁ ଦୟାକରି ଅନ୍ନର ଯଥାଯଥ ବଣ୍ଟନ କରି ଭୋକ ନିବାରଣ କରନ୍ତୁ। ଆମ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ହିଁ ଆମ ଜୀବିକାପତି ଓ ଲୋକପାଳ।

Verse 12

मैत्रेय उवाच पृथु: प्रजानां करुणं निशम्य परिदेवितम् । दीर्घं दध्यौ कुरुश्रेष्ठ निमित्तं सोऽन्वपद्यत ॥ १२ ॥

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର କରୁଣ ବିଲାପ ଶୁଣି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ରାଜା ପୃଥୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହାର ମୂଳ କାରଣ କ’ଣ।

Verse 13

इति व्यवसितो बुद्ध्या प्रगृहीतशरासन: । सन्दधे विशिखं भूमे: क्रुद्धस्त्रिपुरहा यथा ॥ १३ ॥

ଏପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି ରାଜା ଧନୁଷ-ବାଣ ଧରିଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବାଣ ସନ୍ଧାନ କଲେ; ଯେପରି କ୍ରୁଦ୍ଧ ତ୍ରିପୁରହା ଶିବ ସଂହାରକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 14

प्रवेपमाना धरणी निशाम्योदायुधं च तम् । गौ: सत्यपाद्रवद्भीता मृगीव मृगयुद्रुता ॥ १४ ॥

ରାଜା ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିବାକୁ ଦେଖି ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା। ଭୟରେ ସେ ଗାଈର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲା; ଯେପରି ଶିକାରୀ ତାଡ଼ନା କଲେ ହରିଣୀ ଦ୍ରୁତ ଦୌଡ଼େ।

Verse 15

तामन्वधावत्तद्वैन्य: कुपितोऽत्यरुणेक्षण: । शरं धनुषि सन्धाय यत्र यत्र पलायते ॥ १५ ॥

ଏହା ଦେଖି ବୈନ୍ୟ ମହାରାଜ ପୃଥୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରଭାତର ଅରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଲାଲ ହୋଇଗଲା। ଧନୁଷରେ ଶର ସନ୍ଧାନ କରି, ଗୋରୂପିଣୀ ପୃଥିବୀ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ପଳାଇଲା ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।

Verse 16

सा दिशो विदिशो देवी रोदसी चान्तरं तयो: । धावन्ती तत्र तत्रैनं ददर्शानूद्यतायुधम् ॥ १६ ॥

ଗୋରୂପିଣୀ ଦେବୀ ପୃଥିବୀ ଦିଗ-ବିଦିଗ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଏଠି-ସେଠି ଧାଉଥିଲା; ଯେଉଁଯେଉଁଠି ସେ ଧାଉଥିଲା, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଧନୁ-ବାଣ ଉଦ୍ୟତ କରି ରାଜା ତା’କୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖିଲା।

Verse 17

लोके नाविन्दत त्राणं वैन्यान्मृत्योरिव प्रजा: । त्रस्ता तदा निववृते हृदयेन विदूयता ॥ १७ ॥

ଯେପରି ପ୍ରଜା ନିର୍ଦୟ ମୃତ୍ୟୁର ହାତରୁ ରକ୍ଷା ପାଉନାହାନ୍ତି, ସେପରି ଗୋରୂପିଣୀ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ହାତରୁ ତ୍ରାଣ ପାଇଲା ନାହିଁ। ଶେଷରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଦହିଯାଉଥିବା, ସେ ନିରୁପାୟ ହୋଇ ପଛକୁ ଫେରିଲା।

Verse 18

उवाच च महाभागं धर्मज्ञापन्नवत्सल । त्राहि मामपि भूतानां पालनेऽवस्थितो भवान् ॥ १८ ॥

ତାହାପରେ ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଶରଣାଗତବତ୍ସଳ ମହାଭାଗ ମହାରାଜ ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲା— “ମୋତେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବଙ୍କ ପାଳକ; ଏବେ ଆପଣ ଏହି ଲୋକର ରାଜା ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।”

Verse 19

स त्वं जिघांससे कस्माद्दीनामकृतकिल्बिषाम् । अहनिष्यत्कथं योषां धर्मज्ञ इति यो मत: ॥ १९ ॥

ଗୋରୂପିଣୀ ପୃଥିବୀ ପୁଣି ଅନୁରୋଧ କଲା— “ମୁଁ ଦୀନା, ମୁଁ କୌଣସି ପାପ କରିନାହିଁ; ତଥାପି ଆପଣ ମୋତେ କାହିଁକି ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ଆପଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି; ତେବେ ମୋ ପ୍ରତି ଈର୍ଷ୍ୟା କାହିଁକି, ଏବଂ ଜଣେ ନାରୀକୁ ମାରିବାକୁ ଏତେ ଉଦ୍ୟତ କାହିଁକି?”

Verse 20

प्रहरन्ति न वै स्त्रीषु कृताग:स्वपि जन्तव: । किमुत त्वद्विधा राजन् करुणा दीनवत्सला: ॥ २० ॥

ସ୍ତ୍ରୀ କିଛି ପାପ କଲେ ମଧ୍ୟ ତା’ପରେ ହାତ ଉଠାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେବେ ହେ ରାଜନ୍, ଦୀନବତ୍ସଳ କରୁଣାମୟ ଆପଣଙ୍କ କଥା କ’ଣ କହିବି!

Verse 21

मां विपाट्याजरां नावं यत्र विश्वं प्रतिष्ठितम् । आत्मानं च प्रजाश्चेमा: कथमम्भसि धास्यसि ॥ २१ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ଅଜର ଦୃଢ଼ ନୌକା ସଦୃଶ; ଏହି ବିଶ୍ୱ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଆପଣ ଯଦି ମୋତେ ଚିରିଦେବେ, ତେବେ ଆପଣ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଜଳରେ ଡୁବିବାରୁ କିପରି ବଞ୍ଚିବେ?

Verse 22

पृथुरुवाच वसुधे त्वां वधिष्यामि मच्छासनपराङ्‍मुखीम् । भागं बर्हिषि या वृङ्क्ते न तनोति च नो वसु ॥ २२ ॥

ପୃଥୁ ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବସୁଧେ, ତୁମେ ମୋ ଶାସନକୁ ଅବମାନ କରିଛ। ଯଜ୍ଞରେ ତୁମ ଭାଗ ନେଉଛ, କିନ୍ତୁ ଆମକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଧାନ୍ୟ-ସମ୍ପଦ ଦେଉନାହ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି।

Verse 23

यवसं जग्ध्यनुदिनं नैव दोग्ध्यौधसं पय: । तस्यामेवं हि दुष्टायां दण्डो नात्र न शस्यते ॥ २३ ॥

ତୁମେ ପ୍ରତିଦିନ ସବୁଜ ଘାସ ଖାଉଛ, ତଥାପି ଦୁଧ ଦୋହିବା ପାଇଁ ଥନ ଭରୁନାହ। ତୁମେ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଅପରାଧ କରୁଛ; ତେଣୁ ଗାଈ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ବି ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 24

त्वं खल्वोषधिबीजानि प्राक् सृष्टानि स्वयम्भुवा । न मुञ्चस्यात्मरुद्धानि मामवज्ञाय मन्दधी: ॥ २४ ॥

ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ଔଷଧି ଓ ଧାନ୍ୟର ବୀଜ ତୁମ ଭିତରେ ଲୁଚିଛି; କିନ୍ତୁ ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅବମାନ କରି ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ୁନାହ—ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ମନ୍ଦ ହୋଇଗଲା।

Verse 25

अमूषां क्षुत्परीतानामार्तानां परिदेवितम् । शमयिष्यामि मद्बाणैर्भिन्नायास्तव मेदसा ॥ २५ ॥

ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ମୋର ତୀର ସାହାଯ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି କାଟିଦେବି ଏବଂ ତୁମର ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ମୋର କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର କ୍ଷୁଧା ନିବାରଣ କରିବି।

Verse 26

पुमान् योषिदुत क्लीब आत्मसम्भावनोऽधम: । भूतेषु निरनुक्रोशो नृपाणां तद्वधोऽवध: ॥ २६ ॥

ଯେକୌଣସି ନିଷ୍ଠୁର ବ୍ୟକ୍ତି - ସେ ପୁରୁଷ, ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ନପୁଂସକ ହୁଅନ୍ତୁ - ଯିଏ କେବଳ ନିଜର ଭରଣପୋଷଣରେ ଆଗ୍ରହୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବଧ କୌଣସି ପାପ ନୁହେଁ।

Verse 27

त्वां स्तब्धां दुर्मदां नीत्वा मायागां तिलश: शरै: । आत्मयोगबलेनेमा धारयिष्याम्यहं प्रजा: ॥ २७ ॥

ତୁମେ ଗର୍ବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫୁଲିଯାଇଛ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ପାଗଳ ହୋଇଯାଇଛ। ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ତୁମର ମାୟାବୀ ଶକ୍ତି ବଳରେ ଗାଈର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ। ତଥାପି ମୁଁ ତୁମକୁ ରାଶି ଭଳି ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ କାଟିଦେବି ଏବଂ ମୋର ନିଜସ୍ୱ ଯୋଗବଳରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।

Verse 28

एवं मन्युमयीं मूर्तिं कृतान्तमिव बिभ्रतम् । प्रणता प्राञ्जलि: प्राह मही सञ्जातवेपथु: ॥ २८ ॥

ସେହି ସମୟରେ ପୃଥୁ ମହାରାଜ ସାକ୍ଷାତ ଯମରାଜଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମଗ୍ର ଶରୀର କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପୃଥିବୀ କମ୍ପିବାକୁ ଲାଗିଲା ଏବଂ ହାତ ଯୋଡି ପ୍ରଣାମ କରି କହିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 29

धरोवाच नम: परस्मै पुरुषाय मायया विन्यस्तनानातनवे गुणात्मने । नम: स्वरूपानुभवेन निर्धुत द्रव्यक्रियाकारकविभ्रमोर्मये ॥ २९ ॥

ପୃଥିବୀ କହିଲେ: ହେ ପରମ ପୁରୁଷ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଆପଣ ନିଜ ମାୟା ବଳରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି, ତଥାପି ଆପଣ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ନିର୍ଲିପ୍ତ ରୁହନ୍ତି। ଭୌତିକ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ।

Verse 30

येनाहमात्मायतनं विनिर्मिता धात्रा यतोऽयं गुणसर्गसङ्ग्रह: । स एव मां हन्तुमुदायुध: स्वरा- डुपस्थितोऽन्यं शरणं कमाश्रये ॥ ३० ॥

ପୃଥିବୀ କହିଲା— ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ନିଜ ମାୟାରେ ଗୁଣସହିତ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଗଢ଼ି ମୋତେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି। ଆପଣ ସ୍ୱାଧୀନ; ଏବେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଉପସ୍ଥିତ। ମୁଁ କାହାର ଶରଣ ନେବି? କିଏ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବ?

Verse 31

य एतदादावसृजच्चराचरं स्वमाययात्माश्रययावितर्क्यया । तयैव सोऽयं किल गोप्तुमुद्यत: कथं नु मां धर्मपरो जिघांसति ॥ ३१ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଆପଣ ନିଜ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଆତ୍ମାଶ୍ରିତ ମାୟାରେ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେଇ ମାୟାରେ ଏବେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ; ଆପଣ ଧର୍ମର ପରମ ରକ୍ଷକ। ତେବେ ଗୋରୂପରେ ଥିବା ମୋତେ କାହିଁକି ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?

Verse 32

नूनं बतेशस्य समीहितं जनै- स्तन्मायया दुर्जययाकृतात्मभि: । न लक्ष्यते यस्त्वकरोदकारयद् योऽनेक एक: परतश्च ईश्वर: ॥ ३२ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଜେୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଅନେକ ରୂପରେ ବିସ୍ତାରିତ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଆପଣ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରାଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରମେଶ୍ୱର। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦୁର୍ଜୟ ମାୟାରେ ଢାକା, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କ୍ରିୟା ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 33

सर्गादि योऽस्यानुरुणद्धि शक्तिभि- र्द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मभि: । तस्मै समुन्नद्धनिरुद्धशक्तये नम: परस्मै पुरुषाय वेधसे ॥ ३३ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା, କରଣ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ), କର୍ତ୍ତା (ଦେବତା), ଚେତନା, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅହଂକାର—ସବୁର ମୂଳ କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ରହେ ଓ ଲୟ ହୁଏ; କେବେ ବ୍ୟକ୍ତ, କେବେ ଅବ୍ୟକ୍ତ। କାରଣର କାରଣ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

Verse 34

स वै भवानात्मविनिर्मितं जगद् भूतेन्द्रियान्त:करणात्मकं विभो । संस्थापयिष्यन्नज मां रसातला- दभ्युज्जहाराम्भस आदिसूकर: ॥ ३४ ॥

ହେ ବିଭୋ! ଏହି ଜଗତ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ—ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣ ରୂପରେ। ଆପଣ ଅଜ। ଏକଥର ଆଦିସୂକର (ବରାହ) ରୂପେ ରସାତଳର ଜଳରେ ଡୁବିଥିବା ମୋତେ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ଜଗତ ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ।

Verse 35

अपामुपस्थे मयि नाव्यवस्थिता: प्रजा भवानद्य रिरक्षिषु: किल । स वीरमूर्ति: समभूद्धराधरो यो मां पयस्युग्रशरो जिघांससि ॥ ३५ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ପୂର୍ବେ ଜଳମଧ୍ୟରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ‘ଧରାଧର’ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ବୀରମୂର୍ତ୍ତି ହୋଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ମୁଁ ତ ଜଳରେ ନାଉକା ପରି ସବୁକୁ ଧାରଣ କରୁଛି।

Verse 36

नूनं जनैरीहितमीश्वराणा- मस्मद्विधैस्तद्गुणसर्गमायया । न ज्ञायते मोहितचित्तवर्त्मभि- स्तेभ्यो नमो वीरयशस्करेभ्य: ॥ ३६ ॥

ହେ ଈଶ୍ୱର! ତ୍ରିଗୁଣମୟ ମାୟାଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଆମ ପରି ଲୋକେ ମୋହିତଚିତ୍ତର ପଥରେ ଚାଲି ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରିୟାକଳାପ ବୁଝିପାରୁନାହାଁ। ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବୋଧ; ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳା କଥା କ’ଣ! ସେହି ବୀର-ଯଶ ବଢ଼ାଇବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।